Możemy zapomnieć o łatwych kredytach. UE zmienia zasady gry

Nowe przepisy jeszcze nie obowiązują, ale kierunek jest przesądzony

Warto to jasno podkreślić — nowe zasady kredytu konsumenckiego w Polsce jeszcze nie obowiązują. Trwają prace nad projektem zmian w ustawie o kredycie konsumenckim, która ma wdrożyć unijne regulacje, w szczególności dyrektywę 2023/2225. Proces legislacyjny wciąż trwa, a przepisy mogą ulec zmianie, ponieważ harmonogram unijny jest jednoznaczny:

W praktyce oznacza to, że nie jest to kwestia „czy", tylko „kiedy" zostaną wdrożone nowe przepisy.

Rynek reaguje szybciej niż ustawodawca

Choć przepisy formalnie jeszcze nie obowiązują, instytucje finansowe już dostosowują swoje modele działania. Wydaje się to naturalną, racjonalną reakcją, ponieważ projekt jasno wskazuje kierunek zmian, a ryzyko regulacyjne rośnie.

Efekt? Kredyt staje się trudniej dostępny już dziś, poprzez bardziej szczegółową ocenę klientów, większą ostrożność w decyzjach i mniej „automatycznych" zgód. Już teraz można powiedzieć, że zaciągnięcie kredytu może nie być już tak łatwe i przyjemne jak teraz.

Zdolność kredytowa pod lupą banków

Jednym z kluczowych elementów zmian jest zaostrzenie oceny zdolności kredytowej. Banki i instytucje pożyczkowe coraz dokładniej analizują stabilność dochodów, historię kredytową, poziom zadłużenia i strukturę wydatków.

Nie wystarczy już deklaracja dochodu czy uproszczony scoring. W wielu przypadkach konieczne jest udokumentowanie sytuacji finansowej w sposób bardziej szczegółowy niż jeszcze kilka lat temu. Warto też wiedzieć, co obniża zdolność kredytową — bo nie zawsze chodzi wyłącznie o wysokość pensji. Efekt jest przewidywalny: część klientów, którzy wcześniej bez problemu uzyskaliby finansowanie, dziś spotyka się z odmową.

Więcej obowiązków po stronie kredytodawców

Projekt implementujący dyrektywę 2023/2225 znacząco rozszerza obowiązki instytucji udzielających kredytów. Kredytodawcy muszą nie tylko przekazywać bardziej szczegółowe informacje o kosztach, ale także rzetelnie oceniać ryzyko kredytowe. Nie może to być wyłącznie formalność. Błędna ocena zdolności kredytowej lub niewystarczające poinformowanie klienta może prowadzić do sankcji — zarówno administracyjnych, jak i cywilnych. W konsekwencji instytucje finansowe działają bardziej zachowawczo, ograniczając ryzyko już na etapie decyzji o udzieleniu kredytu.

Koniec kredytu „na klik" i regulacja BNPL

Jednym z najbardziej odczuwalnych skutków będzie ograniczenie uproszczonych procedur. Kredyt na przysłowiowy „klik" — szybki, niemal automatyczny — przestaje być standardem. Dotyczy to także usług typu BNPL (buy now, pay later), które dotychczas funkcjonowały na granicy regulacji. Warto dodać, że obecnie płatności odroczone nie wpływają na scoring BIK, co z perspektywy konsumenta bywało postrzegane jako zaleta, a z perspektywy nadzoru — jako luka. Nowe przepisy obejmują BNPL wprost, traktując te usługi jak kredyt konsumencki. Oznacza to ograniczenie uproszczonych procedur, większą kontrolę nad komunikacją marketingową oraz konieczność zapewnienia, że klient rzeczywiście rozumie warunki umowy. Może to zdecydowanie wydłużyć i utrudnić proces pozyskania kredytu, ale przynajmniej w założeniu staje się on bezpieczniejszy.

Ochrona konsumenta kosztem dostępności finansowania

W centrum zmian znajduje się konsument, który z różnych przyczyn o taki kredyt się ubiega. Regulacje mają zapobiegać nadmiernemu zadłużeniu i eliminować sytuacje, w których klient zaciąga zobowiązanie, którego nie jest w stanie spłacić. Paradoks polega na tym, że większa ochrona oznacza jednocześnie mniejszą dostępność.

Osoby o niestabilnych dochodach, pracujące w oparciu o umowy cywilnoprawne lub już zadłużone mogą zostać w praktyce wykluczone z rynku legalnego finansowania. Dziś jeszcze kredyt na umowę cywilnoprawną jest do uzyskania, choć wiąże się z dodatkowymi wymaganiami — po zmianach taki klient będzie miał pod górkę jeszcze bardziej. Dla wielu Polaków szybki kredyt był wsparciem w sytuacjach życiowych, gdy potrzebne są nagle dodatkowe środki finansowe, na przykład na leczenie. W starzejącym się i schorowanym społeczeństwie te potrzeby niestety nie znikną — tylko przeniosą się do szarej strefy.

Wpływ prawa unijnego

Zmiany nie są wyłącznie lokalne. Na poziomie europejskim widoczny jest wyraźny trend zaostrzania regulacji i wzmacniania ochrony konsumenta. Nowe podejście kładzie nacisk na transparentność, odpowiedzialne udzielanie kredytu i ograniczanie ryzykownych praktyk rynkowych. Wygląda na to, że ten kierunek będzie się pogłębiał, również poprzez dalsze zmiany legislacyjne w kolejnych latach.

Skutki dla rynku finansowego

Zaostrzenie zasad udzielania kredytów może mieć szersze konsekwencje gospodarcze. Mniejsza dostępność finansowania konsumenckiego oznacza potencjalnie niższy popyt w niektórych sektorach, zwłaszcza tych opartych na sprzedaży ratalnej. Może dojść także do konsolidacji rynku, ponieważ mniejsze podmioty, które opierały model biznesowy na szybkim i łatwym kredycie, mogą nie sprostać nowym wymaganiom regulacyjnym.

Czy to dobra zmiana dla konsumentów?

Ciężko o jednoznaczną ocenę. Z jednej strony mamy realne wzmocnienie ochrony konsumenta i ograniczenie zjawiska nadmiernego zadłużenia. Z drugiej — znacząco rośnie ryzyko wykluczenia finansowego części klientów, którzy nie spełnią nowych, bardziej rygorystycznych kryteriów.

Nie można też wykluczyć efektu ubocznego w postaci rozwoju alternatywnych, mniej regulowanych form finansowania, do których udadzą się ci, którym odmówiono kredytu. Tam go zapewne otrzymają, ale już na znacznie gorszych warunkach — a gdy dojdzie do problemów ze spłatą, jedynym ratunkiem może okazać się konsolidacja chwilówek albo inne, równie kosztowne rozwiązania. Zatem zmiana, która miała chronić konsumenta, właśnie w niego najbardziej uderzy.

Kredyt konsumencki nie zniknie, ale może przestać być produktem łatwo dostępnym dla każdego. Rynek wchodzi w fazę większej ostrożności, w której dostęp do finansowania jest ściśle powiązany z rzeczywistą sytuacją ekonomiczną klienta. Zmiana ta niewątpliwie zwiększa bezpieczeństwo systemu, ale redefiniuje jego dostępność. W praktyce oznacza to jedno — łatwy kredyt może stać się przeszłością.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj