Afera reprywatyzacyjna w Warszawie - kto ma w tym wszystkim rację?

1945 rok. Warszawa znajduje się w ruinach, dawny "Paryż Północy" to bardziej morze cegieł i kamieni niż miasto. Odbudowa stolicy jest priorytetem nowej, ludowej władzy. 26 października Rada Ministrów wydaje dekret "o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy" - znanym bardziej jako "dekret Bieruta". W artykule pierwszym stanowi on:

Co ciekawe, na własność gminy nie przechodziła własność budynków. Te bowiem pozostawały w majątku dawnych właścicieli. Poprzedni właściciele nieruchomości uzyskali natomiast uprawnienie do żądania odszkodowania za wywłaszczone grunty. Zgodnie z art. 7 dekretu:

Nieprzyznanie odszkodowania powodowało, że również własność budynków przechodziła na własność gminy. A to dosyć kluczowa kwestia: mimo formalnie dużych uprawnień dawnych właścicieli, w praktyce władza ludowa bezprawnie odmawiała wypłaty odszkodowań. I w ten sposób docieramy do sedna problemu reprywatyzacji, z którymi boryka się miasto stołeczne.

Jeśli decyzja o odmowie przyznania właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy zapadła z rażącym naruszeniem przepisów prawa, wówczas możliwe jest stwierdzenie nieważności takiej decyzji (art. 156 §1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego). Wówczas właściwy organ - obecnie jest to prezydent miasta stołecznego Warszawy - musi rozpoznać wniosek na nowo. Jak wynika z cytowanego wyżej przepisu, możliwe są zatem następujące rozstrzygnięcia:

Na mocy przepisów szczególnych niektórzy właściciele w ogóle zostali pozbawieni możliwości występowania z roszczeniami dotyczącymi wywłaszczonego majątku. Polska Rzeczpospolita Ludowa zawarła szereg umów międzynarodowych z państwami, których obywatele stracili warszawskie nieruchomości. W zamian za wypłacone przez polski rząd odszkodowanie, obywatele tych państw utracili uprawnienia przewidziane dekretem Bieruta. Wśród państw, których władze zawarły takie umowy, jest m.in. Dania.

Afera reprywatyzacyjna w Warszawie

Zamieszanie wokół reprywatyzacji, które można śledzić w mediach, dotyczy działki pod adresem ul. Chmielna 70 - tuż przy Pałacu Kultury i Nauki. Jej właścicielem w momencie wejścia w życie dekretu Bieruta był p. Jan Henryk Holger Martin. Jak wynika z dostępnych dokumentów, był on obywatelem duńskim, a zatem nie powinny mu przysługiwać prawa do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Mimo to, nabywcom roszczeń od spadkobierców p. Martina udało się skutecznie przeprowadzić postępowania, które zakończyły się zwrotem działki. Działki, której obecna wartość rynkowa jest szacowana nawet na 160 milionów złotych. Historię dotyczącą zwrotu nieruchomości znajdziecie w pasjonującym artykule Gazety Wyborczej.

Wśród współwłaścicieli nieruchomości znajdziemy m.in. Grzegorza Majewskiego - stołecznego adwokata, aktualnie pełniącego funkcję Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie (po wybuchu afery zawiesił wykonywanie tej funkcji). Żona adw. Majewskiego była natomiast pracownikiem Biura Gospodarki Nieruchomościami warszawskiego ratusza - komórki odpowiedzialnej za zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Afera reprywatyzacyjna - czy można było tego uniknąć?

Nie byłoby tych problemów, gdyby nie brak określenia na poziomie ustawowym trybu i zasad wypłaty odszkodowań za wywłaszczone, warszawskie nieruchomości. Brak woli politycznej do uregulowania tej kwestii spowodowało, że intratnym zajęciem stało się wyszukiwanie spadkobierców dawnych właścicieli i odkupywanie od nich - nieraz za śmiesznie niskie kwoty, np. 50 (słowni: pięćdziesiąt) złotych - roszczeń do nieruchomości. W konsekwencji ciężko uznać, że proces odzyskiwania dawnych gruntów to szlachetna walka o prawo własności. Mimo to, sądy stawały po stronie "handlarzy roszczeniami". Dopiero Sąd Najwyższy wprowadził nieco rozsądku do tego procederu (I CSK 1033/14):