Czym jest ulga podatkowa dla samotnie wychowujących i kto może z niej skorzystać?
Ulga podatkowa dla osób samotnie wychowujących dzieci to w istocie preferencyjny sposób rozliczenia podatku dochodowego. Nie jest to klasyczna "ulga kwotowa", lecz konstrukcja prawna, która pozwala na podwójne wykorzystanie kwoty wolnej od podatku – wiąże się więc z faktycznym zwrotem podatku jako środków «nadpłaconych». Mechanizm jest prosty: samotny rodzic rozlicza PIT wspólnie z dzieckiem, dzięki czemu podatek oblicza się od połowy dochodów, a kwota wolna ulega podwojeniu – w efekcie maksymalna korzyść może sięgać nawet kilkunastu tysięcy złotych.
W praktyce oznacza to często realną oszczędność podatkową, zwłaszcza gdy dochody rodzica mieszczą się na granicy progów podatkowych. Mechanizm ten pozwala bowiem "rozłożyć" dochód i uniknąć wejścia w wyższy próg podatkowy. Brzmi prosto? Tylko do momentu, gdy do gry wchodzi interpretacja przepisów.
Samotne wychowywanie to za mało – fiskus patrzy na stan cywilny
W styczniu 2026 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał interpretację indywidualną (sygn. 0112-KDSL1-1.4011.747.2025.2.AO), w której jasno wskazał, że sam fakt faktycznego samotnego wychowywania dziecka nie jest wystarczający. W praktyce osoba chcąca skorzystać z ulgi musi spełnić więcej warunków. Jak wskazuje Dyrektor KIS:
Osobami samotnie wychowującymi dziecko są przede wszystkim ci rodzice (przysposabiający) lub opiekunowie, którzy pozostają w stanie wolnym. Dotyczy to zarówno osób, które nigdy nie zawierały związku małżeńskiego (panna, kawaler), osób, których związek małżeński ustał wskutek śmierci współmałżonka (wdowa, wdowiec) – z wyjątkiem roku podatkowego, w którym zdarzenie to nastąpiło – jak i osób, których związek małżeński został rozwiązany poprzez prawomocne orzeczenie rozwodu (rozwódka, rozwodnik). Osobami samotnie wychowującymi dzieci mogą być również, wyjątkowo, niektóre osoby pozostające w związku małżeńskim. Dotyczy to osób, wobec których orzeczono separację. Nabycie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko wymaga jednak prawomocnego orzeczenia o separacji małżonków. Dotyczy to również osób, których małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich. Skutek taki następuje na mocy orzeczenia sądowego. Podobnie jak w przypadku orzeczeń rozwodowych, także i w tym przypadku nabycie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko następuje dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądowego w tej kwestii. Osobami samotnie wychowującymi dziecko mogą być również te osoby, których małżonek odbywa karę pozbawienia wolności. Dotyczy to przypadków faktycznego wykonywania tej kary, tzn. sytuacji, w której małżonek tej osoby nie przebywa na wolności.
Wniosek z tej interpretacji jest jednoznaczny: aby skorzystać z ulgi podatkowej, nie wystarczy realnie, samodzielnie wychowywać dziecko. Konieczne jest spełnienie formalnych warunków dotyczących stanu cywilnego.
Oznacza to, że jeżeli rodzice żyją w rozłączeniu, ale nie mają prawomocnego rozwodu ani separacji, ulga – zdaniem fiskusa – nie przysługuje. Nawet jeśli drugi rodzic od lat nie interesuje się dzieckiem i nie uczestniczy w jego utrzymaniu. Co ciekawe, fiskus paradoksalnie przyznaje tę ulgę osobom żyjącym w konkubinacie, ale odmawia jej rozwodnikom, którzy wspólnie wychowują dzieci – co tylko pogłębia wrażenie, że liczy się formalny status, a nie rzeczywistość.
Formalizm zamiast realiów życia
Stanowisko fiskusa pokazuje, że w przypadku ulgi dla samotnie wychowujących kluczowe znaczenie ma nie tyle rzeczywista sytuacja rodzinna, ile formalny status podatnika. W praktyce może to prowadzić do paradoksów. Osoba, która od lat samodzielnie utrzymuje i wychowuje dziecko, ale z różnych powodów nie uzyskała rozwodu lub separacji, jest traktowana inaczej niż ktoś, kto ma prawomocny wyrok sądu – nawet jeśli w rzeczywistości oboje funkcjonują w bardzo podobnych warunkach. Nic dziwnego, że wielu Polaków rezygnuje ze ślubu właśnie po to, by nie stracić statusu osoby samotnie wychowującej dziecko i związanych z nim korzyści podatkowych.
W ocenie fiskusa decyduje bowiem nie fakt, że drugi rodzic "rozpłynął się w powietrzu", lecz to, czy istnieje formalne orzeczenie sądowe albo szczególna sytuacja, taka jak odbywanie kary pozbawienia wolności. Dla wielu podatników oznacza to jedno: jeżeli chcą korzystać z preferencji, muszą najpierw uporządkować swoją sytuację prawną. W przeciwnym razie ryzykują zakwestionowanie rozliczenia przez urząd skarbowy i konieczność zapłaty podatku w pełnej wysokości.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
