Gminy mają nową metodę na uszczelnianie systemu śmieciowego. Sąd już mówi „nie"

Jak zgodnie z prawem ustala się opłaty za śmieci

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie zostawia tu gminom pełnej dowolności. W przypadku nieruchomości zamieszkanych opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi może być ustalana według jednej z ustawowych metod: od liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, od ilości zużytej wody z danej nieruchomości, od powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego albo od gospodarstwa domowego. To rada gminy wybiera metodę w uchwale, ale później sama musi się tej metody trzymać.

Cztery metody i zakaz mieszania porządków

To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie. Jeżeli na danym terenie obowiązuje metoda od liczby mieszkańców, to przedmiotem ustalenia jest liczba osób zamieszkujących nieruchomość. Jeżeli obowiązuje metoda wodna, wtedy rzeczywiście znaczenie ma zużycie wody. Tych dwóch porządków nie można jednak mieszać. Sama ustawa pokazuje zresztą, że tam, gdzie rada gminy wybiera metodę opartą na wodzie, musi w uchwale określić sposób ustalania ilości zużytej wody na potrzeby opłaty. To dodatkowo potwierdza, że opłata za śmieci zależna od zużycia wody jest podstawą tylko wtedy, gdy została wybrana jako ustawowa metoda naliczania opłaty. A w przypadku innych metod naliczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi może być tylko poszlaką.

Gminy kontrolują deklaracje, bo szukają pieniędzy

W miejscowościach, w których opłata jest liczona od liczby osób, gminy coraz uważniej przyglądają się deklaracjom śmieciowym. I trudno się dziwić, bo jeżeli ktoś wpisze mniej mieszkańców niż rzeczywiście mieszka na posesji, system traci wpływy. Niestety, okazuje się, że jest to dosyć częstą praktyką – czasem wynika to z chęci oszukania systemu, a czasem to zwyczajne niedopatrzenie. Niezależnie od przyczyn, zbyt duża ilość osób mieszkających faktycznie, względem osób ponoszących koszty sprawia, że pieniędzy zaczyna brakować.

A ponieważ system gospodarki odpadami powinien się bilansować, samorządy próbują wyłapywać takie sytuacje. Tym bardziej że opłaty za wywóz śmieci idą w górę praktycznie co roku, a każda nieujawniona osoba na posesji to wymierna luka w gminnym budżecie. Podstawą jest tu deklaracja o wysokości opłaty, którą właściciel nieruchomości ma obowiązek złożyć do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Deklaracja zawiera dane niezbędne do określenia wysokości opłaty, w tym informację, czy odpady są segregowane, czy korzysta się z ulg (o ile w danej gminie takie przewidziano – na przykład ulga za kompostowanie), a także deklarowaną ilość mieszkańców posesji. I taką deklarację można zakwestionować, jeżeli okaże się, że nie odpowiada ona stanowi rzeczywistemu.

Decyzja, a nie telefon z urzędu

Sama kontrola deklaracji nie jest więc niczym nadzwyczajnym. Przeciwnie, ustawa przewiduje, że w razie niezłożenia deklaracji albo uzasadnionych wątpliwości co do danych w niej zawartych organ może określić wysokość opłaty w drodze decyzji. I właśnie tu pojawia się najważniejsze słowo: decyzji. To nie jest telefon z urzędu, luźne przypuszczenie ani tabelka z wodociągów. To ma być sformalizowane rozstrzygnięcie wydane po przeprowadzeniu postępowania, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. A te są naprawdę restrykcyjne.

Zużycie wody może być sygnałem, ale nie może samo przesądzać sprawy

Ustawa rzeczywiście pozwala organowi wykorzystywać informacje i dane znajdujące się w jego posiadaniu oraz w posiadaniu gminnych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. To oznacza, że gmina może sprawdzić zużycie wody. Tyle tylko, że z tego nie wynika jeszcze prawo do automatycznego podniesienia opłaty za śmieci. Art. 6o ustawy mówi wyraźnie, że decyzja ma być wydana z uwzględnieniem dostępnych danych właściwych dla wybranej przez radę gminy metody. Jeżeli więc rada gminy wybrała metodę od liczby mieszkańców, to organ musi ustalić liczbę mieszkańców – nie ma możliwości połączenia dwóch kryteriów. W takiej sytuacji sama ilość zużytej wody nie wystarczy do podniesienia opłaty za gospodarowanie odpadami (tj. przypisania kolejnej, lub kolejnych osób).

Wodomierz to poszlaka, nie dowód

To nie jest drobiazg interpretacyjny, tylko sedno sprawy. Zużycie wody może być co najwyżej poszlaką, która uzasadnia wszczęcie postępowania i dokładniejsze przyjrzenie się deklaracji. Nie może jednak zastąpić ustalenia, że na nieruchomości rzeczywiście mieszka więcej osób, niż wynika z deklaracji. Gdyby było inaczej, gmina w praktyce zamieniałaby metodę „od osoby" na metodę „od wodomierza", choć formalnie wcale jej nie uchwaliła. A tego ustawa nie przewiduje. KPA nakazuje bowiem wszechstronne zebranie i zbadanie materiału dowodowego, a jedna przesłanka, w dodatku łatwa do obalenia, z pewnością nie wystarczy. Zresztą nawet w przypadku segregowania odpadów, gdzie kontrole gminy są ustawowo dopuszczalne, organ musi mieć konkretny dowód naruszenia, a nie tylko podejrzenie wynikające z danych pośrednich.

Wysokie zużycie wody może wynikać z różnych czynników

I tu dochodzimy do rzeczy najbardziej życiowej, ale wbrew pozorom bardzo ważnej prawnie. Zużycie wody zależy od mnóstwa czynników. Od tego, czy ktoś bierze długie prysznice. Od tego, czy lubi aromatyczne kąpiele. Od częstego prania, zmywania, podlewania ogrodu, mycia samochodu na posesji, małych dzieci w domu albo po prostu od stylu życia. Może też wzrosnąć dlatego, że ktoś regularnie przyjmuje gości, choćby co weekend. Każdy z tych czynników wpływa na rachunek za wodę, ale żaden sam w sobie nie dowodzi jeszcze, że liczba mieszkańców jest większa niż zadeklarowana.

Domysł nie zastąpi dowodu

I właśnie dlatego automatyczne utożsamianie wysokiego zużycia wody z „ukrywaniem mieszkańców" byłoby zwyczajnie wadliwe. Organ administracji nie może zastępować dowodu domysłem tylko dlatego, że taki domysł dobrze wygląda w excelu. W postępowaniu trzeba ustalić fakt zamieszkiwania, a nie tylko poziom zużycia wody. Najkrócej mówiąc: jeżeli gmina liczy opłatę za śmieci od liczby osób, to nie ma prawa podnieść jej wyłącznie dlatego, że z danych wodociągowych wynika większe zużycie wody. Może to sprawdzić, może wszcząć postępowanie, może potraktować taki wynik jako sygnał ostrzegawczy. Ale jeśli chce wydać decyzję, musi wykazać coś więcej — konkretnie to, że na posesji mieszka więcej osób, niż wynika z deklaracji. Sam wodomierz tego nie załatwia.

Jakie dowody mogą wchodzić w grę

Jakie to przesłanki? W postępowaniu administracyjnym katalog dowodów jest naprawdę szeroki – od ustaleń organu poczynionych w czasie wizji w terenie, przez zeznania świadków (na przykład sąsiadów), zdjęcia, nagrania, dokumenty, przesłuchania stron, akty, zaświadczenia, i wiele innych. Organ musi zebrać materiał dowodowy w taki sposób, aby pozbyć się wątpliwości i na tej podstawie dopiero może wydać rozstrzygnięcie. Jak widać – sam rachunek za wodę to zdecydowanie zbyt mało. Warto przy tym pamiętać, że jeśli uchwała śmieciowa okaże się wadliwa, mieszkańcom może przysługiwać nawet zwrot nadpłaty za śmieci – sądy administracyjne wielokrotnie podkreślały, że samorząd nie może zarabiać na opłatach pobieranych w sposób niezgodny z prawem.

Spokojnie pod prysznicem – ustawa chroni mieszkańców

Możecie więc brać długie prysznice spokojnie. Z punktu widzenia prawa byłoby absurdem, gdyby wysokość opłaty za śmieci w systemie „od osoby" zależała w praktyce od tego, kto lubi długo stać pod wodą, kto często gości rodzinę, a kto po prostu częściej niż sąsiad włącza pralkę. Ustawa przewiduje konkretne metody naliczania opłat za śmieci. I gmina musi się ich trzymać — nawet wtedy, gdy bardzo chciałaby znaleźć dodatkowe pieniądze. Co więcej, nie każdy musi płacić za wywóz śmieci w pełnej wysokości – w określonych sytuacjach mieszkańcom przysługują ulgi i zwolnienia, z których warto świadomie korzystać, zamiast dawać się zastraszyć urzędowymi argumentami opartymi wyłącznie na rachunku za wodę.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj