Twoja babcia kupiła "magiczne" materace za kilka tysięcy? Teraz będzie łatwiej odzyskać pieniądze

Instytucja wyzysku uregulowana w Kodeksie cywilnym w art. 388 kc w niezmienionej formie obowiązywała od 57 lat. Ze swojego założenia miała ona chronić słabszą stronę umowy przed zakusami drugiej, silniejszej strony do tego, by swoim małym kosztem i jednocześnie niewspółmiernie wysokim kosztem strony słabszej doprowadzić do zawarcia umowy jednostronnie korzystnej.

Wyzysk - kiedyś i dziś

Dotychczasowe brzmienie art. 388 Kc było następujące:

Nowelizacja wyzysku - brak dostatecznego rozeznania

Jak można wyczytać w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej Kodeks cywilny w ostatnich latach w obrocie prawnym pojawiły się praktyki rynkowe polegające na zawieraniu umów o skutkach analogicznych do wyzysku, lecz formalnie niemieszczących się w zakresie zastosowania tej instytucji. Z praktyk tych można wyróżnić cztery najpowszechniejsze sytuacje:

Kluczową zmianą z punktu widzenia strony słabszej umowy mającej cechy wyzysku jest dodanie do art. 388 Kc, obok przymusowego położenia, niedołęstwa lub niedoświadczenia drugiej strony, także braku dostatecznego rozeznania do katalogu przesłanek, których zaistnienie pozwala ocenić sytuację jako stanowiącą wyzysk w rozumieniu prawa. Brak dostatecznego rozeznania odzwierciedla brak wiedzy niezbędnej do odpowiedzialnego rozważenia celowości i skutków zawarcia proponowanej umowy. Do wyzysku w oparciu o tę przesłankę może zatem dojść w sytuacji, gdy wyzyskujący jest świadomy, że druga ze stron nie posiada wiedzy niezbędnej do oceny swojej sytuacji po zawarciu danej umowy i wykorzystuje to dla osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści dla siebie lub dla kogoś innego.

Z powyższego wynika, że tytułowe "magiczne" materace przedstawiane na różnych targach seniorom jako uzdrawiające lub posiadające inne niestworzone cechy warte po kilka, kilkanaście tysięcy złotych przechodzą w zapomnienie. Przynajmniej taki jest zamysł ustawodawcy.

Nowelizacja wyzysku - co jeszcze się zmienia?

Dla ułatwienia wyzyskiwanej babci dochodzenia swych roszczeń, ustawodawca wprowadził także inne zmiany zawierające się w nowelizacji wyzysku.

Po pierwsze, od 30 czerwca 2022 r. osoba wyzyskiwana może od razu według swojego wyboru żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia albo unieważnienia umowy. Różnica względem poprzedniej wersji art. 388 kc polega na tym, że wyzyskiwany nie musi już żądać unieważnienia umowy pod warunkiem, że zmniejszenie swego świadczenia lub zwiększenie należnego jej świadczenia, byłoby nadmiernie utrudnione.

Po drugie, dodano do art. 388 domniemanie, w myśl którego, gdy wartość świadczenia strony silniejszej (wyzyskującej) w chwili zawarcia umowy przewyższa co najmniej dwukrotnie wartość świadczenia wzajemnego (strony wyzyskiwanej), domniemywa się, że przewyższa je w stopniu rażącym. Oznacza to, że strona wyzyskująca, a nie wyzyskiwana, będzie musiała udowodnić przed sądem w toczącym się postępowaniu, że dysproporcja świadczeń nie ma charakteru rażącego. Nadal jednak osoba wyzyskiwana będzie musiała wykazać, że oprócz domniemanej niewspółmierności roszczenia znalazł się w przymusowym położeniu, jest niedołężny, niedoświadczony lub nie miał dostatecznego rozeznania przy zawieraniu umowy i ta okoliczność została wykorzystana przez wyzyskującego.

Po trzecie, wydłużono dla wyzyskiwanego termin na skorzystanie z przysługujących mu uprawnień (żądanie zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego świadczenia albo unieważnienia umowy) z 2 lat od dnia zawarcia umowy do 3 lat w przypadku zawarcia umowy między przedsiębiorcami oraz do 6 lat dla żądań wynikających z umowy zawartej z konsumentem.