Jeśli w zakładzie pracy nie funkcjonują związki zawodowe, konieczne jest powołanie przedstawicieli

Praca dołącz do dyskusji (20) 21.08.2020
Jeśli w zakładzie pracy nie funkcjonują związki zawodowe, konieczne jest powołanie przedstawicieli

Joanna Majkowska

Przy podejmowaniu niektórych decyzji pracodawca ma obowiązek uzgadniać poszczególne kwestie ze związkami zawodowymi. Jeśli natomiast związki zawodowe nie funkcjonują w zakładzie pracy, nie oznacza to jeszcze automatycznego zwolnienia pracodawcy z obowiązku przeprowadzenia konsultacji. Przepisy prawa wymagają, by w określonych sprawach zostali wówczas wyłonieni przedstawiciele pracowników.

Kiedy potrzebni są przedstawiciele pracowników?

Przedstawiciele pracowników wybierani są tylko w tych zakładach pracy, w których nie funkcjonują organizacje związkowe. Nie oznacza to jednak, że pełnią tę samą funkcję. Ich zadaniem jest ochrona interesów pracowników w najważniejszych dla nich sprawach. W odróżnieniu od przedstawicieli związków zawodowych przedstawiciele pracowników uczestniczą jedynie w sytuacjach wyraźnie wymienionych w kodeksie. Obowiązek uzyskania ich zgody czy skonsultowania danej kwestii przewidziano dla sytuacji takich jak:

  • Zawarcie w imieniu pracowników porozumienia z pracodawcą o przedłużeniu okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy
  • Zawarcie z pracodawcą porozumienia w zakresie wprowadzenia ruchomego rozkładu czasu pracy lub przerywanego systemu czasu pracy
  • Powołanie komisji BHP
  • Konsultowanie w imieniu pracowników warunków stosowania telepracy, wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szczególnie szkodliwych dla zdrowia, a także działań związanych z BHP w pracy
  • Zawarcie w imieniu pracowników z pracodawcą porozumienia w sprawie zawieszenia całości lub części przepisów prawa pracy, z których wynikają prawa i obowiązki stron
  • Procedura wyboru rady pracowniczej
  • Uzgodnienie w imieniu pracowników zamiaru i zasad przeprowadzenia zwolnień grupowych
  • Zawarcia w imieniu pracowników umowy o utworzenie pracowniczego programu emerytalnego.

Co więcej, przedstawiciele pracowników pełnią funkcje społeczną. Tym samym nie otrzymują z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Nie przysługuje im także szczególna ochrona trwałości stosunku pracy ani dodatkowe przywileje, jak ma to miejsce w przypadku działaczy związkowych.

Sposób wyboru przedstawicieli pracowników zależy od pracodawcy

Przepisy wskazują wprawdzie na obowiązek konsultacji z przedstawicielami pracowników, jednak nie regulują, w jaki sposób tacy przedstawiciele mają zostać wybrani. To z kolei stwarza pracodawcy dużą dowolność w tym zakresie. Jest tylko jeden warunek – reprezentacja ma zostać wyłoniona w sposób przyjęty u danego pracodawcy.  Nie może więc zależeć tylko od jego uznaniowej decyzji.

Przyjmuje się, że najbezpieczniejszy wybór to przeprowadzenie wyborów powszechnych. Pracodawca ma jednak możliwość samodzielnie ustalić warunki i sposób wyboru przedstawicieli pracowników, a nawet okres ich powołania. Dopuszczalne jest zarówno każdorazowe powoływanie ich, gdy dana sprawa wymaga zaangażowania reprezentacji pracowniczej, jak i ustanowienie kadencji. Zwykle szczegółowe zasady powołania przedstawicieli pracowników znajdują się w regulaminie pracy czy w innym dokumencie wewnętrznym. Zdarza się także, że pracodawca tworzy specjalny regulamin wyboru przedstawicieli pracowników. Uwzględnia on przede wszystkim informacje o liczbie członków wchodzących w skład reprezentacji oraz sposobie ich zgłaszania i wyłaniania.