Prowadzenie działalności zarobkowej w Polsce wymaga spełnienia określonych formalności. Nie oznacza to jednak, że każdy, kto sporadycznie zarabia, musi od razu zakładać firmę. Przepisy przewidują bowiem instytucję działalności nierejestrowanej, która pozwala legalnie zarabiać bez konieczności wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Działalność nierejestrowana – legalne zarabianie bez firmy
Działalność nierejestrowana (zwana też nierejestrową lub nieewidencjonowaną) to drobna działalność zarobkowa osób fizycznych, która nie wymaga rejestracji firmy. Została wprowadzona przez ustawę Prawo przedsiębiorców jako forma „firmy na próbę", pozwalająca testować pomysły biznesowe bez obciążeń formalnych.
Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują nowe zasady ustalania limitu przychodów. Zamiast dotychczasowego limitu miesięcznego wprowadzono limit kwartalny, wynoszący 225% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku oznacza to możliwość osiągnięcia przychodu do 10 813,50 zł w ciągu kwartału bez konieczności zakładania firmy.
Aby prowadzić działalność nierejestrowaną, należy spełnić dwa podstawowe warunki:
- kwartalne przychody nie mogą przekroczyć limitu (225% minimalnego wynagrodzenia),
- w okresie ostatnich 60 miesięcy (5 lat) nie można było prowadzić działalności gospodarczej.
Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną nie płaci składek ZUS, nie musi rejestrować się w CEIDG ani odprowadzać miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy. Ma jednak obowiązek prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży i wykazać przychody w rocznym zeznaniu PIT-36. Więcej o formalnych aspektach zakładania firmy i rejestracji działalności znajdziesz w osobnym artykule.
Co grozi za niezarejestrowanie działalności – kara za brak wpisu do CEIDG
Sytuacja wygląda zupełnie inaczej, gdy ktoś prowadzi działalność gospodarczą, ale nie dokonał wpisu do rejestru CEIDG. Zgodnie z art. 601 Kodeksu wykroczeń, wykonywanie działalności gospodarczej bez wymaganego zgłoszenia do ewidencji podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.
W praktyce oznacza to grzywnę w wysokości od 20 zł do 5000 zł, w zależności od dochodów sprawcy, jego warunków osobistych, rodzinnych, stosunków majątkowych i możliwości zarobkowych. Takiej samej karze podlega osoba, która nie dopełnia obowiązku wprowadzania zmian do wpisu w ewidencji w terminie 7 dni od ich wystąpienia.
Warto podkreślić, że kara za brak rejestracji to dopiero początek problemów. Osoba prowadząca nielegalną działalność naraża się również na szereg innych konsekwencji, które mogą okazać się znacznie bardziej dotkliwe finansowo.
Co grozi za niezarejestrowanie działalności – zaległości w ZUS
Każdy przedsiębiorca ma obowiązek zarejestrować się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i opłacać składki społeczne oraz zdrowotne. Jeśli ZUS ustali, że dana osoba prowadziła działalność gospodarczą bez rejestracji, naliczy zaległe składki wraz z odsetkami za cały okres nielegalnego prowadzenia firmy.
Składki ZUS stanowią poważne obciążenie finansowe. W 2026 roku pełne składki dla przedsiębiorcy to kwota przekraczająca 1800 zł miesięcznie. Przy kilku latach nielegalnej działalności zaległości mogą sięgnąć dziesiątek tysięcy złotych.
Co istotne, ZUS może dochodzić swoich należności wstecz, a odsetki naliczane są od dnia, w którym składka powinna była zostać opłacona. Dodatkowo brak opłacania składek oznacza brak ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego, co może mieć daleko idące konsekwencje dla przyszłości osoby prowadzącej nielegalną działalność. Szczegółowe informacje o obowiązkach związanych z rejestracją w ZUS znajdziesz na naszym portalu.
Konsekwencje podatkowe nielegalnej działalności
Brak rejestracji działalności gospodarczej nie zwalnia z obowiązku opłacania podatków. Osoba osiągająca przychody z niezarejestrowanej działalności ma obowiązek odprowadzać podatek dochodowy. Jeśli tego nie robi, urząd skarbowy może uznać te przychody za dochód z nieujawnionych źródeł.
Konsekwencje podatkowe obejmują:
- obowiązek zapłaty zaległego podatku dochodowego wraz z odsetkami,
- sankcję VAT w przypadku przekroczenia progu rejestracji,
- karę za brak prowadzenia księgowości,
- karę za niezłożenie deklaracji podatkowych,
- w skrajnych przypadkach – podatek od nieujawnionych źródeł dochodu w wysokości 75%.
Urząd skarbowy dysponuje coraz lepszymi narzędziami do wykrywania nielegalnej działalności. Szczególnie monitorowana jest sprzedaż internetowa na platformach takich jak Allegro, OLX czy Vinted. Krajowa Administracja Skarbowa analizuje transakcje i może wezwać do wyjaśnień osoby, których aktywność sprzedażowa wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej.
Kiedy działalność nierejestrowana staje się nielegalna?
Granica między legalną działalnością nierejestrowaną a nielegalnym prowadzeniem firmy jest wyraźnie określona przez prawo. Działalność staje się nielegalna w momencie, gdy:
- przekroczony zostanie kwartalny limit przychodów (10 813,50 zł w 2026 roku),
- działalność wymaga koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej,
- osoba prowadziła działalność gospodarczą w ciągu ostatnich 60 miesięcy,
- działalność jest prowadzona w formie spółki cywilnej.
W przypadku przekroczenia limitu kwartalnego działalność automatycznie staje się działalnością gospodarczą. Od tego dnia osoba prowadząca taką działalność ma 7 dni na złożenie wniosku o wpis do CEIDG. Niedopełnienie tego obowiązku oznacza prowadzenie nielegalnej działalności ze wszystkimi opisanymi konsekwencjami.
Różnice między działalnością nierejestrowaną a nielegalną
Działalność nierejestrowana to rozwiązanie w pełni legalne – nie wymaga wpisu do CEIDG, nie wiąże się z obowiązkiem opłacania składek ZUS, a podatek dochodowy rozlicza się raz w roku w zeznaniu PIT-36. Warunkiem jest nieprzekroczenie kwartalnego limitu przychodów wynoszącego 10 813,50 zł w 2026 roku.
Działalność nielegalna to zupełnie inna sytuacja. Osoba, która powinna zarejestrować firmę, ale tego nie zrobiła, popełnia wykroczenie zagrożone grzywną do 5000 zł. Do tego dochodzą zaległości w ZUS wraz z odsetkami oraz sankcje podatkowe. W przypadku nielegalnej działalności nie obowiązują żadne limity przychodów – każda kwota uzyskana bez rejestracji może skutkować konsekwencjami prawnymi i finansowymi.
Jak uniknąć konsekwencji?
Najlepszym sposobem na uniknięcie problemów jest świadome prowadzenie działalności zgodnie z przepisami. Jeśli Twoje przychody mieszczą się w limicie działalności nierejestrowanej, pamiętaj o prowadzeniu uproszczonej ewidencji sprzedaży i wykazaniu przychodów w rocznym PIT.
Gdy przychody przekroczą limit, niezwłocznie złóż wniosek o wpis do CEIDG. Rejestracja działalności gospodarczej jest bezpłatna i można ją przeprowadzić online w kilka minut. Pamiętaj również o zgłoszeniu do ZUS w terminie 7 dni od rozpoczęcia działalności.
Warto także wiedzieć, że początkujący przedsiębiorcy mogą korzystać z szeregu ulg, które znacząco obniżają koszty prowadzenia firmy. Ulga na start zwalnia ze składek społecznych przez pierwszych 6 miesięcy, a przez kolejne 24 miesiące można opłacać preferencyjne składki ZUS. Więcej o łączeniu etatu z działalnością gospodarczą i związanych z tym korzyściach przeczytasz w dedykowanym artykule.
Podsumowanie
Co grozi za niezarejestrowanie działalności gospodarczej? Konsekwencje mogą być poważne – od grzywny do 5000 zł, przez zaległości w ZUS z odsetkami, po sankcje podatkowe sięgające nawet 75% nieujawnionego dochodu. Kluczowe jest jednak odróżnienie legalnej działalności nierejestrowanej od nielegalnego prowadzenia firmy bez wpisu do CEIDG.
Działalność nierejestrowana to świetne rozwiązanie dla osób, które chcą przetestować swój pomysł na biznes lub dorabiają okazjonalnie. Od 2026 roku kwartalny limit przychodów wynosi 10 813,50 zł, co daje znacznie większą elastyczność niż dotychczasowy limit miesięczny. Pamiętaj jednak o prowadzeniu ewidencji i rozliczeniu się z fiskusem w rocznym zeznaniu podatkowym.
Jeśli Twoje przychody regularnie przekraczają limit lub planujesz prowadzenie działalności na większą skalę, nie zwlekaj z rejestracją firmy. Koszty legalizacji są znacznie niższe niż potencjalne konsekwencje prowadzenia nielegalnej działalności, a wpis do CEIDG jest bezpłatny i prosty.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
