Wyrok TSUE pomoże w zabezpieczeniu interesów konsumentów. Sądy mają sprawdzać, czy porozumienie wekslowe nie zawiera klauzul niedozwolonych

Prawo dołącz do dyskusji (11) 19.11.2019
Wyrok TSUE pomoże w zabezpieczeniu interesów konsumentów. Sądy mają sprawdzać, czy porozumienie wekslowe nie zawiera klauzul niedozwolonych

Udostępnij

Rafał Chabasiński

Polskie sądy zadały TSUE dwa pytania prejudycjalne. Czy weksel in blanco może stanowić zabezpieczenie roszczeń konsumenckich? Czy weksel in blanco może w takich wypadkach odmówić nakazu zapłaty i tym samym doprowadzić do przeprowadzenia z urzędu sprawdzenia zawartej umowy? Odpowiedź zwłaszcza na drugie pytanie jest bardzo ciekawa.

Weksel in blanco jako zabezpieczenie umów konsumenckich budził wątpliwości polskich sądów

Najprawdopodobniej każdy kojarzy weksel in blanco z rzeczywistości wręcz filmowej. Mowa o takim dokumencie, na którym pozostawia się wierzycielowi wolne pole do wpisania kwoty długu. W rzeczywistości chodzi po prostu o takie weksle, w których treści brakuje jakiegoś elementu. Może nim być także chociażby data, czy nawet wskazania osoby na rzecz której ma zostać dokonana płatność. Często brakuje właściwie wszystkiego – z wyjątkiem podpisu dłużnika i samego zobowiązania do zapłaty.

Jak się łatwo spodziewać, taki środek może niekiedy prowadzić do nadużyć. Tymczasem korzystają z niego nie tylko osoby fizyczne, czy przedsiębiorcy. Bywa, że i państwo stosuje takie weksle jako zabezpieczenie. Przykładem może być chociażby program Czyste Powietrze. Postępowanie nakazowe w sprawach o weksel in blanco było przedmiotem szczególnego zainteresowania dwóch polskich sądów. Mowa o sądzie rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe oraz sądzie okręgowym w Opolu.

Zgodnie z wyrokiem TSUE sądy mają obowiązek upewnić się, że konsument nie padnie ofiarą klauzuli abuzywnej – w umowie bądź porozumieniu wekslowym

Jak podaje Rzeczpospolita, polskie sądy postanowiły zadać pytania prejudycjalne Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jedno z nich dotyczyło samego stosowania weksli in blanco do zabezpieczania roszczeń konsumenckich. Na przeszkodzie stoją regulacje unijne, które nakazują sądowi badać z urzędu, czy umowa nie zawiera przypadkiem jakichś niedozwolonych klauzul. Drugie pytanie miało pozwolić ustalić, czy w takim przypadku sąd może odmówić wydania nakazu zapłaty. Skutkiem takiego obrotu byłoby postępowanie mające zbadać okoliczności zawarcia samej umowy.

Teraz zaś zapadł w tej sprawie wyrok. TSUE stwierdził, że sposoby na zabezpieczenia umowy konsumenckiej pozostają poza spektrum zainteresowań prawa wspólnotowego. To oznacza, że weksel in blanco pozostaje opcją jak najbardziej zgodną z prawem. Tyle tylko, że jeśli istnieją wątpliwości co do okoliczności zawarcia takiej umowy, to sąd ma nie prawo a obowiązek odmówić wydania nakazu zapłaty.

Musi również zażądać od przedsiębiorcy przedstawienia treści umowy bądź porozumienia wekslowego. Co szczególnie ważne: taka decyzja sądu nie musi być poprzedzona przez jakiekolwiek działanie ze strony samego konsumenta. Warto pamiętać, że do tej pory sądy były także w tej kwestii związane żądaniami poszczególnych stron postępowania.

Dodatkowa ochrona konsumenta przed nieuczciwymi praktykami niektórych przedsiębiorców to cenny dodatek do naszego systemu prawnego

To jednak nie koniec. Zgodnie z wyrokiem TSUE, sąd ma także obowiązek sprawdzić z urzędu, czy także porozumienie wekslowe nie zawiera żadnych klauzul niedozwolonych. Efektywnie ciężar dowodu odnośnie tego, że z umową i wekslem jest wszystko w porządku spada na wierzyciela. Do tej pory polskie prawo przewidywało, że takie sprawdzenie następuje wyłącznie w przypadku zarzutu zobowiązanego do zapłaty.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, możliwość uzupełniania materiału dowodowego przez sądy stanowi dodatkowe zabezpieczenie interesów konsumenta. Z całą pewnością jest to coś, z czego należy się cieszyć. Cały system ochrony praw konsumentów opiera się na założeniu, że to oni są najczęściej słabszą stroną umowy. W takich przypadkach czysta kontradyktoryjność w postępowaniu niekoniecznie spełnia swoją rolę. Zwiększenie uprawnień sądów w takich przypadkach oznacza tak naprawdę po prostu potencjalnie bardziej sprawiedliwe wyroki.

Nie sposób również nie zauważyć, że wyrok TSUE idzie w kierunku maksymalnego upewnienia się, że konsument nie padnie ofiarą klauzul abuzywnych. Żaden środek zabezpieczenia umowy – w tym także weksel in blanco – nie może służyć realizowaniu jej sprzecznych z prawem postanowień. Każda dodatkowa forma ochrony konsumenta przed tego typu nieuczciwymi praktykami ze strony firm pozytywnie wpływa na praktyki rynkowe.