Pominięcie spadkobiercy w testamencie to nie to samo co wydziedziczenie. Jak skutecznie pozbawić prawa do zachowku?

Jak skutecznie wydziedziczyć członka rodziny?

Spadkodawca co do zasady może swobodnie rozporządzać swoim majątkiem w testamencie, ale z pewnym wyjątkiem. Przepisy kodeksu cywilnego chronią bowiem osoby najbliższe przed całkowitym ich pominięciem. Małżonkowi, zstępnym, a w niektórych przypadkach także rodzicom zmarłego przysługuje prawo do zachowku.

Pozostaje więc pytanie – jak skutecznie wydziedziczyć członka rodziny? Po pierwsze, skoro wydziedziczenie polega na pozbawieniu prawa do zachowku, to może dotyczyć tylko osób, którym w ogóle taki zachowek przysługuje. Mowa tu o małżonku, zstępnym, a w niektórych przypadkach także rodzicach. Jeśli natomiast spadkodawca nie chce, by część spadku otrzymał na przykład jego brat, nie musi dokonywać wydziedziczenia. Wystarczy, że pominie brata w testamencie. Ten nie ma bowiem uprawnienia do zachowku, więc w takim wypadku nie otrzyma żadnego majątku po zmarłym.

Skuteczne wydziedziczenie najbliższego członka rodziny wymaga natomiast:

Dopuszczalne tylko 3 powody wydziedziczenia

Skoro spadkodawca decyduje się na pominięcie w testamencie najbliższych mu osób, to zwykle ma ku temu konkretne powody. Kodeks cywilny umożliwia mu więc wydziedziczenie członka rodziny, jeśli ten postąpił w sposób uzasadniający taką decyzję. Przyczyny wydziedziczenia ustawodawca jednak mocno ograniczył. Pozbawienie prawa do zachowku jest bowiem możliwe tylko, gdy spadkobierca:

Jeśli więc spadkodawca z innego powodu zdecydował się na wydziedziczenie członka rodziny, to taka czynność nie będzie skuteczna. I to nawet, jeśli sądzi, że powód tej decyzji ma pełne uzasadnienie.

Wydziedziczenie członka rodziny można kwestionować

Dla skutecznego wydziedziczenia nie trzeba użyć słowa „wydziedziczam”. Wystarczy, że jego intencje wynikają z treści testamentu. Co istotne, gdy zachodzi jeden z przypadków, kiedy testament jest nieważny, również samo wydziedziczenie nie będzie skuteczne.

Jako że wydziedziczenie członka rodziny możliwe jest tylko z trzech wyżej wymienionych powodów, spadkodawca musi wskazać przyczynę swojej decyzji w treści testamentu. Oprócz podania jednego z powodów wymienionych w art. 1008 powinien też dodać kilka zdań uzasadnienia. Warto też wspomnieć, że jeżeli spadkobierca pozbawiony zachowku uzna przyczynę za niezgodną z prawdą, może dowodzić bezzasadności wydziedziczenia na drodze sądowej.

Pozostaje jeszcze jedna kwestia – przebaczenie wydziedziczonemu. Zgodnie z art. 1010 nie można wydziedziczyć uprawnionego, któremu spadkodawca przebaczył. Jeżeli więc nawet osoba najbliższa postępowała w sposób uzasadniający wydziedziczenie, a spadkodawca jej wybaczył, pozbawienie prawa do zachowku nie odniesie skutku. To na wydziedziczonym spoczywa jednak obowiązek udowodnienia, że do takiego przebaczenia doszło.