- Bezprawnik -
- Zagranica -
- Sądy arbitrażowe z CETA to prawnicze piekło, które ugotuje polskich przedsiebiorców
Sądy arbitrażowe z CETA to prawnicze piekło, które ugotuje polskich przedsiebiorców
CETA - umowa handlowa między Kanadą a Unią Europejską - budzi coraz większe emocje; tym wyższe, im bliżej jej wejścia w życie. Jedni uważają ją za nowe wcielenie niesławnego TTIP, inni - w tym, jak się wydaje, polski rząd - zwracają uwagę na planowane korzyści, m.in niższe ceny. Jednym z ważnych elementów CETA są sądy arbitrażowe. O co w tym chodzi?
Sądy arbitrażowe (polubowne) to nie jest nowy wynalazek. Idea instytucji rozstrzygającej spory, odrębnej od sądów powszechnych, na dobre przyjęła się zarówno w prawie polskim, jak i międzynarodowym. Stosunkowo niedawno nawet pisaliśmy na Bezprawniku o takim sądzie: Trybunał Arbitrażowy do Spraw Sportu, który decydował o kształcie ligowej tabeli Ekstraklasy, to właśnie taki sąd.
Sądy arbitrażowe charakteryzują się dwiema rzeczami:
- orzekają w nich specjaliści w danej dziedzinie, niekoniecznie prawnicy;
- zgodę na udział w postępowaniu muszą wyrazić wszystkie strony sporu - odpowiednia zgoda często jest zawarta we wcześniejszej umowie między nimi.
Co do zasady, wyroki sądów polubownych są wiążące i ostateczne. Kodeks postępowania cywilnego, który reguluje podstawowe zasady funkcjonowania arbitrażu w Polsce, przewiduje jednak możliwość wnioskowania o uchylenie orzeczenia - m.in. wtedy, gdy treść rozstrzygnięcia jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. klauzula porządku publicznego).
W Polsce funkcjonuje wiele sądów arbitrażowych, rozstrzygających m.in. spory bankowe, gospodarcze, konsumenckie.
Dlaczego zatem sądownictwo arbitrażowe, którego powołanie zakłada CETA, budzi tak wielkie kontrowersje?
Arbitraż CETA
Trybunał (tak nazywa się ów sąd arbitrażowy CETA) i jego druga instancja Trybunał Apelacyjny będą rozstrzygały spory między inwestorami a państwem. 15-osobowy Trybunał będzie rozstrzygał spory przede wszystkim na gruncie zasad określonych w umowie CETA (w szczególności zasad niedyskryminacji zagranicznych przedsiębiorców). Prawo krajowe w tym zakresie nie będzie miało zastosowania - indywidualne decyzje organów administracji publicznej będą oceniane pod kątem zgodności z CETA.
Główną zaletą sądów arbitrażowych (polubownych) jest szybkość decyzji. Trybunał ustanowiony przez CETA stawia jednak szereg wymogów, aby inwestor mógł pozwać państwo. W szczególności chodzi tu o obowiązkową mediację i danie państwu minimum 180 (a czasami - 270) dni na reakcję. Mediacje co do zasady toczą się w kraju sporu - przykładowo, polski rolnik będzie musiał udać się do Ottawy, aby prowadzić mediacje z kanadyjskim rządem. Ułatwieniem w tym zakresie jest to, że mediacje mogą się odbywać za pomocą wideokonferencji. Warto zatem przypomnieć sobie obsługę Skype'a.
Jeśli mediacje nie przyniosą skutku, będzie można wytoczyć powództwo, które musi opierać się na jednych z następujących reguł:
- ICSID Convention and Rules of Procedure for Arbitration Proceedings,
- ICSID Additional Facility Rules,
- UNCITRAL Arbitration Rules,
- innych reguł, na stosownie których wyrażą zgodę obie strony.
Mylne byłoby zatem przekonanie, że sądy arbitrażowe CETA będą "łatwym w obsłudze" narzędziem w rękach przedsiębiorców. Koszty obsługi prawnej w przypadku ewentualnych sporów powodują, że arbitraż będzie dostępny dla dużych korporacji, nie dla polskiego rolnika.
A jeśli tak - to można się zastanowić, czy danie dodatkowego, obok sądów powszechnych, narzędzia zagranicznym korporacjom (i dostępnym tylko dla nich) leży w polskim interesie?
01.05.2026 12:34, Piotr Janus
01.05.2026 12:21, Rafał Chabasiński
01.05.2026 12:15, Jakub Kralka
01.05.2026 11:02, Rafał Chabasiński
01.05.2026 10:35, Joanna Świba
01.05.2026 9:50, Marcin Szermański
01.05.2026 9:15, Marcin Szermański
01.05.2026 8:42, Rafał Chabasiński
01.05.2026 8:05, Rafał Chabasiński
01.05.2026 7:28, Rafał Chabasiński
01.05.2026 6:35, Rafał Chabasiński
30.04.2026 22:36, Igor Czabaj
30.04.2026 15:54, Rafał Chabasiński
30.04.2026 15:01, Aleksandra Smusz
30.04.2026 14:57, Marcin Szermański
30.04.2026 14:12, Joanna Świba
30.04.2026 13:25, Rafał Chabasiński
30.04.2026 12:42, Marcin Szermański
30.04.2026 11:54, Marek Śmigielski
30.04.2026 11:00, Edyta Wara-Wąsowska
30.04.2026 10:23, Piotr Janus
30.04.2026 9:46, Marcin Szermański
30.04.2026 9:09, Edyta Wara-Wąsowska
30.04.2026 7:56, Rafał Chabasiński
30.04.2026 7:09, Mateusz Krakowski
30.04.2026 6:28, Joanna Świba
29.04.2026 16:01, Miłosz Magrzyk
29.04.2026 15:13, Marek Śmigielski
