Punkty zbiórki ubrań mają być bliżej domu. Koniec z dojazdem do PSZOK-ów?
Warto zacząć od tego, że w kontekście debaty o tekstyliach ważnym pojęciem w nadchodzących miesiącach będzie ROP, czyli Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta. To mechanizm finansowy, który przenosi ciężar zagospodarowania odpadów z samorządów na firmy wprowadzające produkty na rynek. Zgodnie z unijnymi wymogami Polska musi wdrożyć ten system najpóźniej do kwietnia 2028 roku.
Wiceminister Anita Sowińska wskazuje, że system ma objąć cały cykl życia produktu – od momentu jego zaprojektowania aż po ostateczny recykling lub utylizację. Dla przeciętnego konsumenta oznacza to, że cena nowej koszulki czy pary butów może wkrótce zawierać dodatkową opłatę, która sfinansuje jej późniejsze "drugie życie". Choć system jest obecnie w fazie koncepcyjnej, projekt ustawy ma być gotowy jeszcze w tym roku.
Mimo że od roku zużyte tekstylia powinny trafiać do PSZOK-ów, dane pokazują, że dla wielu mieszkańców jest to rozwiązanie niepraktyczne ze względu na lokalizację tych placówek. PSZOK-i znajdują się bowiem zazwyczaj na obrzeżach miast. Nowe przepisy nie przewidziały odbioru tekstyliów od mieszkańców, więc zużyte ubrania coraz częściej lądują w lasach – resort klimatu zamierza to zmienić, dążąc do maksymalnego zagęszczenia punktów zwrotu w miejscach codziennych zakupów.
Docelowo punkty zwrotu tekstyliów mają stać się tak powszechne jak pojemniki na zużyte baterie w marketach. Ministerstwu zależy, aby zbiórka odbywała się bezpośrednio w sklepach odzieżowych, galeriach handlowych czy punktach osiedlowych. Takie podejście jest konieczne, by realnie odzyskać surowce z milionów sztuk ubrań, które dziś – mimo obowiązku selekcji – wciąż często lądują w koszach na odpady zmieszane.
Ekomodulacja, czyli przełom w projektowaniu odzieży
Istotnym elementem nowych przepisów jest ekomodulacja. To system zróżnicowanych stawek, który wprost uderza w modele biznesowe oparte na masowej produkcji ubrań o krótkiej żywotności.
Na preferencyjne opłaty będą mogły liczyć firmy stosujące materiały jednolite (np. 100 proc. bawełny), które łatwo poddać recyklingowi mechanicznemu. Z kolei wysokie opłaty karne dotkną producentów odzieży z domieszkami wielu różnych włókien sztucznych oraz produktów, których konstrukcja uniemożliwia tanią naprawę lub przetworzenie.
Ma to być systemowa odpowiedź na zalew rynku tanimi tekstyliami z rynków azjatyckich. Jeśli koszt utylizacji niskiej jakości butów czy sukienki zostanie doliczony do ich ceny na półce, różnica między produktem «jednorazowym» a marką premium może się znacznie zatrzeć. Warto jednak pamiętać, że na segregowaniu odpadów tekstylnych zyskują wszyscy oprócz mieszkańców, bo wprowadzenie nowej frakcji automatycznie podniosło ceny odbioru śmieci – ROP ma ten mechanizm odwrócić.
Ile to wszystko będzie kosztować?
Transformacja gospodarki odpadami to proces kosztowny. Równolegle procedowany ROP dla opakowań (plastiku, papieru) ma przynieść wpływy na poziomie ponad 5 miliardów złotych rocznie. Te środki mają zasilić systemy zbiórki i recyklingu, co teoretycznie powinno wyhamować dynamikę wzrostu opłat komunalnych dla mieszkańców. Pozostaje pytanie, czy ministerstwo wreszcie doprecyzuje niejasne przepisy dotyczące tego, co właściwie wolno wrzucić do śmieci zmieszanych – bo obecny chaos interpretacyjny podważa sens całego systemu.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
