Banksy zniszczył swoje dzieło tuż po zakończeniu aukcji. Czy nabywca musi płacić za pocięty obraz milion funtów?

Londyński dom aukcyjny Sotheby's wystawił na aukcję jedno z najbardziej znanych dzieł tajemniczego artysty, który używa pseudonimu Banksy. Mowa oczywiście o Dziewczynce z balonikiem. Znany prowokator po raz kolejny zszokował swoją publiczność, a jego wyczyn już został okrzyknięty mianem największego pranka w historii sztuki.

Chodzi oczywiście o sytuację, która miała miejsce podczas weekendowej aukcji. Na licytację trafiła kopia bodaj najsłynniejszego muralu artysty, czyli Dziewczynka z balonami. Obecni na licytacji koneserzy sztuki mocno podbijali jego cenę, a ostatecznie dzieło sprzedano za sumę 1,04 mln funtów. Nie cena zszokowała obecnych, a to, co wydarzyło się chwilę po uderzeniu młotkiem. Oto rozbrzmiał głośny alarm, a obraz uległ samozniszczeniu. Okazało się, że Banksy w ramie obrazu umieścił niewielką niszczarkę, którą zaprogramował do uruchomienia z chwilą zakończenia aukcji. Na swoich kanałach społecznościowych opublikował nawet film z przygotowań do całego happeningu.

Na całe szczęście (a może i nieszczęście), niszczarka zatrzymała się w połowie, przez co obraz nie został całkowicie zniszczony. Znawcy tematu zgodnie twierdzą, że ten osobliwy akt wandalizmu paradoksalnie przyczynił się do wzrostu wartości dzieła. Nabywca może zatem mówić o szczęściu, ponieważ został właścicielem obrazu, o którym mówi cały świat. Nie zmienia to jednak faktu, że ostatecznie kupiec kupił zniszczony obraz. Czy w Polsce mógłby uchylić się od płacenia?

Czy nabywca dzieła, którego autorem jest Banksy musi płacić cenę za zniszczony obraz?

Obowiązujący kodeks cywilny przewiduje możliwość zawarcia umowy w drodze aukcji, a przepisy posiłkują się tymi na temat oferty i związaniem ofertą. Dla całej sprawy bardzo duże znaczenie ma regulamin aukcji, który może nieco inaczej regulować kwestie związane z zawieraniem umowy tą drogą. Dla nabywcy takiego dzieła bardzo ważne jest to, że umowa jest zawarta z chwilą udzielenia przybicia.

Ten moment symbolicznie jest oznajmiany licytantom przez uderzenie młotka. Oczywiście prawo własności nie przechodzi automatycznie na nabywcę - do tego jest wymagane jeszcze zapłacenie wylicytowanej ceny. W tym momencie dochodzie jednak do zaakceptowania oferty przez dom aukcyjny, a umowa zostaje zawarta. Pozostaje tylko dopełnić formalności i można zawieszać Dziewczynkę z balonami nad kominkiem. Co się dzieje jednak w chwili, gdy już po stuknięciu młotka wylicytowane dzieło ulega zniszczeniu? W końcu nie licytowało się ścinek z niszczarki, a konkretne dzieło sztuki.

Moim zdaniem mamy tutaj do czynienia z zawarciem umowy pod wpływem błędu. W końcu nabywca nie kupował happeningu, a z pewnością nie zdecydował się zapłacić miliona funtów za ścinki z niszczarki. Oczywiście - wartość artystyczna i jego otoczka sprawiły, że to są w tej chwili najprawdopodobniej najbardziej wartościowe ścinki z niszczarki na świecie. Niemniej jednak uparty nabywca moim zdaniem mógłby się powoływać na art. 84 kodeksu cywilnego i uchylić się od swojego oświadczenia woli.