Gdy jeden spadkobierca samodzielnie opiekował się zmarłym, może żądać od pozostałych zwrotu części kosztów

Codzienne Rodzina dołącz do dyskusji (30) 17.02.2021
Gdy jeden spadkobierca samodzielnie opiekował się zmarłym, może żądać od pozostałych zwrotu części kosztów

Joanna Majkowska

Kiedy jedno z dzieci spadkodawcy opiekowało się nim przed śmiercią czy pokrywało koszty leczenia, wydaje się niesprawiedliwe, że jego bracia czy siostry w spadku otrzymają taką samą kwotę. Spadkobierca często występuje więc o zwrot kosztów utrzymania i leczenia spadkodawcy od swojego rodzeństwa. Takiego żądania nie może jednak zgłosić w ramach postępowania spadkowego.

Opieka nad chorym rodzicem to jeden z podstawowych obowiązków dzieci

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym rodzice i dzieci mają wobec siebie pewne obowiązki. Jeden z nich dotyczy opieki nad chorym. Dziecko opiekujące się rodzicem nie może przy tym domagać się z tego tytułu wynagrodzenia za świadczoną pomoc. Ciąży bowiem na nim obowiązek alimentacyjny, przez który należy rozumieć między innymi opiekę czy wsparcie finansowe.

Nieco inaczej sytuacja wygląda jednak w przypadku gdy dzieci jest kilkoro, a tylko jedno z nich zajmuje się chorym rodzicem. W takim wypadku rzeczywiście można wystąpić o zwrot kosztów utrzymania i leczenia spadkodawcy od braci i sióstr. Takie żądanie można kierować zarówno za życia, jak i dopiero po śmierci rodzica.

Zwrot kosztów utrzymania i leczenia spadkodawcy a dział spadku

Zwykle sprawa podziału spadku między rodzeństwem jest prosta. O ile spadkodawca nie zostawił po sobie testamentu i zastosowanie znajduje dziedziczenie ustawowe, każdemu z dzieci przysługuje taki sam udział spadkowy. Przykładowo, jeśli trójka rodzeństwa ma dziedziczyć po zmarłym, owdowiałym ojcu, każde z nich otrzyma po 1/3 spadku.

Wszystko komplikuje się jednak, jeśli ktoś z rodzeństwa postanawia wystąpić o zwrot kosztów utrzymania i leczenia spadkodawcy. W takim wypadku intuicyjnie wydaje się, że takie żądanie należy zgłaszać przy dziale spadku. Wystarczy wtedy, że rodzeństwo otrzyma majątek pomniejszony o koszty, których nie ponosili w związku z opieką nad rodzicem.

Problem w tym, że takie koszty nie należą do długów spadkowych. Nie są więc bezpośrednio związane z całym postępowaniem. Nie można więc zająć się tą kwestią w samym postępowaniu o dział spadku. Krótko mówiąc – koszty poniesione w związku z opieką i leczeniem spadkodawcy nie mogą podwyższyć spadku przypadającemu temu spadkobiercy, który przed śmiercią poniósł z tego tytułu wydatki.

Koszty można rozliczyć w osobnym postępowaniu

Nie oznacza to jednak, że spadkobierca, który zajmował się chorym rodzicem, w ogóle nie może żądać zwrotu tych kosztów. Jako że takie wydatki nie wchodzą w skład postępowania o dział spadku, musi to jednak zrobić w osobnym postępowaniu. Skoro na wszystkich dzieciach ciąży obowiązek opieki, to jeśli tylko jedno z nich ponosiło koszty utrzymania i leczenia, może skierować do pozostałych tzw. roszczenie regresowe – żądać zwrotu części poniesionych kosztów. Ich wysokość można wykazać chociażby w oparciu o faktury czy rachunki.

Zaniedbywanie obowiązków rodzinnych może mieć wpływ na wysokość zachowku

Warto też wspomnieć, że zaniedbywanie obowiązków względem rodziców wiąże się nie tylko z koniecznością zwrotu kosztów poniesionych przez rodzeństwo. W przypadku gdy takie rodzeństwo zostało pominięte w testamencie i domaga się zapłaty zachowku, można powołać się na art. 5 Kodeksu cywilnego.

Przepis ten odnosi się do zasad współżycia społecznego. Jeśli więc zapłata zachowku byłaby zgodna z przepisami, a jednocześnie niesłuszna czy niesprawiedliwa, art. 5 w niektórych przypadkach umożliwi obniżenie jego wysokości. Przykładowo, przyjmuje się, że artykuł 5 Kodeksu cywilnego może mieć zastosowanie, gdy spadkodawca miał podstawy do wydziedziczenia, ale nie zdążył tego zrobić. Tymczasem zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego pozbawienie prawa do zachowku możliwe jest między innymi, gdy spadkobierca uporczywie nie dopełniał obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy.  Za niedopełnianie takich obowiązków z pewnością można uznać brak opieki nad chorym rodzicem czy ponoszeniem kosztów jego leczenia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *