Czym jest catfishing i dlaczego jest niebezpieczny?
Catfishing to praktyka polegająca na tworzeniu fałszywej tożsamości w internecie lub podszywaniu się pod konkretną, istniejącą osobę. Oszuści wykorzystują cudze zdjęcia, dane osobowe i informacje, aby zbudować wiarygodny profil w mediach społecznościowych lub aplikacjach randkowych. Celem może być manipulacja emocjonalna, wyłudzenie pieniędzy, zdobycie poufnych informacji lub po prostu zemsta.
Catfisherzy działają najczęściej na portalach randkowych takich jak Tinder czy Badoo, w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram), komunikatorach internetowych oraz na forach i w grach online. W dobie powszechnie dostępnych narzędzi AI stworzenie przekonującej fikcyjnej postaci stało się prostsze niż kiedykolwiek wcześniej.
Co grozi za catfishing według polskiego prawa karnego?
Podszywanie się pod inną osobę zostało wprost uregulowane w art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, że kto podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Co istotne, jeżeli następstwem catfishingu będzie targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega jeszcze surowszej odpowiedzialności – karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
Warto zaznaczyć, że przestępstwo to jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że organy ścigania nie podejmą działań z urzędu – konieczne jest złożenie stosownego zawiadomienia przez osobę, pod którą sprawca się podszywał.
Kiedy catfishing nie jest przestępstwem?
Samo założenie fałszywego profilu nie zawsze stanowi przestępstwo. Kluczową przesłanką karalności jest działanie w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej. Jeśli sprawca nie miał takiego zamiaru, a w wyniku jego działań nikt nie ucierpiał materialnie ani osobowo, może uniknąć odpowiedzialności karnej.
Takie stanowisko potwierdza orzecznictwo sądów. W jednej ze spraw kobieta wykorzystała zdjęcie przypadkowej osoby, aby założyć fikcyjne konto i sprawdzić wierność partnera. Sąd uznał, że nie popełniła przestępstwa, ponieważ nie chciała zaszkodzić mężczyźnie, pod którego się podszyła.
Warto jednak pamiętać, że nawet jeśli dane zachowanie nie wypełnia znamion przestępstwa, może stanowić podstawę do roszczeń cywilnych z tytułu naruszenia dóbr osobistych.
Catfishing a oszustwo – dodatkowa odpowiedzialność karna
Jeżeli catfishing służy do wyłudzenia pieniędzy, sprawca może odpowiadać dodatkowo za przestępstwo oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat dla osoby, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd.
Oszustwa internetowe przybierają na sile i coraz częściej wykorzystują mechanizm budowania emocjonalnej więzi z ofiarą. Schemat jest zazwyczaj podobny – oszust przez dłuższy czas buduje relację z ofiarą, by ostatecznie poprosić o pieniądze, powołując się na trudną sytuację życiową lub obietnicę wspólnej przyszłości.
Jak bronić się przed catfishingiem?
Ofiara catfishingu ma do dyspozycji zarówno środki karne, jak i cywilne. W pierwszej kolejności należy złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Warto zabezpieczyć dowody – zrzuty ekranu profilu, historię konwersacji, wszelkie materiały świadczące o podszywaniu się.
Na drodze cywilnej można dochodzić ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Osoba pokrzywdzona może żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia (np. przeprosin), a także zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Problemem pozostaje jednak identyfikacja sprawcy. Catfisherzy zazwyczaj skutecznie chronią swoją prawdziwą tożsamość, korzystając z fałszywych kont, programów ukrywających lokalizację i anonimowych metod płatności. Jak pokazuje praktyka, szanse na wykrycie sprawcy oszustwa internetowego często nie są wysokie, szczególnie gdy działał on z zagranicy.
Dodatkowym zagrożeniem jest możliwość wycieku danych z serwisów, na których działają oszuści. Historia pokazuje, że nawet duże portale nie są odporne na takie incydenty – głośna sprawa wycieku danych z serwisu Roksa uświadomiła wielu osobom, jak wrażliwe informacje mogą trafić w niepowołane ręce. Dlatego warto zachować szczególną ostrożność przy udostępnianiu swoich danych w internecie.
Co grozi za catfishing – podsumowanie
Podszywanie się pod inną osobę w internecie może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi. Za catfishing grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a w przypadku szczególnie tragicznych skutków nawet do 12 lat. Dodatkowo sprawca może odpowiadać za oszustwo, jeśli wykorzystał fałszywą tożsamość do wyłudzenia pieniędzy.
Pamiętaj, że stalking i nękanie w internecie to poważne przestępstwa, które coraz częściej są skutecznie ścigane. Jeśli padłeś ofiarą catfishingu lub ktoś wykorzystuje Twoją tożsamość w sieci, nie zwlekaj z zawiadomieniem organów ścigania. Każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie, a zebrane dowody mogą mieć kluczowe znaczenie dla powodzenia sprawy.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
