Karta praw pacjenta. Które prawa pacjenta są najczęściej łamane?

Zdrowie dołącz do dyskusji (17) 22.03.2018
Karta praw pacjenta. Które prawa pacjenta są najczęściej łamane?

Joanna Buchwałd-Musińska

Karta praw pacjenta to dokument, który gwarantuje pacjentom dostęp do godnej opieki zdrowotnej. Pacjenci najczęściej trafiają do szpitala nagle i często nie znają swoich przywilejów. Okazuje się, że zarówno w polskich przychodniach i szpitalach prawa pacjenta są nagminnie łamane.

Co zawiera Karta praw pacjenta

Karta praw pacjenta składa się z części ogólnej oraz szczegółowej. Część ogólna to 28 punktów, które określają podstawowe prawa pacjenta korzystającego ze świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczenia NFZ. Część szczegółowa – jak sugeruje nazwa – precyzuje konkretne zagadnienia i zawiera:

  • prawa pacjenta w zakładach opieki zdrowotnej (np. w przychodni, ośrodku zdrowia, poradni czy ambulatorium)
  • prawa pacjenta w szpitalu
  • prawa pacjenta w szpitalu psychiatrycznym
  • prawa dziecka w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych

Jakie problemy odczuwają polscy pacjenci?

Skupmy się przede wszystkim na tych prawach, które – jak pokazuje raport Rzecznika Praw Pacjenta – są najczęściej łamane. Ostatnie opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej sprawozdanie roczne Rzecznika Praw Pacjenta za 2016 r. wskazało 4 główne problemy, dotyczące zagadnień:

  • dostęp do świadczeń zdrowotnych
  • dostęp do dokumentacji medycznej
  • przestrzeganie prawa do informacji oraz do wyrażania zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych
  • poszanowanie prawa pacjenta do zachowania godności i intymności

Tylko w 2016 r. do biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło blisko 70 tys. zgłoszeń. Toczyło się blisko 1,4 tys. postępowań wyjaśniających, a w sprawach indywidualnych rzecznik uznał, że prawa pacjenta naruszono 552 razy. I mimo, że względem roku 2015 zarówno liczba zgłoszeń, jak i liczba stwierdzonych naruszeń zmniejszyła się odpowiednio o 9 i 8 punktów procentowych, trudno mówić o tym, by polscy pacjenci należeli do „szczęśliwych”.

Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta?

Oto skrót wypisu głównych praw i przywilejów, gwarantowanych przez Kartę Praw Pacjenta:

1. Prawo do ochrony zdrowia;

2. Prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, opartej na dostępnych metodach i środkach zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób;

3. Prawo do natychmiastowej pomocy medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, ze względu na zagrożenia zdrowia i życia pacjenta;

4. Prawo do intymności i poszanowania godności osobistej w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych;

5. Prawo do umierania w spokoju i godności;

6.Prawo do uzyskania przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, metodach diagnostycznych itd.;

7. Prawo do wyrażania zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenia innych świadczeń zdrowotnych, po uzyskania od lekarza odpowiedniej informacji;

8. Prawo do wyrażenia w formie pisemnej zgody na zabieg operacyjny albo na zastosowanie metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta;

9. Prawo do wyrażenia w formie pisemnej zgody na udział w eksperymencie medycznym;

10. Prawo do wyrażenia dobrowolnie świadomej zgody w formie pisemnej na uczestnictwo w badaniu klinicznym;

11. Prawo do wyrażenia sprzeciwu na pobranie po śmierci komórek, tkanek i narządów oraz cofnięcia tego sprzeciwu w każdym czasie;

12. Prawo do pomieszczenia i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia pacjenta w zakładach opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych;

13. Prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską lub inną osobę wskazaną przez pacjenta w zakładach opieki zdrowotnej;

14. Prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z osobami z zewnątrz w zakładach opieki zdrowotnej;

15. Prawo do opieki duszpasterskiej w zakładach opieki zdrowotnej;

16.Prawo do wskazania osoby lub instytucji, którą zakład opieki zdrowotnej obowiązany jest niezwłocznie powiadomić w razie pogorszenia się stanu zdrowia pacjenta powodującego zagrożenie życia lub w razie śmierci pacjenta;

17. Prawo do wypisania ze szpitala, gdy stan zdrowia pacjenta nie wymaga dalszego leczenia w szpitalu bądź na własne żądanie;

18. Prawo do wyrażenia osobiście lub przez przedstawiciela ustawowego sprzeciwu na wykonanie sekcji zwłok w zakładach opieki zdrowotnej;

19. Prawo do dostępu do dokumentacji medycznej;

20. Prawo do ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej oraz innych związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych;

21. Prawo do zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem uzyskanych przez personel medyczny w związku z wykonywaniem zawodu z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa;

22. Prawo do przechowywania wartościowych rzeczy w depozycie zakładów opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych;

23. Prawo do uzyskania od lekarza i lekarza dentysty informacji o realnej możliwości uzyskania świadczenia zdrowotnego u innego lekarza lub w zakładzie opieki zdrowotnej, jeżeli lekarz odmówił udzielenia świadczenia;

24. Prawo do otrzymania od farmaceuty w przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia bez recepty lekarskiej produktu leczniczego zastrzeżonego do wydawania na receptę w najmniejszym terapeutycznym opakowaniu;

25. Prawo do dostępu do informacji o prawach pacjenta w zakładzie opieki zdrowotnej. Pielęgniarka, położna ma obowiązek poinformować pacjenta o jego prawach;

26. Prawo do złożenia skargi na lekarza do rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy właściwej izbie lekarskiej;

27. Prawo do złożenia skargi na pielęgniarkę i położną do rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy właściwej izbie pielęgniarek i położnych;

28. Prawo do złożenia skargi na diagnostę laboratoryjnego do rzecznika dyscyplinarnego w Krajowej Izbie Diagnostów Laboratoryjnych.

Ile z punktów Karty praw pacjenta narusza aktualny standard obsługi pacjentów? Jednoznacznie trudno to orzec – w moim odczuciu – praktycznie wszystkie.

 

Karta Praw Pacjenta w praktyce – rażące uchybienia

Brak poszanowania godności i intymności

Paradoksalnie najłatwiejszym do egzekwowania, bo niezależnym od czynników zewnętrznych, punktem dokumentu Karta praw pacjenta jest wpis o poszanowaniu godności i intymności pacjenta. Jednocześnie jest to jedno z najczęściej naruszanych praw. Pacjenci skarżą się na znieczulicę lekarzy i pielęgniarek, na niewybredne komentarze oraz postawę oceniającą. „Jak się Pani tak zapuściła, to jak ma być zdrowa?” – pisała na forum jedna z internautek.

Wiele do życzenia pozostawia również sposób przeprowadzania badań, wymagający często intymności. Tymczasem drzwi gabinetu nie zawsze pozostają zamknięte. Pielęgniarki oraz inni lekarze potrafią wchodzić w trakcie trwania badania. Z gabinetów często słychać szczegóły rozmowy pacjenta i lekarza. Dużą grupą osób skarżących się na brak szacunku do godności i intymności pacjenta są również kobiety rodzące.

Oczekiwanie na pomoc

Tylko teoretycznie pacjent ma możliwość otrzymania natychmiastowej pomocy w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia. W praktyce pacjenci oczekują na pomoc w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR) po kilka, a nawet kilkanaście godzin. Kłopot stanowi również „kolejka” – dla pacjenta nie zawsze jest oczywiste, czy pierwszeństwo powinien mieć mężczyzna z krwawiącą głową, czy taki po udarze. Odczucia pacjentów są zwykle negatywne.

Problem z uzyskaniem informacji o stanie zdrowia

Paradoksalnie pacjent leżący w szpitalu nieprędko dowie się co mu właściwie dolega, jakie przeprowadzono badania i jak rokują ich wyniki. Pielęgniarki, które przebywają z pacjentami najczęściej, nie są umocowane do informowania pacjentów o wynikach badań i diagnozach lekarzy. Lekarze, natomiast, najczęściej ograniczają się do ogólników. Informacje o stanie zdrowia powinny być podane w sposób zrozumiały dla pacjenta lub osoby upoważnionej do ich uzyskania. Pacjenci skarżą się na opieszałość personelu medycznego i zdawkowość udzielanych informacji, często formułowanych za pomocą skomplikowanej terminologii medycznej.

Przedłużony pobyt w szpitalu

Pacjenci rzadko zdają sobie sprawę, że ich przedłużony pobyt w szpitalu wynika z absurdalnych procedur, które wymagają określonego czasu hospitalizacji, by placówka mogła otrzymać pieniądze z NFZ. Prowadzi to do sytuacji, w których pacjent nadający się do wypisu po 5 dniach, musi „dobić” dni 9, blokując tym samym miejsce na oddziale dla innych pacjentów.

Odmowa wskazania punktu pomocy dla pacjentów „odesłanych z kwitkiem”

Podobnych przypadków jest wiele i zwykle dotyczą sytuacji niecodziennych. W 2014 r. cała Polska żyła sprawą znanego ze swoich radykalnych przekonań prof. Bogdana Chazana. Lekarz, ze względu na klauzulę sumienia, odmówił pacjentce prawa do przerwania ciąży. W opinii lekarzy ciąży nie tylko nie dało by się uratować, ale zagrażała ona również życiu matki. Mimo tego lekarz nie wskazał pacjentce adresu placówki, w której mogłaby ona uzyskać pomoc. W konsekwencji pacjentka donosiła ciążę i urodziła skrajnie zniekształcone dziecko, które zmarło w cierpieniu po kilku dniach. Sprawa znalazła się w sądzie, ale jej finał wciąż nie jest znany.

Utrudniony dostęp do opieki zdrowotnej

To paląca kwestia, której respektowanie jest w tej chwili praktycznie niewykonalne. Największym problemem jest nieprawdopodobnie długi czas oczekiwania na wizytę u specjalisty, wynoszący nawet kilka lat. Służba zdrowia w obecnym kształcie to dramat, szczególnie dla pacjentów geriatrycznych. Według fundacji Watch Health Care, najstarsi pacjenci czekają na wizytę u ortopedy średnio 11 miesięcy, natomiast najmłodsi pacjenci 9 miesięcy oczekują na ortodontę. Rekordy biją jednak terminy operacji. Nawet pacjenci z poważnymi schorzeniami, często uniemożliwiającymi normalne funkcjonowanie, czekają na operację po kilka lat. Pilne wskazanie do operacji niewiele zmienia. Dostęp do opieki zdrowotnej w zakresie, który umożliwiałby pacjentowi komfort jest w tej chwili fikcją.

Co może zrobić pokrzywdzony pacjent?

Poszkodowany pacjent ma prawo dochodzić swoich praw wobec osób lub instytucji, które jego zdaniem nie przestrzegają zasad Karty praw pacjenta.
Informacja o tym, gdzie można złożyć skargę na działanie przychodni i szpitala, musi być wywieszona w widocznym dla pacjentów punkcie. Pacjent ma prawo otrzymać potwierdzenie wniesionej skargi. W przypadku zażalenia na konkretną osobę, w pierwszej kolejności należy udać się do jej bezpośredniego przełożonego.

W przypadku roszczeń finansowych wobec osoby lub placówki, pismo należy kierować do dyrektora placówki oraz firmy ubezpieczeniowej, której ochroną jest objęty dany obiekt. Na żądanie pacjenta, świadczeniodawca musi udzielić informacji o nazwie i adresie ubezpieczyciela.

Pacjenci, którzy nie wiedzą co zrobić w konkretnej sytuacji mogą zgłosić problem Rzecznikowi Praw Pacjenta. Rzecznik czuwa nad tym, by Karta praw pacjenta była respektowana w placówkach służby zdrowia. Wskazuje również tryb postępowania w przypadku naruszenia praw pacjentów, a także odpowiada na pytania i skargi. W obowiązkach Rzecznika Praw Pacjenta leżą również interwencje w szpitalach i przychodniach.

Rzecznik Praw Pacjenta nie pomoże, natomiast, gdy pacjent ma zastrzeżenia do postawionej diagnozy, sposobu leczenia itp. Wszelkie sprawy dotyczące postępowania lekarskiego podlegają rzecznikowi odpowiedzialności zawodowej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *