Twój firmowy przepis nie jest chroniony prawem autorskim, ale możesz go zabezpieczyć inaczej

Spór o recepturę — co orzekł Sąd Okręgowy w Katowicach

Sprawa dotyczyła konfliktu pomiędzy przedsiębiorstwem z branży spożywczej a osobą fizyczną, która twierdziła, że firma wykorzystała jej autorską recepturę. Powód argumentował, że przepis kulinarny powinien być traktowany jako efekt działalności twórczej i dlatego musi podlegać ochronie prawnoautorskiej.

Sąd nie podzielił tej argumentacji. W uzasadnieniu wskazano, że przepis kulinarny jest przede wszystkim instrukcją technologiczną, czyli zestawem informacji o składnikach, proporcjach i sposobie przygotowania potrawy. Tego rodzaju opis, choć może być praktyczny i wartościowy, nie spełnia kryteriów utworu w rozumieniu prawa autorskiego.

Przepis kulinarny a utwór — wcześniejsze orzecznictwo

Wśród prawników od lat toczy się dyskusja, czy przepisy kulinarne powinny być objęte identyczną ochroną, jak np. wiersze czy utwory muzyczne. Warto wspomnieć, że zapadały już wyroki, w których sąd zajmował się „tematyką kulinarną". Już ponad dekadę temu rozpatrywana była sprawa, w której autorka przepisów zarzuciła twórcom portalu naruszenie jej praw autorskich m.in. do przepisów kulinarnych. Pozwana spółka argumentowała, iż przepisy kulinarne nie podlegają ochronie prawnoautorskiej i są swego rodzaju suchymi informacjami.

Sąd uznał jednak powództwo za zasadne, uzasadniając, iż „powódka jako polonistka z wykształcenia, posiadająca stopień doktora nauk humanistycznych, posługuje się szerokim zasobem słownictwa, sporządzane przez nią porady kulinarne, recenzje książek kucharskich czy też przepisy są niekiedy bardzo szczegółowe, opatrzone ciekawymi komentarzami, nie są to tylko suche informacje, czy krótkie porady" (wyrok SO we Wrocławiu z 29.01.2013 r., I C 477/12). Sąd stwierdził zatem, że nie sam przepis jest chroniony, a sposób zaprezentowania tej receptury w oryginalny i indywidualny sposób.

Co mówi prawo autorskie o ochronie przepisów kulinarnych

Kluczowe znaczenie ma art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tym przepisem utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci.

W praktyce oznacza to, że aby coś było utworem, musi spełniać dwa podstawowe warunki — być wynikiem działalności twórczej i mieć indywidualny charakter. Sąd w Katowicach uznał, że przepis kulinarny rozumiany jako lista składników i instrukcja przygotowania potrawy nie spełnia tych kryteriów. W dużej mierze opiera się bowiem na powtarzalnych schematach i technologiach kulinarnych. Podobną analizę przeprowadzono w kontekście tego, czy program treningowy chroniony przez prawo autorskie może być uznany za utwór — tam również decydujący okazał się stopień twórczości i indywidualności.

Pomysł to nie utwór — chroniona jest forma, nie receptura

Wyrok przypomina jedną z podstawowych zasad prawa autorskiego — chroniona jest forma wyrażenia, a nie sam pomysł. W praktyce oznacza to, że książka kucharska jako całość, wraz z opisami, zdjęciami czy narracją autora, może być utworem chronionym prawem autorskim. Jednak sam przepis na danie już niekoniecznie. Innymi słowy — można chronić sposób opisania przepisu w książce, ale nie samą recepturę. To istotne rozróżnienie dotyczy też kwestii tego, kiedy dochodzi do przeniesienia autorskich praw majątkowych czy licencji — w przypadku przepisów kulinarnych zakres takiej umowy byłby mocno ograniczony.

Co w gastronomii może być chronione prawnie

Wyrok nie oznacza, że branża gastronomiczna pozostaje całkowicie bez ochrony prawnej. Przedsiębiorcy mają do dyspozycji inne instrumenty, związane z szeroko rozumianą własnością intelektualną przedsiębiorstwa.

Tajemnica przedsiębiorstwa

Jeśli receptura jest utrzymywana w poufności i stanowi wartość gospodarczą, może być chroniona jako tajemnica firmy.

Znaki towarowe

Ochronie podlega nazwa produktu lub marka. Warto jednak wiedzieć, czego nie zarejestrujesz jako znak towarowy — nie każde oznaczenie spełnia ustawowe wymagania.

Know-how technologiczne

Receptury mogą być chronione w relacjach biznesowych poprzez umowy i klauzule poufności. Właśnie w ten sposób z reguły chronione są najbardziej znane receptury na świecie, jak receptura Coca-Coli czy dań z KFC — nie przez prawo autorskie, lecz poprzez tajemnicę przedsiębiorstwa. Warto zapoznać się z zasadami ochrony know how w firmie, aby skutecznie zabezpieczyć cenne informacje biznesowe.

Co oznacza wyrok w sprawie przepisu kulinarnego w praktyce

Jeśli kierunek przyjęty przez sąd w Katowicach się utrzyma, oznacza to, że nikt nie może uzyskać monopolu na przepis kulinarny w oparciu o prawo autorskie. Restauracje czy producenci żywności mogą więc korzystać z podobnych receptur, o ile nie naruszają innych praw — na przykład tajemnicy przedsiębiorstwa czy znaków towarowych.

Z jednej strony branża gastronomiczna otrzymała ważny sygnał, że ma większą swobodę w korzystaniu z inspiracji kulinarnych. Z drugiej — pokazuje, że osoby tworzące nowe receptury nie mogą liczyć na ochronę prawa autorskiego w takim samym zakresie jak twórcy literatury czy muzyki.

Granice ochrony pomysłów w prawie autorskim

Orzeczenie Sądu Okręgowego z Katowic wpisuje się w szerszą dyskusję o granicach prawa autorskiego. Nie każdy pomysł, nawet jeśli wymaga kreatywności, może być objęty ochroną prawną. W przeciwnym razie bardzo łatwo byłoby doprowadzić do sytuacji, w której ktoś rości sobie wyłączne prawa do popularnych potraw czy technik kulinarnych — czy też, idąc dalej, stara się zapewnić ochronę prawną diecie przez siebie opracowanej lub też smakowi potrawy czy produktu.

Wyrok pokazuje więc, że w prawie autorskim wciąż obowiązuje prosta zasada — pomysły są wolne, chroniona jest tylko ich twórcza forma. W kuchni oznacza to jedno: nikt nie ma monopolu na przepis. Nawet jeśli jest naprawdę dobry.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj