1. Bezprawnik -
  2. Samorządy -
  3. Gminy oszczędzają, wyłączając oświetlenie w newralgicznych miejscach. I to coraz częściej

Gminy oszczędzają, wyłączając oświetlenie w newralgicznych miejscach. I to coraz częściej

Rachunki za energię elektryczną potrafią mocno uderzyć w budżety samorządów. Nic więc dziwnego, że gminy szukają oszczędności również tam, gdzie jeszcze kilka lat temu nikt nie myślał o ograniczaniu wydatków. Problem zaczyna się wtedy, gdy oszczędzanie polega na wyłączaniu latarni przy drogach lokalnych, skrzyżowaniach czy przejściach dla pieszych. A to sytuacja nagminna – zwłaszcza w mniejszych miejscowościach.

Samorządy ograniczają oświetlenie uliczne, by szukać oszczędności

Ograniczanie oświetlenia ulicznego nie jest nowym pomysłem. W okresach gwałtownych wzrostów cen energii wiele samorządów zaczęło szukać sposobów na zmniejszenie rachunków. Jedne decydowały się na skrócenie czasu świecenia latarni, inne wyłączały część opraw, a jeszcze inne ograniczały oświetlenie na wybranych ulicach.

Wiele samorządów uzasadniało takie decyzje, rzecz jasna, znaczącym wzrostem cen energii, jednocześnie deklarując, że nie zamierza wyłączać oświetlenia w miejscach szczególnie istotnych dla bezpieczeństwa. Wskazywano między innymi na skrzyżowania, przejścia dla pieszych i okolice instytucji publicznych. Niestety, takie podejście – bardzo racjonalne w kontekście zarządzania budżetem i bezpieczeństwa pieszych – nie jest powszechne. W niektórych miejscowościach wyłączanie miejskich latarni budziło zresztą sprzeciw mieszkańców.

Ciemne ulice i niedoświetlone przejścia to problem dla pieszych

W niektórych miejscowościach mieszkańcy skarżą się na ciemne ulice, niedoświetlone chodniki i przejścia, przy których po zmroku trudno dostrzec pieszego. Problem jest szczególnie poważny jesienią i zimą. Zmrok zapada wcześnie, warunki atmosferyczne często ograniczają widoczność, a piesi poruszają się po drogach lokalnych, nie zawsze wyposażeni w elementy odblaskowe – choćby kamizelkę odblaskową. Jeżeli dodatkowo zgasną latarnie, kierowca może zauważyć człowieka dopiero w ostatniej chwili.

Największe kontrowersje budzi ograniczanie oświetlenia w pobliżu przejść dla pieszych. To właśnie tam kierowca powinien mieć możliwość odpowiednio wczesnego dostrzeżenia osoby zamierzającej przejść przez jezdnię – tym bardziej że pieszy wchodzący na zebrę ma pierwszeństwo na przejściu. Samo oznakowanie przejścia nie rozwiązuje problemu, jeżeli po zmroku pieszy zlewa się z otoczeniem. Ministerstwo Infrastruktury przygotowało nawet specjalne wytyczne dotyczące prawidłowego oświetlenia przejść dla pieszych. Znaczenie mają w tym kontekście m.in. rozmieszczenie opraw, ich parametry oraz sposób oświetlenia samego przejścia. Nie bez powodu odpowiedzialność za doświetlanie przejść dla pieszych od lat budzi wątpliwości.

Prawo energetyczne określa obowiązki gminy w zakresie oświetlenia

Podstawowe znaczenie ma tutaj ustawa z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne. Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 2 i 3 do zadań własnych gminy należy między innymi planowanie oświetlenia znajdujących się na jej terenie miejsc publicznych i określonych kategorii dróg, a także finansowanie oświetlenia ulic, placów i dróg publicznych.

Oświetlanie dróg nie jest więc wyłącznie kwestią dobrej woli samorządu. Oświetlenie przestrzeni publicznej należy do zadań, które gmina powinna realizować. Nie oznacza to jednak, że przepisy nakazują świecenie każdej latarni przez całą noc, niezależnie od lokalnych warunków i potrzeb. W praktyce zakres obowiązków samorządów i możliwości ograniczania oświetlenia są przedmiotem sporów prawnych.

Warto w tym miejscu przywołać również rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych. Paragraf 86 przewiduje projektowanie urządzeń oświetleniowych w miejscach, które ze względu na bezpieczeństwo ruchu lub bezpieczeństwo publiczne wymagają oświetlenia. Nie można jednak wyciągać z tego wniosku, że każda latarnia przy każdej drodze musi świecić przez całą noc. Przepisy techniczne i obowiązki gminy trzeba odnosić do konkretnego miejsca, kategorii drogi oraz warunków ruchu.

Kto odpowiada za oświetlenie przejścia dla pieszych?

Sprawa jest bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać. Nie każda droga przebiegająca przez teren gminy jest drogą gminną. Możemy mieć do czynienia z drogą powiatową, wojewódzką czy krajową. Wówczas pojawia się pytanie, kto odpowiada za poszczególne elementy infrastruktury i kto powinien ponosić koszty ich utrzymania. Problem ten jest szczególnie widoczny w mniejszych miejscowościach, gdzie brak latarni na wsi może dodatkowo pogarszać bezpieczeństwo mieszkańców.

Szczególnie istotny jest art. 20aa ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z nim zarządca drogi może planować i wykonywać oświetlenie przejść dla pieszych lub przejazdów dla rowerów na drogach publicznych na terenie zabudowy, a prace te finansuje zarządca drogi. Właśnie ten przepis pokazuje, że nie można automatycznie przypisywać gminie wszystkich obowiązków związanych z doświetleniem przejścia. W praktyce znaczenie ma zarówno kategoria drogi, jak i rodzaj oświetlenia oraz to, czy mówimy o zwykłym oświetleniu ulicznym, czy o specjalistycznym doświetleniu przejścia.

Bezpieczeństwo pieszych nie powinno być pierwszą pozycją do cięcia w budżecie

Jedno jest pewne – koszty energii elektrycznej rosną z roku na rok, a ceny prądu w Polsce należą do najwyższych w Unii Europejskiej. Nic więc dziwnego, że samorządy szukają oszczędności i trudno oczekiwać, że każda latarnia będzie świecić z maksymalną mocą przez całą noc, nawet na ulicy, na której ruch jest minimalny.

Wydaje się jednak, że pierwszym krokiem powinno być szukanie oszczędności w organizacji systemu, a nie automatyczne wyłączanie światła tam, gdzie jest ono najbardziej potrzebne. Od lat samorządy prowadzą akcje wymiany oświetlenia na LED oraz instalowania inteligentnych sterowników czy czujników ruchu. To rozwiązania, które mogą wymagać nakładów finansowych, ale w dłuższej perspektywie mogą przełożyć się na spore oszczędności.

Wyłączanie oświetlenia na mało uczęszczanej drodze może w określonych warunkach być uzasadnione. Zupełnie inaczej należy jednak oceniać sytuację, w której ciemność obejmuje przejście dla pieszych, skrzyżowanie, przejazd rowerowy albo miejsce o dużym natężeniu ruchu. Pieszy nie powinien zastanawiać się, czy kierowca zauważy go na przejściu tylko dlatego, że gmina postanowiła zaoszczędzić na rachunku za prąd. I właśnie dlatego bezpieczeństwo mieszkańców powinno być jednym z najważniejszych kryteriów przy podejmowaniu decyzji o wyłączaniu ulicznych latarni.

Obserwuj nas w Google Discover
Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover