Tropią na Instagramie ludzi, którzy słabo zarabiają. Te 3 rzeczy mogą cię zdradzić

Zjawisko „low-income Instagrams" pojawiło się na TikToku pod koniec 2025 roku i szybko stało się jednym z najgoręcej dyskutowanych tematów dotyczących kultury cyfrowej. Idea jest prosta i jednocześnie niepokojąca: użytkownicy mediów społecznościowych twierdzą, że potrafią „rozpoznać" status majątkowy osoby na podstawie tego, jak wygląda jej profil na Instagramie. Zbyt wiele filtrów, przeładowane bio, częste publikowanie na stories, używanie popularnych, „tanich" szablonów – to rzekome oznaki niskiego statusu społecznego. Z kolei konta „zamożne" mają wyglądać minimalistycznie, estetycznie i z dystansem – jakby ich właściciel był zbyt zajęty życiem, żeby się nim chwalić.

To oczywiście uproszczenie, ale zjawisko zasługuje na poważną refleksję. Bo za memami i viralami kryje się realne pytanie o to, jak platformy cyfrowe kształtują nowe hierarchie społeczne i co z tego wynika dla prawa.

Nowe hierarchie, stare mechanizmy

Podział na „drogie" i „tanie" konta na Instagramie to tak naprawdę cyfrowe odwzorowanie klasizmu – dyskryminacji opartej na statusie majątkowym. Klasizm offline znamy od wieków: ocenianie po ubraniu, samochodzie, adresie zamieszkania. Internet miał być przestrzenią wyrównującą szanse. Tymczasem okazuje się, że social media stworzyły nowy system sygnałów statusowych, gdzie zamiast garnituru od Armaniego liczy się jakość aparatu w telefonie, spójność palety kolorów w feedzie i umiejętność pozowania na kogoś, kto „nie próbuje".

Co ciekawe, mechanizm działa w obie strony. Nie tylko „biedni" są oceniani za to, że ich profile wyglądają „za bardzo". Także ci, którzy starają się wyglądać „drogo", często kupują estetykę za prawdziwe pieniądze – profesjonalne zdjęcia, płatne presety, stylizacje pod contentem. Personal branding stał się normą: prowadzenie Instagrama przypomina zarządzanie kampanią reklamową, gdzie każdy post jest kalkulowany pod kątem odbioru. I o ile korporacje muszą przestrzegać przepisów o reklamie, o tyle użytkownicy indywidualni – przynajmniej na razie – pozostają w szarej strefie.

Algorytm widzi więcej niż myślisz

Zjawisko „low-income Instagrams" nie istnieje w próżni. Platformy społecznościowe – Instagram, TikTok, Facebook – aktywnie profilują swoich użytkowników. Algorytm nie ocenia wprost statusu majątkowego, ale zbiera dane, z których taki profil da się zrekonstruować: lokalizacja, urządzenie, z którego korzystasz, godziny aktywności, marki, które obserwujesz, produkty, w które klikasz. Te dane trafiają do reklamodawców, którzy na ich podstawie decydują, komu pokazać reklamę luksusowego zegarka, a komu – pożyczki chwilówki.

To poważny problem prawny. Unijne RODO zabrania profilowania, które prowadzi do dyskryminacji. Art. 22 RODO daje każdemu obywatelowi prawo do niepodlegania decyzji opartej wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, jeśli wywołuje ona wobec niego skutki prawne lub w podobny sposób istotnie na niego wpływa. Wyświetlanie reklam drogich produktów jednym użytkownikom, a reklam chwilówek innym – na podstawie behawioralnego profilowania – balansuje na granicy tego przepisu. Warto wiedzieć, że RODO zabrania korzystania z Facebooka przy rekrutacji, bo przeglądanie profili kandydatów w social mediach to forma niedozwolonego profilowania. Analogicznie: profilowanie ekonomiczne użytkowników przez algorytm może naruszać te same zasady.

Dyskryminacja przez sztuczną inteligencję to nie teoria

Trend „low-income Instagrams" może wyglądać na niewinne zjawisko kulturowe, ale jego mechanizm opiera się na tych samych zasadach co dyskryminacja rasowa przez sztuczną inteligencję – algorytmy uczą się ludzkich uprzedzeń z danych, a potem je powielają i wzmacniają. Jeśli użytkownicy z określonymi cechami demograficznymi częściej stosują filtry lub publikują więcej relacji, algorytm może przypisać te zachowania do „segmentu" i inaczej traktować takich użytkowników: pokazywać im mniej wartościowe reklamy, rzadziej promować ich treści, ograniczać zasięgi.

Unijny AI Act, który wszedł w życie stopniowo od 2024 roku, klasyfikuje systemy AI używane do profilowania osób w kontekście dostępu do usług (w tym finansowych i ubezpieczeniowych) jako systemy „wysokiego ryzyka". Oznacza to, że firmy stosujące algorytmy do segmentacji ekonomicznej użytkowników będą musiały zapewniać przejrzystość, audytowalność i możliwość odwołania się od decyzji algorytmu. Problem w tym, że egzekwowanie tych przepisów wobec platform o zasięgu globalnym (Meta, Google, ByteDance) to wyzwanie, z którym europejscy regulatorzy dopiero się mierzą.

Dane osobowe w social mediach – kto jest administratorem?

Użytkownik, który publikuje zdjęcie z wakacji na Instagramie, nie myśli o sobie jako o „dostawcy danych osobowych". Tymczasem z perspektywy RODO nim jest – a jednocześnie jest podmiotem danych przetwarzanych przez Meta. To podwójna rola, która generuje złożone problemy prawne. Firma prowadząca profil na Instagramie jest współadministratorem danych osobowych razem z Metą – co potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie Wirtschaftsakademie. Zwykły użytkownik indywidualny wprawdzie z tego obowiązku jest wyłączony (tzw. wyłączenie domowe), ale platformy i tak przetwarzają jego dane na masową skalę.

A dane te mówią bardzo dużo. Urządzenie, z którego korzystasz (tańszy Android vs. iPhone), rozdzielczość publikowanych zdjęć, częstotliwość logowania, geolokalizacja postów – to wszystko elementy, które algorytm może wykorzystać do budowania profilu ekonomicznego. Użytkownik często nawet nie wie, że jest profilowany, a regulaminy platform chowają tę informację głęboko w wielostronicowych politykach prywatności, na które mało kto zwraca uwagę.

Kiedy trend staje się narzędziem wykluczenia

Zjawisko „low-income Instagrams" na pierwszy rzut oka wydaje się kolejnym internetowym trendem, który za kilka tygodni przejdzie do lamusa. Ale warto zauważyć, że cyfrowe hierarchie mają realne skutki. Badania pokazują, że sposób prezentacji w mediach społecznościowych wpływa na szanse zatrudnienia, postrzeganie wiarygodności, a nawet decyzje kredytowe – choć te ostatnie w UE są objęte regulacjami. W kontekście rekrutacji temat jest szczególnie wrażliwy: jak wiadomo z polskiego orzecznictwa, pracodawca nie powinien przeglądać profili kandydatów w social mediach, bo to forma profilowania niezgodna z RODO.

Co gorsza, zjawisko to uderza najbardziej w młodych ludzi, którzy nie dysponują zasobami (finansowymi, edukacyjnymi, społecznymi) do tworzenia „estetycznych" profili zgodnych z aktualnym kanonem. Nastolatek z mniejszej miejscowości, który wrzuca zdjęcia z filtrem i pisze długie opisy, nie jest „gorszy" – po prostu korzysta z narzędzi, które są mu dostępne. Tymczasem odpowiedzialność za błędy AI spoczywa na przedsiębiorcach, którzy te algorytmy wdrażają – i to oni powinni zadbać o to, by ich systemy nie pogłębiały nierówności społecznych.

Co na to polskie prawo?

Polskie prawo nie zawiera przepisów wprost zakazujących „cyfrowego klasizmu". Jednak kilka istniejących regulacji można zastosować do tego zjawiska. Kodeks cywilny chroni dobra osobiste (art. 23–24 k.c.), do których zalicza się m.in. cześć i godność. Publiczne wyśmiewanie czyjegoś profilu jako „low-income" może stanowić naruszenie dóbr osobistych, zwłaszcza jeśli prowadzi do identyfikacji konkretnej osoby. Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną zobowiązuje dostawców usług (w tym platformy) do przeciwdziałania nadużyciom. RODO daje narzędzia do walki z profilowaniem ekonomicznym. A AI Act nakłada dodatkowe obowiązki na systemy algorytmiczne klasyfikowane jako „wysokie ryzyko".

W praktyce dochodzenie swoich praw w tym zakresie jest trudne – bo platformy mają siedziby w Irlandii lub USA, a polskie sądy rzadko zajmują się tego typu sprawami. Ale kierunek regulacji jest jasny: Unia Europejska konsekwentnie rozbudowuje ochronę obywateli w przestrzeni cyfrowej, i to tylko kwestia czasu, zanim cyfrowa dyskryminacja ekonomiczna stanie się przedmiotem konkretnych postępowań.

Podsumowanie

„Low-income Instagrams" to nie tylko internetowy trend – to symptom głębszego zjawiska, w którym media społecznościowe tworzą nowe formy stratyfikacji społecznej. Algorytmy platform profilują użytkowników ekonomicznie, influencerzy narzucają standardy „drogiego" wizerunku, a zwykli ludzie – często nieświadomie – są oceniani przez pryzmat estetyki swoich profili. Prawo (RODO, AI Act, Kodeks cywilny) daje pewne narzędzia ochrony, ale ich skuteczność zależy od świadomości użytkowników i determinacji regulatorów. Jedno jest pewne: jeśli Twój Instagram nie wygląda jak portfolio agencji kreatywnej, to nie znaczy, że jesteś gorszy. Znaczy to tylko tyle, że nie grasz w grę, której reguły ustalają ci, którym zależy, żebyś w nią grał.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj