- Bezprawnik -
- Firma -
- Koniec oświadczeń o pomocy de minimis. Przedsiębiorcy odetchną, ale dopiero od 2028 roku
Koniec oświadczeń o pomocy de minimis. Przedsiębiorcy odetchną, ale dopiero od 2028 roku
Przedsiębiorca, który prosi ZUS o rozłożenie zaległości na raty, urząd pracy o refundację stanowiska albo gminę o ulgę w podatku, od lat musi udowadniać urzędnikowi, ile pomocy publicznej dostał wcześniej. Ta papierologia ma zniknąć. Sejm uchwalił, a Senat przyjął bez poprawek nowelizację, która znosi obowiązek dołączania zaświadczeń i oświadczeń o otrzymanej pomocy de minimis. Nowe zasady zaczną jednak działać dopiero 1 stycznia 2028 r.
Jaka ustawa znosi oświadczenia o pomocy de minimis
Chodzi o ustawę z 22 października 2026 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz niektórych innych ustaw. Rząd przyjął projekt na początku września i oznaczył go jako deregulacyjny, w Sejmie miał numer druku 3088. Według relacji wnp.pl i farmer.pl za ustawą głosowało 296 posłów, nikt nie był przeciw, reszta się wstrzymała. Senat nie wniósł poprawek, a według prawo.pl i LEX ustawa czeka teraz na podpis prezydenta. Na dziś nie znalazłem informacji, że została podpisana, więc formalnie to jeszcze nie jest obowiązujące prawo.
Sedno zmiany jest w art. 37 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Projekt uchyla przepisy, które każą wnioskodawcy przedstawić zaświadczenia o pomocy de minimis otrzymanej w ciągu trzech lat albo oświadczenie o jej wielkości lub o tym, że takiej pomocy nie dostał. To samo dotyczy osobnych dokumentów przy pomocy de minimis w rolnictwie i rybołówstwie.
Co zostaje w formularzu
Tu trzeba ostudzić entuzjazm. Z uzasadnienia projektu wynika wprost, że nie zmieniają się przepisy o informacjach, które podaje się przy ubieganiu się o pomoc. Formularz informacji przedstawianych przy wniosku o pomoc de minimis zostaje, podobnie jak oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy innej niż de minimis na te same koszty. Znika więc ta część, która wymagała zbierania i kserowania zaświadczeń z trzech lat albo pisania oświadczeń z wyliczeniem kwot. Przedsiębiorca nadal wypełni formularz o sobie i swojej sytuacji.
Kto sprawdzi limit 300 tys. euro w trzy lata
Sam limit się nie zmienia. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2831 łączna pomoc de minimis dla jednego przedsiębiorstwa w danym państwie nie może przekroczyć 300 tys. euro w okresie trzech lat. Przy rolnictwie i rybołówstwie obowiązują osobne, znacznie niższe progi, o czym była mowa przy okazji tekstu o tym, czym w praktyce jest pomoc de minimis i co się do niej wlicza.
Zmienia się sposób kontroli. Ustawa przewiduje dwa centralne rejestry: jeden prowadzony przez Prezesa UOKiK dla pomocy poza rolnictwem, drugi przez ministra rolnictwa dla pomocy w rolnictwie i rybołówstwie. Mają się opierać na istniejących systemach SUDOP i SRPP. Podmiot udzielający pomocy, czyli ZUS, urząd pracy, gmina czy agencja wdrażająca dotacje, sam sprawdzi w rejestrze, ile limitu beneficjent już wykorzystał. Dostęp do danych dostaną też m.in. sądy, prokuratura, policja, CBA i KAS.
Ryzyko nadal po stronie przedsiębiorcy
Odpowiedzialność za przekroczenie limitu nie znika. Uzasadnienie projektu przypomina, że pomoc udzielona z naruszeniem przepisów może oznaczać konieczność zwrotu z odsetkami. Jeśli w rejestrze zabraknie jakiejś ulgi albo trafi tam błędna kwota, skutki finansowe i tak poniesie firma. Projekt przewiduje mechanizm usuwania niezgodności przez podmioty udzielające pomocy, ale moim zdaniem rozsądny przedsiębiorca i tak będzie prowadził własną ewidencję otrzymanego wsparcia.
Dlaczego dopiero 2028 rok
Oficjalne wyjaśnienie brzmi logicznie. Limit liczy się w trzyletnim okresie, więc rejestr musi zawierać kompletne dane za trzy lata wstecz. Według przepisów przejściowych z druku 3088 do 1 stycznia 2028 r. rejestr ma objąć pomoc de minimis udzieloną w latach od 2025 do 2027. Do tego dochodzi modernizacja systemów SHRIMP i SUDOP.
Kłopot w tym, że SUDOP działa od lat, a podmioty udzielające pomocy już dziś mają obowiązek sprawozdawać do niego każde wsparcie. Z danych przytoczonych w uzasadnieniu wynika, że w 2024 r. zarejestrowano ok. 2 mln sprawozdań o pomocy de minimis na ok. 12,2 mld zł, a w 2025 r. ok. 2,1 mln na ok. 12,9 mld zł. Ogromna większość dotyczyła mikroprzedsiębiorców. Państwo zna więc te kwoty, a mimo to od lat każe właścicielowi jednoosobowej firmy samodzielnie je dokumentować. Rozporządzenie 2023/2831 zobowiązało państwa członkowskie do prowadzenia centralnego rejestru od 1 stycznia 2026 r., więc unijny impuls był znany od końca 2023 roku.
Uważam, że ten termin jest za odległy. Rozumiem argument o kompletności danych, ale skoro SUDOP zbiera sprawozdania od lat, to dane za 2025 r. powinny już tam być. Przedsiębiorcy przez kolejne kilkanaście miesięcy będą więc wypełniać dokumenty, które sami urzędnicy uznali za zbędne.
Kogo to dotyczy w praktyce
Pomoc de minimis jest wszędzie tam, gdzie przedsiębiorca dostaje coś od państwa na preferencyjnych warunkach. W praktyce to m.in. ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, rozłożenie na raty czy umorzenie zaległych składek ZUS, wsparcie z urzędów pracy, w tym dotacja na rozpoczęcie działalności gospodarczej, dofinansowania z PFRON czy lokalne zwolnienia z podatku od nieruchomości. Nowelizacja zmienia też kilkanaście innych ustaw, m.in. o systemie ubezpieczeń społecznych, o rynku pracy i służbach zatrudnienia, o ochronie roszczeń pracowniczych oraz o programie Fundusze Europejskie 2021-2027.
Do wniosków złożonych przed 1 stycznia 2028 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Kto więc składa wniosek w 2027 roku, ten dołącza dokumenty po staremu.
Czy urzędnik nadal może żądać zaświadczeń
Po wejściu w życie zmian organ nie będzie miał podstawy, by wymagać od wnioskodawcy zaświadczeń o pomocy de minimis z ostatnich trzech lat. Znając jednak praktykę urzędów, spodziewam się, że część z nich przez jakiś czas będzie wysyłać wezwania „na wszelki wypadek”. Przy takim piśmie warto powołać się na zmieniony art. 37 i dostęp organu do rejestru.
Szerszy trend: koniec żądania zaświadczeń z KRS i CEIDG
Ta nowelizacja wpisuje się w szerszą zapowiedź, by urzędy przestały żądać dokumentów, które same mogą sprawdzić w rejestrach. Jak podało prawo.pl, rząd rozszerzył projekt ustawy likwidującej obowiązek dołączania odpisów z KRS i zaświadczeń z CEIDG. Wersja z 20 października 2026 r. obejmuje 23 ustawy zamiast pierwotnych 9. To na razie wyłącznie projekt, a przykład de minimis pokazuje, że droga od zapowiedzi do realnej zmiany potrafi trwać latami. Na Bezprawniku wielokrotnie opisywaliśmy, że biurokracja w Polsce i rosnące obowiązki sprawozdawcze to jedne z najbardziej uciążliwych kosztów prowadzenia małej firmy. Zniesienie oświadczeń o pomocy de minimis to dobry kierunek, tylko wprowadzany zbyt wolno.
