Czy można prowadzić działalność gospodarczą na urlopie wychowawczym — co dokładnie mówią przepisy?
Podstawą prawną jest art. 186² § 1 Kodeksu pracy, który stanowi, że pracownik przebywający na urlopie wychowawczym może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie. Jedynym ograniczeniem jest to, że aktywność zawodowa nie może uniemożliwiać sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Przepisy nie precyzują przy tym, ile godzin dziennie rodzic może poświęcać na prowadzenie firmy. W praktyce jednak przyjmuje się, że praca absorbująca przez 6–8 godzin dziennie może zostać uznana za trwałe zaprzestanie opieki.
Warto pamiętać, że urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, który ma co najmniej 6-miesięczny staż pracy. Chodzi o ogólny staż pracy na podstawie umowy o pracę, a nie tylko okres zatrudnienia u konkretnego pracodawcy. Sam urlop trwa maksymalnie 36 miesięcy i można go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat.
Dwa scenariusze — etat plus firma albo przedsiębiorca na wychowawczym
Sytuacja prawna wygląda inaczej w zależności od tego, czy rodzic jest pracownikiem etatowym zakładającym firmę w trakcie urlopu, czy przedsiębiorcą, który chce skorzystać z odpowiednika urlopu wychowawczego.
W pierwszym przypadku pracownik korzystający z urlopu wychowawczego u swojego pracodawcy może jednocześnie prowadzić działalność gospodarczą. Ma jednak obowiązek poinformować o tym pracodawcę, u którego przebywa na urlopie. To ważne z perspektywy rozliczeń ZUS — pracodawca musi zaprzestać naliczania składek z tytułu urlopu wychowawczego, ponieważ składki będą opłacane z tytułu prowadzonej działalności.
W drugim przypadku — gdy przedsiębiorca chce skorzystać z „urlopu wychowawczego" — musi zawiesić działalność gospodarczą. Zawieszenie następuje przez złożenie wniosku CEIDG-1. W czasie zawieszenia składki emerytalno-rentowe i zdrowotne opłaca budżet państwa za pośrednictwem ZUS, pod warunkiem że przedsiębiorca opłacał składki społeczne przez co najmniej 6 miesięcy bezpośrednio przed przejściem na urlop. Kodeks pracy przewiduje w sumie cztery rodzaje urlopów związanych z wychowaniem dziecka — macierzyński, ojcowski, rodzicielski i właśnie wychowawczy.
Jakie składki ZUS trzeba opłacać, prowadząc firmę na wychowawczym?
Kwestia składek to najczęstsze źródło wątpliwości. Zasada jest prosta: jeśli pracownik przebywa na urlopie wychowawczym i jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą, podlega ubezpieczeniom jako przedsiębiorca, a nie jako osoba na urlopie wychowawczym. Oznacza to, że musi samodzielnie opłacać pełne składki ZUS z tytułu prowadzonej firmy — emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Składka chorobowa jest dobrowolna.
Budżet państwa nie finansuje w tym przypadku żadnych składek, bo urlop wychowawczy przestaje być tytułem do ubezpieczeń w momencie, gdy pojawia się inny tytuł — prowadzenie działalności. Warto to skalkulować przed podjęciem decyzji, bo urlop wychowawczy jest bezpłatny, a dodatkowe obciążenie składkami może być odczuwalne zwłaszcza w pierwszych miesiącach prowadzenia firmy.
Dobra wiadomość jest taka, że nowy przedsiębiorca może skorzystać z ulgi na start (6 miesięcy bez składek społecznych) lub z preferencyjnych składek ZUS przez kolejne 24 miesiące. Te ulgi obowiązują niezależnie od tego, czy przedsiębiorca przebywa jednocześnie na urlopie wychowawczym.
Czy dziecko może chodzić do żłobka lub przedszkola?
Tak — przepisy nie zabraniają, aby dziecko osoby na urlopie wychowawczym uczęszczało do żłobka lub przedszkola. Nie ma tu znaczenia, ile godzin dziennie dziecko tam przebywa. Ważne jest jedynie, aby rodzic nie zaprzestał trwale sprawowania osobistej opieki. Posłanie dziecka do placówki opiekuńczej na kilka godzin dziennie, na przykład w czasie gdy rodzic zajmuje się prowadzeniem firmy, nie stanowi naruszenia warunków urlopu wychowawczego.
Warto o tym wiedzieć, bo właśnie taka konfiguracja — dziecko w przedszkolu na kilka godzin, a rodzic w tym czasie prowadzący drobną działalność — jest jednym z najczęstszych i najbardziej praktycznych rozwiązań.
Co grozi za naruszenie warunków urlopu wychowawczego?
Jeśli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem — na przykład dlatego, że prowadzi bardzo absorbującą działalność — może go wezwać do stawienia się w pracy. Zgodnie z art. 186² § 2 Kodeksu pracy pracodawca wyznacza termin powrotu nie wcześniej niż 3 dni od dnia wezwania i nie później niż 30 dni od dnia, w którym dowiedział się o zaprzestaniu opieki.
Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia z pracy. Pracownik na urlopie wychowawczym podlega ochronie przed wypowiedzeniem, choć ochrona ta nie jest bezwzględna — pracodawca może rozwiązać umowę w przypadku likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia upadłości, a także w trybie dyscyplinarnym.
O czym jeszcze warto pamiętać?
Prowadzenie działalności na urlopie wychowawczym to szansa na rozwój zawodowy w okresie, który i tak jest wolny od obowiązków pracowniczych. Warto jednak zadbać o kilka kwestii formalnych. Po pierwsze — koniecznie poinformuj pracodawcę o rozpoczęciu działalności. Po drugie — upewnij się, że rozumiesz konsekwencje składkowe. Po trzecie — pamiętaj, że urlop wychowawczy wlicza się do stażu pracy dopiero w dniu jego zakończenia, co ma znaczenie przy ustalaniu wymiaru urlopu wypoczynkowego.
Dla osób, które planują ciążę w trakcie urlopu wychowawczego, istotna jest kwestia wyliczenia podstawy zasiłku chorobowego w takiej sytuacji. Z kolei rodzice zastanawiający się nad zwolnieniem lekarskim w tym okresie powinni wiedzieć, że prawo do chorobowego na urlopie wychowawczym jest ograniczone ze względu na brak opłacania składki chorobowej.
Niezależnie od wybranej ścieżki — czy to założenia firmy, czy pracy na zleceniu — warto pamiętać, że urlop wychowawczy wpływa na naliczanie urlopu wypoczynkowego, co przy dłuższym korzystaniu z tego uprawnienia może mieć niebagatelne znaczenie finansowe.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
