Czy urząd może wyrzucić cię z własnego Facebooka? NSA odpowie na pytanie, które dotyczy każdego z nas

Argumenty obu stron sporu

Użytkownik, który został zablokowany, argumentował, że profil instytucji publicznej w mediach społecznościowych pełni dziś funkcję informacyjną porównywalną z oficjalną stroną internetową. Z reguły to tam publikowane są aktualności, komunikaty i zapowiedzi wydarzeń. Ograniczenie dostępu, nawet jeśli formalnie nie zamyka drogi do Biuletynu Informacji Publicznej, w praktyce może oznaczać utratę bieżącego kontaktu z instytucją. Z tej perspektywy blokada staje się nie tylko decyzją moderacyjną, ale potencjalnym ograniczeniem prawa do informacji i uczestnictwa w debacie publicznej.

Całkowicie odmiennie sprawę interpretuje sama instytucja. W jej ocenie media społecznościowe są jedynie dodatkowym kanałem komunikacji, funkcjonującym w ramach prywatnej platformy, takiej jak Meta Platforms, co oznacza, że obowiązują tam reguły ustalane przez właściciela serwisu, a nie standardy prawa administracyjnego. Oficjalnym źródłem informacji pozostają natomiast strony urzędowe i BIP. Skoro więc obywatel nie został pozbawiony dostępu do tych kanałów, nie można mówić o naruszeniu jego praw.

Czy Facebook to przestrzeń publiczna?

Argumentację Biblioteki Narodowej podzielił sąd pierwszej instancji, który uznał, że blokada była legalna. W uzasadnieniu wskazano, że aktywność instytucji w mediach społecznościowych nie jest obowiązkowa, a więc nie podlega takim samym rygorom jak oficjalne formy komunikacji publicznej. Sprawa jednak nie zakończyła się na tym etapie i trafiła do NSA.

Spór ujawnia głębszy problem – prawo nie nadąża za rzeczywistością komunikacyjną. Jeszcze kilkanaście lat temu państwo komunikowało się z obywatelami głównie poprzez formalne kanały. Dziś ogromna część tej komunikacji przeniosła się do mediów społecznościowych. Właśnie tam pojawiają się najszybciej informacje o decyzjach, wydarzeniach czy zmianach organizacyjnych. Dla wielu obywateli jest to wręcz podstawowe źródło wiedzy o działaniach instytucji.

Profil urzędu jako element sfery publicznej

W tym kontekście warto zastanowić się nad tym, czy profil urzędu na Facebooku jest nadal „prywatnym" narzędziem komunikacji, czy już elementem sfery publicznej. Jeśli uznać to drugie, konsekwencje są daleko idące. Oznaczałoby to, że instytucja nie może dowolnie decydować, kto ma dostęp do publikowanych tam treści, a każda blokada powinna mieć wyraźne, proporcjonalne i możliwe do zakwestionowania uzasadnienie.

Eksperci i organizacje społeczne coraz częściej zwracają uwagę, że formalistyczne rozdzielenie „oficjalnych" i „nieoficjalnych" kanałów komunikacji jest dziś coraz mniej przekonujące. W praktyce bowiem to właśnie media społecznościowe stały się głównym miejscem kontaktu obywatela z państwem. Wykluczenie z tej przestrzeni może więc prowadzić do realnego ograniczenia uczestnictwa w życiu publicznym, a nawet do ograniczenia dostępu do informacji publicznej.

Granice moderacji w mediach społecznościowych

Z drugiej strony nie można całkowicie lekceważyć argumentu dotyczącego konieczności moderacji. Instytucje publiczne, podobnie jak inne podmioty, muszą mieć możliwość reagowania na mowę nienawiści, spam czy agresję w komentarzach. Całkowity zakaz blokowania użytkowników mógłby sparaliżować komunikację i utrudnić prowadzenie profili. Dlatego najbardziej prawdopodobne wydaje się rozwiązanie pośrednie – dopuszczenie blokowania, ale pod warunkiem spełnienia określonych standardów. Mogłyby one obejmować obowiązek jasnego regulaminu, proporcjonalność decyzji oraz możliwość odwołania się przez użytkownika.

Doświadczenia innych krajów pokazują, że próby uregulowania tej kwestii bywają trudne – wystarczy przypomnieć niemiecką ustawę o mediach społecznościowych, której dobre chęci przyniosły nieprzewidziane skutki. Każda regulacja ingerująca w sposób moderowania treści musi zatem mieścić się w granicach ochrony swobody wypowiedzi.

Państwo w świecie platform cyfrowych

Można przypuszczać, że wyrok NSA będzie miał znaczenie wykraczające poza jedną sprawę. Być może przyczyni się do ukształtowania standardów funkcjonowania wszystkich instytucji publicznych w mediach społecznościowych – od ministerstw po małe gminy. W praktyce rozstrzygnie, czy obywatel w cyfrowej przestrzeni kontaktu z państwem jest partnerem, czy jedynie użytkownikiem podlegającym regułom platformy.

Wyrok NSA może też być początkiem szerszej debaty o roli państwa w świecie zdominowanym przez prywatne technologie. Instytucje publiczne coraz częściej działają w przestrzeni kontrolowanej przez globalne korporacje, ale jednocześnie wykonują tam swoje konstytucyjne obowiązki. Pytanie brzmi, czy mogą to robić na zasadach, które pozwalają im wykluczyć obywatela z komunikacji – tym bardziej, że wolność słowa w internecie staje się coraz częściej przedmiotem sporów na styku prawa publicznego i prywatnych regulaminów platform.

Blokowanie treści a prawa obywatela

Spór wokół decyzji Biblioteki Narodowej dotyka również szerszego problemu, jakim jest blokowanie treści przez podmioty publiczne i prywatne. Sama mechanika blokady – niezależnie od tego, czy stosuje ją urząd, czy platforma – budzi pytania o to, kto i na jakich zasadach decyduje o tym, co obywatel może zobaczyć w sieci.

Odpowiedź, która zapadnie w NSA, pokaże nie tylko granice moderacji w mediach społecznościowych. Pokaże też, jak państwo rozumie swoją odpowiedzialność w cyfrowym świecie.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj