Podobno co 10. Polak wychowuje nie swoje dziecko. Zaprzeczenie ojcostwa za pomocą badań DNA

Codzienne Gorące tematy Rodzina 06.09.2016
Podobno co 10. Polak wychowuje nie swoje dziecko. Zaprzeczenie ojcostwa za pomocą badań DNA

Udostępnij

Marek Krześnicki

Łacińska paremia głosi, że „mater semper certa est” – „matka jest zawsze pewna”. O ile ustalenia macierzyństwa z reguły nie budzi wątpliwości, o tyle kwestie ojcostwa czasami budzą wątpliwości – i duże emocje. W jaki sposób można skutecznie zaprzeczyć ojcostwa dziecka? Czy można wykorzystywać badania DNA?

Zaprzeczenie ojcostwa tylko w drodze powództwa

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: kro) zawierają ogólną zasadę, że za ojca dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa (i 300 dni po jego ustaniu) uważa się męża matki. Domniemanie to może być obalone wyłącznie w drodze powództwa sądowego. Pozew musi złożyć mąż, a pozwaną będzie matka oraz dziecko (art. 62 §3 w związku z art. 66 kro).

Pozew musi spełniać kilka warunków. Po pierwsze, termin: „Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności„. Jest to termin zawity, który nie podlega przywróceniu.

Największe wątpliwości budzi to, w jaki sposób wykazać, że domniemany ojciec nie jest rodzicem dziecka. Do 2008 roku obowiązywała archaiczna regulacja z lat sześćdziesiątych, zgodnie z którą:

Jeżeli dziecko urodziło się po upływie sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa, a przed upływem trzechsetnego dnia od jego ustania lub unieważnienia, obalenie domniemania ojcostwa może nastąpić tylko przez wykazanie niepodobieństwa, żeby mąż mógł być ojcem dziecka.

Obecnie art. 67 kro wygląda następująco:

Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka

Ustawodawca sprecyzował zatem wyłącznie fakt, który ma być przez powoda udowodniony (brak ojcostwa), a nie sposób, w jaki należy to udowodnić. Należy zatem odnieść się do ogólnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: kpc), który zawiera zasady postępowania dowodowego w postępowaniu cywilnym.

Zaprzeczenie ojcostwa – czy można przeprowadzić testy DNA?

Z pewnością dowodem w największym stopniu potwierdzającym lub obalającym ojcostwo powoda są badania DNA. Przepisy kpc nie zawierają co prawda wprost uregulowań dotyczących takich badań. Można jednak w tym wypadku odpowiednio stosować zapisy o grupowym badaniu krwi (art. 305 w zw. z art. 309). Badanie takie wymaga pobrania materiału genetycznego od co najmniej dwóch osób: dziecka oraz domniemanego ojca. Dla pewności wskazane byłoby pobranie materiału również od matki dziecka. W tym momencie pojawia się pytanie: czy pobranie materiału genetycznego wymaga zgody?

Stosownie do art. 306 kpc: „Pobranie krwi w celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby, której krew ma być pobrana, a jeżeli osoba ta nie ukończyła trzynastu lat lub jest ubezwłasnowolniona całkowicie – za zgodą jej przedstawiciela ustawowego„. Jeśli pozew o zaprzeczenie ojcostwa jest składany przed ukończeniem przez dziecko trzynastu lat (co ma miejsce, jak się można domyślać, w zdecydowanej większości przypadków), wówczas konieczna jest zgoda matki na pobranie materiału genetycznego od dziecka. A co, jeśli matka takiej zgody nie wyrazi?

Sąd Najwyższy daje wskazówki

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego taka odmowa sama w sobie nie stanowi przesłanki do uwzględnienia powództwa – a zatem nie przesądza o tym, że powód nie jest ojcem dziecka. Jak wskazano w orzeczeniu o sygnaturze II CSK 87/11:

W procesie o zaprzeczenie ojcostwa, w którym dowód z badania DNA nie może być przeprowadzony, ponieważ matka nie zgadza się na pobranie krwi swojej i dziecka, domniemanie wywiedzione na podstawie art. 233 § 2 k.p.c. mogłoby stać się przesłanką obalenia domniemania wynikającego z art. 62 § 1 k.r.o., gdyby uzasadniało jednocześnie wniosek, że ojcostwo innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne.

Art. 233 §2, do którego odniósł się skład orzekający, nakazuje sądowi rozpatrującemu pozew o zaprzeczenie ojcostwa, aby ten ocenił „jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu„.

Powyższa argumentacja oznacza, że pozew o zaprzeczenie ojcostwa powinien zawierać więcej wniosków dowodowych, niż sam wyłącznie wniosek o przeprowadzenie badań DNA.

Jeśli chciał(a)byś uzyskać poradę prawnika w powyższym lub też innym zakresie, to z redakcją Bezprawnik.pl współpracuje zespół prawników specjalizujących się w poszczególnych dziedzinach, który solidnie, szybko i tanio pomoże rozwiązać Twój problem. Opisz go pod adresem e-mailowym kontakt@bezprawnik.pl, a otrzymasz bezpłatną wycenę rozwiązania sprawy.