Kiedy monitoring prywatny jest legalny?
Monitoring własnej posesji jest całkowicie legalny, pod warunkiem że kamery obejmują wyłącznie teren należący do właściciela systemu. Zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. c RODO, rozporządzenie nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze.
Oznacza to, że jeśli sąsiad zamontował kamery skierowane wyłącznie na swoje podwórko, garaż czy wejście do domu i nie rejestruje osób postronnych, przepisy RODO go nie dotyczą. Nie musi wtedy informować o monitoringu, prowadzić rejestru czynności przetwarzania ani realizować innych obowiązków administratora danych.
Problem pojawia się w momencie, gdy zasięg kamer wykracza poza granice prywatnej posesji. Wystarczy, że kamera obejmuje choćby fragment chodnika, ulicy czy sąsiedniej działki, a sytuacja prawna zmienia się diametralnie.
Czy sąsiad może nagrywać mój dom – co mówi prawo?
Polskie prawo jednoznacznie chroni prywatność obywateli. Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia dobra osobiste człowieka, do których zalicza się m.in. wizerunek i nietykalność mieszkania. Prawo do prywatności, choć niewymienione wprost, jest powszechnie uznawane za jedno z najważniejszych dóbr osobistych.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 sierpnia 2016 r. (sygn. akt VI ACa 839/15) orzekł, że rejestracja obrazu sąsiedniej nieruchomości oraz jej właścicieli przez system monitoringu stanowi naruszenie dóbr osobistych. Sąd zakazał pozwanemu nagrywania posesji sąsiada i zasądził zadośćuczynienie w wysokości 5 tysięcy złotych.
Podobne stanowisko zajął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 11 grudnia 2014 r. (sprawa C-212/13 Ryneš), wskazując że monitorując swoją posesję nie wolno filmować przestrzeni prywatnej innych osób.
RODO a monitoring wykraczający poza posesję
Jeśli kamera sąsiada obejmuje swoim zasięgiem Twoją działkę, chodnik czy ulicę, sąsiad automatycznie staje się administratorem danych osobowych w rozumieniu RODO. Wiąże się to z szeregiem obowiązków, których niedopełnienie może skutkować poważnymi konsekwencjami.
Administrator danych musi m.in. umieścić w widocznym miejscu tabliczkę informującą o monitoringu, określić cel przetwarzania danych i wykazać jego legalność, zapewnić bezpieczeństwo nagrań i ograniczyć dostęp osób trzecich, ustalić okres przechowywania nagrań oraz realizować prawa osób nagranych, w tym prawo dostępu do danych.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wielokrotnie podkreślał, że samo zastosowanie funkcji maskowania części obrazu (tzw. privacy mask) nie zwalnia z obowiązków wynikających z RODO, jeśli system technicznie umożliwia nagrywanie szerszego obszaru.
Co zrobić, gdy sąsiad nagrywa Twoją posesję?
Jeśli podejrzewasz, że sąsiad nagrywa Twój dom lub działkę, w pierwszej kolejności warto przeprowadzić spokojną rozmowę. Czasem kamery są ustawione nieumyślnie, a sąsiad nie zdaje sobie sprawy, że obejmują one Twoją posesję. Może wystarczyć prośba o zmianę kąta ustawienia kamery.
Jeśli rozmowa nie przyniesie rezultatu, możesz wysłać oficjalne pismo przedsądowe z wezwaniem do zaprzestania nagrywania i zmiany ustawienia kamer. Takie pismo stanowi dowód, że próbowałeś rozwiązać sprawę polubownie, co może być istotne w ewentualnym postępowaniu sądowym.
Kolejnym krokiem jest zgłoszenie sprawy do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. PUODO może przeprowadzić kontrolę i nakazać sąsiadowi zaprzestanie monitorowania Twojej posesji, a w przypadku naruszeń RODO – nałożyć administracyjną karę finansową sięgającą nawet 20 milionów euro.
Czy sąsiad może nagrywać mój dom – konsekwencje prawne
Nielegalne nagrywanie sąsiada może skutkować odpowiedzialnością na trzech płaszczyznach: cywilnej, karnej i administracyjnej.
Na gruncie prawa cywilnego osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może żądać zaniechania nagrywania, usunięcia kamer lub zmiany ich ustawienia, przeprosin, a także zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Podstawę stanowią art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.
Odpowiedzialność karna wchodzi w grę, gdy nagrywanie przybiera formę uporczywego nękania (stalkingu). Zgodnie z art. 190a Kodeksu karnego, kto przez uporczywe nękanie wzbudza u innej osoby uzasadnione poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Stalking to przestępstwo ścigane na wniosek pokrzywdzonego.
Dodatkowo Prezes UODO może nałożyć karę administracyjną za naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych.
Monitoring w bloku – szczególne zasady
Nieco inaczej wygląda sytuacja w budynkach wielorodzinnych. Monitoring na klatce schodowej, w garażu podziemnym czy na terenie wspólnym wymaga zgody wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni. Pojedynczy mieszkaniec nie może samodzielnie zainstalować kamery na korytarzu bez akceptacji pozostałych lokatorów.
Kamera na drzwiach mieszkania (tzw. wizjer elektroniczny z funkcją nagrywania) jest legalna, jeśli służy celom osobistym i bezpieczeństwu. Musi jednak istnieć uzasadniony powód jej instalacji – samo ciekawskie obserwowanie sąsiadów na korytarzu nie stanowi takiego uzasadnienia.
Jeśli monitoring wspólnotowy jest źle skonfigurowany i nagrywa wnętrze Twojego mieszkania przez okno, masz prawo domagać się zmiany ustawienia kamer. Podobnie jak w przypadku innych naruszeń prywatności, możesz to egzekwować na drodze cywilnej lub przez zgłoszenie do PUODO.
Nagrywanie dźwięku – dodatkowe ograniczenia
Warto pamiętać, że monitoring audio podlega znacznie surowszym ograniczeniom niż sam obraz. Nagrywanie rozmów bez zgody uczestników może zostać zakwalifikowane jako nielegalne podsłuchiwanie, penalizowane przez art. 267 Kodeksu karnego.
Dlatego nawet jeśli sąsiad ma prawo monitorować swoją posesję wizualnie, nagrywanie dźwięku z Twojej działki czy domu jest absolutnie niedopuszczalne. Analogicznie do innych form inwigilacji – czy pracodawca może sprawdzić mój telefon służbowy ma swoje granice, podobnie jak prawo sąsiada do monitorowania własnej nieruchomości.
Granice ochrony prywatności w relacjach sąsiedzkich
Konflikty sąsiedzkie dotyczące monitoringu często wynikają z szerszych sporów. Zdarza się, że kamery są instalowane celowo, by dokumentować uciążliwe zachowania sąsiadów – hałas, nieprawidłowe parkowanie, czy naruszanie granic działki.
W takich przypadkach sądy biorą pod uwagę całokształt okoliczności. Jeśli sąsiad jest w stanie wykazać, że monitoring był konieczny do ochrony jego praw (np. do udokumentowania wandalizmu), sąd może uznać takie działanie za proporcjonalne. Jednak nawet wtedy kamery powinny być ustawione tak, by minimalizować ingerencję w prywatność – np. rejestrować tylko bramę wjazdową, a nie całe podwórko sąsiada.
Warto też pamiętać, że prawo do prywatności nie jest absolutne. Tak jak nie zawsze musisz odpowiadać na maile po godzinach pracy, ale są sytuacje wyjątkowe, tak i ochrona przed monitoringiem ma swoje granice. Jeśli sam zachowujesz się w sposób naruszający prawo, nagranie może zostać dopuszczone jako dowód w postępowaniu sądowym.
Jak legalnie monitorować swoją posesję?
Jeśli sam planujesz zainstalować monitoring, powinieneś przestrzegać kilku zasad, by uniknąć problemów prawnych. Po pierwsze, ustaw kamery tak, by obejmowały wyłącznie Twój teren. Po drugie, jeśli kamera musi obejmować fragment przestrzeni publicznej (np. wjazd na posesję graniczący z chodnikiem), umieść tabliczkę informującą o monitoringu.
Po trzecie, ogranicz czas przechowywania nagrań do niezbędnego minimum – najczęściej przyjmuje się okres 7-14 dni, chyba że nagranie jest potrzebne jako dowód w sprawie. Po czwarte, nie nagrywaj dźwięku. Po piąte, jeśli musisz objąć monitoringiem fragment posesji sąsiada, uzyskaj jego pisemną zgodę.
Podsumowanie
Czy sąsiad może nagrywać mój dom? Odpowiedź jest jednoznaczna: nie, bez Twojej zgody nie ma do tego prawa. Monitoring prywatny jest legalny tylko wtedy, gdy obejmuje wyłącznie posesję właściciela systemu. Wykroczenie poza te granice stanowi naruszenie dóbr osobistych i może wiązać się z obowiązkami wynikającymi z RODO.
Jeśli Twój sąsiad nagrywa Twoją działkę, masz prawo domagać się zaprzestania takich praktyk – polubownie, przez PUODO lub na drodze sądowej. Pamiętaj, że prawo do prywatności jest fundamentalnym dobrem osobistym, chronionym zarówno przez Konstytucję, jak i przepisy Kodeksu cywilnego.
Konflikty sąsiedzkie bywają trudne do rozwiązania, ale w kwestii monitoringu przepisy są stosunkowo jasne. Podobnie jak w innych sytuacjach – np. gdy zastanawiamy się, czy pracodawca może zmusić do pracy w nadgodzinach – kluczowe jest poznanie swoich praw i konsekwentne ich egzekwowanie.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
