Czy oblanie kogoś w lany poniedziałek może zostać uznane za działanie bezprawne?

Śmigus-dyngus a Kodeks karny — czy oblanie wodą to przestępstwo?

Współczesna odsłona śmigusa-dyngusa ogranicza się głównie do polewania wodą — dawne smaganie rózgą odeszło w zapomnienie. W przeciwieństwie do pierwotnych założeń tradycji, dzisiaj oblewa się wodą nie tylko osoby bliskie czy znajome, ale także zupełnie nieznajomych. I to właśnie tutaj zaczyna się problem prawny — szerzej omawiamy go w artykule o tym, jak wygląda śmigus dyngus a prawo karne w kontekście różnych rodzajów wielkanocnych zwyczajów.

Nierzadko zdarza się, że oblewane wodą są osoby, które w ogóle się na to nie godzą. Bardzo często nie jest to też symboliczne polanie niewielką ilością wody, a wylanie całego wiadra — narażając „ofiarę" na przeziębienie, zniszczenie ubrania, elektroniki czy dokumentów.

Oblanie drugiej osoby wodą może wypełnić dyspozycję art. 217 § 1 Kodeksu karnego, który stanowi: „Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku." Jest to przestępstwo prywatnoskargowe — co oznacza, że postępowanie karne może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek pokrzywdzonego.

Kontratyp zwyczaju — dlaczego nie każde oblanie jest karalne

Czy zatem każde oblanie drugiego człowieka wodą w lany poniedziałek jest z mocy prawa nielegalne? Niekoniecznie. W doktrynie prawa karnego — oprócz ustawowych okoliczności wyłączających bezprawność (kontratypów) — wyróżnia się także kontratypy pozaustawowe. Najważniejsze z nich to zwyczaj oraz zgoda pokrzywdzonego.

Oblanie drugiej osoby wodą w Poniedziałek Wielkanocny jest elementem zwyczaju, podobnie jak głośne kibicowanie podczas wielkich imprez sportowych w kontekście zakłócania spokoju czy legalność fajerwerków w sylwestrową noc. Te zachowania formalnie mogłyby wypełniać znamiona wykroczeń, ale zwyczaj powoduje, że traktuje się je jako pozbawione społecznej szkodliwości.

Zgoda pokrzywdzonego ważniejsza niż sam zwyczaj

Warto jednak zwrócić uwagę na istotną zmianę w podejściu doktryny do tego zagadnienia. W ostatnich latach coraz bardziej odchodzi się od koncepcji bezwzględnego uznawania zwyczaju jako okoliczności wyłączającej bezprawność polewania wodą. Współcześnie podkreśla się, że to przede wszystkim zgoda pokrzywdzonego — a nie sam zwyczaj — jest okolicznością, która wyłącza przestępność tego czynu. Ma to zasadnicze konsekwencje praktyczne: oblanie wodą osoby, która wyraźnie się temu sprzeciwia lub w ogóle nie bierze udziału w zabawie, może zostać uznane za naruszenie nietykalności cielesnej.

Kiedy śmigus-dyngus staje się chuligaństwem?

Co roku w Poniedziałek Wielkanocny dochodzi do zachowań, które z tradycją nie mają już nic wspólnego. Wylewanie wody z okien wyższych pięter na przypadkowych przechodniów, oblewanie kierowców na skrzyżowaniach czy rzucanie balonami z wodą w nieznajomych — to nie jest śmigus-dyngus, a zwykłe chuligaństwo. W takich przypadkach sprawca może odpowiadać nie tylko z art. 217 KK za naruszenie nietykalności cielesnej, ale także z art. 124 Kodeksu wykroczeń za zniszczenie lub uszkodzenie cudzej rzeczy (np. telefonu, laptopa, dokumentów), z art. 51 Kodeksu wykroczeń za zakłócenie porządku publicznego, a w ekstremalnych przypadkach — nawet z art. 157 KK, jeśli oblanie doprowadziło do uszkodzenia ciała (np. hipotermia u osoby starszej czy dziecka).

Warto pamiętać, że niektóre staropolskie tradycje świąteczne bywały znacznie brutalniejsze niż współczesny śmigus — dawniej praktykowano nawet wrzucanie do stawów czy potoków. Dzisiaj prawo jednoznacznie stawia granicę między zabawą a bezprawiem.

Odpowiedzialność cywilna — odszkodowanie za zniszczony telefon

Nawet jeśli oblanie wodą nie zostanie uznane za przestępstwo, osoba poszkodowana może dochodzić swoich roszczeń na drodze cywilnej. Jeśli w wyniku oblania zniszczony został telefon, laptop, odzież lub dokumenty, sprawca ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego — kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Nie ma tu znaczenia, czy oblanie nastąpiło „w ramach tradycji". Zniszczenie cudzego mienia jest bezprawne niezależnie od kalendarza.

Jak świętować lany poniedziałek legalnie?

Reasumując — oblewanie drugiej osoby wodą podczas śmigusa-dyngusa jest całkowicie legalne, ale wyłącznie pod warunkiem, że wszyscy uczestnicy godzą się na udział w zabawie. Zabawa w gronie rodziny i znajomych, gdzie panuje wzajemna zgoda, nie budzi żadnych wątpliwości prawnych. Problem zaczyna się wtedy, gdy „tradycja" wymierzona jest w przypadkowych przechodniów, osoby wyraźnie niechętne lub gdy przybiera formę agresji. Poniedziałek Wielkanocny to dzień ustawowo wolny od pracy, więc nie można tego dnia normalnie pójść do biura — o czym pisaliśmy w kontekście tego, jak wygląda praca w Wielkanoc z perspektywy Kodeksu pracy. Ale wolne od pracy nie oznacza wolnego od prawa.

Aktualizacja artykułu Pawła Meringa z 21.04.2019 19:08

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj