Jak funkcjonują stypendia na uczelniach? Nasza czytelniczka obawia się, że rząd chce je obniżyć

Jak funkcjonują stypendia na uczelniach?

Jedna z naszych czytelniczek wysłała nam wiadomość o następującej treści, która - po lekkim przeredagowaniu - brzmi:

Jak funkcjonują stypendia na uczelniach? Czy faktycznie zostaną obniżone?

Pomoc materialna dla studentów

Warto na początku wyjaśnić, że świadczenia dla studentów to bardzo szerokie pojęcie. W wąskim znaczeniu - na którym się skupię - są to świadczenia finansowane ze środków publicznych (bez względu na to, czy uczelnia jest publiczna czy prywatna), które określone są w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Sama ustawa wyróżnia kilka rodzajów pomocy materialnej. Są to:

W ujęciu najwęższym można uznać, że w ramach pomocy materialnej, której świadczenie następuje wskutek procedury przeprowadzonej przez uczelnię, wyróżnić można: stypendium socjalne, stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogę. Te świadczenia przyznaje się wskutek decyzji administracyjnej odpowiedniego organu, najczęściej komisji stypendialnej.

Skąd się biorą pieniądze na stypendia?

Stypendia finansuje się są ze środków publicznych, a uczelnie mają możliwość w pewnym zakresie dosyć dowolnego ich rozdziału. Rozdział ten następuje jednak w ramach pewnej puli (i obowiązującego prawa), którą uczelnia otrzymuje z budżetu państwa.

Zasady ustalania wysokości dotacji na stypendia określa poniższy wzór wyrażony we właściwym rozporządzeniu.

Powyższe nie stanowi oczywiście pełnych danych. Sam system naliczania jest w kilku miejscach dodatkowo skomplikowany i zależny od innych czynników.

Warto jednak zaznaczyć, że w wykazie prac legislacyjnych resortu nauki i edukacji (stan na dzień 28 grudnia 2020 r.) nie ma informacji dotyczących planowanej zmiany sposobu naliczania dotacji na stypendia.

Różne stypendia na różnych uczelniach

Różnice w zakresie kwoty przeznaczonej na stypendia powoduje, że w zasadzie w każdej uczelni funkcjonuje nieco innym system rozkładu środków. Są uczelnie, w których stypendium rektora ("za średnią", sport lub osiągnięcia artystyczne) wynosi ponad tysiąc złotych. Są też takie, w których jest to 200-300 złotych. Stypendium rektora otrzymać może maksymalnie 10% studentów na danym kierunku, ale w ramach uczelni można ustalić próg niższy - na przykład 5%. Wówczas stypendia będą nominalnie wyższe, zaś mniej studentów się "załapie".

Uczelnie muszą także tak dysponować środkami, by nie doszło do sytuacji, w której zabraknie środków na stypendia, co do których nie ma żadnego "konkursu", a liczy się jedynie stan faktyczny. Chodzi o stypendia dla niepełnosprawnych i stypendia socjalne - każdy, kto spełni warunki, powinien otrzymać takie świadczenie.

Epidemia koronawirusa i temporalne zmiany odnoszące się do zapomogi spowodowały, że studenci w ubiegłym roku bardzo często występowali o zapomogi z tytułu utraty pracy (możliwości zarobkowania) wywołanej restrykcjami. Przepisy na czas zawieszenia uczelni przekazały kompetencję przyznawania zapomóg rektorom, a w zasadzie każdy student, którego sytuacja życiowa pogorszyła się wskutek COVID-19, mógł otrzymać - w zależności od uczelni - od kilkuset, do ponad tysiąca złotych.

Płaszczyzna stypendiów jest niezwykle złożona i wielopłaszczyznowa sama w sobie. W mojej opinii jednak rząd nie "manipuluje" przy stypendiach, by je obniżyć. Ich faktyczna wysokość zależy od rozdziału środków w ramach konkretnej uczelni. Ta procedura dookreślona jest najczęściej właściwym regulaminem, a także stanem faktycznym (liczba studentów na kierunku).

Warto też przypomnieć, że studenci 1 roku (w roku złożenia egzaminu maturalnego) także mogą otrzymać stypendium rektora. Tylko wówczas, gdy taki student jest laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady stopnia centralnego. Albo wtedy, gdy jest medalistą co najmniej współzawodnictwa sportowego o tytuł Mistrza Polski w danym sporcie.