- Bezprawnik -
- Edukacja -
- Polscy nauczyciele niemal na końcu unijnego rankingu płac. Rząd dokłada im obowiązków
Polscy nauczyciele niemal na końcu unijnego rankingu płac. Rząd dokłada im obowiązków
Rząd chce poprawić bezpieczeństwo w polskich szkołach. W planach są obowiązkowe szkolenia, ćwiczenia praktyczne, zapoznawanie uczniów z procedurami ewakuacyjnymi i informowanie o miejscach schronienia. Pomysłów jak zwykle nie brakuje, ale gdy trzeba je zrealizować, pojawiają się pytania: kto za to zapłaci i kto zorganizuje wszystkie te działania? Związek Powiatów Polskich ostrzega rządzących przed nieprecyzyjnymi przepisami, dodatkowymi kosztami i kolejnymi obowiązkami przerzucanymi na samorządy. Sprawa nabiera również dodatkowego znaczenia w kontekście decyzji rządu, który odmówił realizacji postulowanych podwyżek nauczycieli, powołując się na koszty dla budżetu.
Dwa obowiązkowe szkolenia w każdym roku szkolnym
Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach oraz placówkach. Zmiany mają być odpowiedzią na rosnące zagrożenia i potrzebę lepszego przygotowania uczniów oraz pracowników oświaty na sytuacje kryzysowe. To kolejny krok po tym, jak resort spraw wewnętrznych przygotował nowe wytyczne MSWiA dla szkół. Projekt przewiduje, że dyrektorzy będą musieli co najmniej dwa razy w roku szkolnym organizować szkolenia i ćwiczenia praktyczne dotyczące reagowania na zagrożenia życia i zdrowia. Nie chodzi wyłącznie o tradycyjną ewakuację budynku. Uczniowie mają również ćwiczyć zachowanie w sytuacjach wymagających schronienia się w bezpiecznym miejscu, na przykład w przypadku zagrożenia atakiem z powietrza albo pojawienia się niebezpiecznej osoby. Wiele szkół ma już za sobą pierwszy alarm w szkole i wie, jak bardzo teoria rozmija się z praktyką.
Nowe obowiązki obejmą także zapoznawanie uczniów i pracowników z planami ewakuacyjnymi, informowanie o numerach alarmowych oraz przekazywanie wiedzy o lokalizacji obiektów zbiorowej ochrony i punktów schronienia. W przypadku roku szkolnego 2026/2027 na zapoznanie społeczności szkolnej z planami ewakuacji przewidziano czas do 31 marca 2027 roku. Sama koncepcja poprawy bezpieczeństwa być może jest zasadna, chociaż można mieć wątpliwości, czy nie jest to trochę powierzchowne podejście do otaczającej młodzież rzeczywistości. Podstawowy problem pojawia się jednak wtedy, gdy trzeba przełożyć ministerialne teoretyczne założenia, tworzone często przez ludzi, którzy w oświacie nigdy nie pracowali, na codzienną organizację pracy szkół.
Powiaty stawiają pytanie, kto ma organizować i finansować szkolenia
Zastrzeżenia do projektu zgłosił Związek Powiatów Polskich. Samorządowcy zwracają uwagę przede wszystkim na nieprecyzyjne sformułowania dotyczące obowiązkowych szkoleń i ćwiczeń. Nie wiadomo bowiem, co dokładnie ustawodawca rozumie przez takie przedsięwzięcia. Czy szkoła będzie musiała zatrudnić profesjonalną firmę szkoleniową, zaangażować służby ratunkowe i przygotować rozbudowane scenariusze ćwiczeń? Czy wystarczy przypomnienie procedur przez nauczyciela połączone z próbną ewakuacją na boisko?
Różnica w kosztach, czasie i zaangażowaniu pracowników może być ogromna. ZPP podkreśla, że szczególnie trudne będzie zorganizowanie dwóch szkoleń rocznie w każdej placówce w przypadku powiatów prowadzących kilkadziesiąt szkół. Organizacja ostrzega również, że nieprecyzyjne przepisy mogą doprowadzić do kolejnych problemów interpretacyjnych i biurokratyzacji zadań związanych z bezpieczeństwem. W praktyce dodatkowe obowiązki mogą zostać przerzucone na dyrektorów oraz organy prowadzące, bez zapewnienia odpowiednich środków i jasnych wytycznych. Nie jest to błahy problem, szczególnie że powiaty już teraz mają poważne trudności z finansowaniem oświaty. Według analizy ZPP za 2025 rok bieżące wydatki oświatowe powiatów przewyższyły wysokość naliczonych potrzeb oświatowych o blisko 3,6 mld zł. W miastach na prawach powiatu różnica wyniosła aż 20,84 mld zł. W tej sytuacji nawet pozornie niewielkie dodatkowe obowiązki oznaczają kolejne wydatki, które trzeba będzie znaleźć w napiętych budżetach.
Na podwyżki nauczycieli pieniędzy nie ma, na nowe obowiązki są?
Kwestia finansowania nowych zadań jest szczególnie wymowna w kontekście wynagrodzeń nauczycieli. Rząd nie zgodził się bowiem na rozwiązania proponowane w obywatelskim projekcie zmian Karty Nauczyciela, które zakładały powiązanie wynagrodzeń pedagogów z przeciętną pensją w gospodarce. W odpowiedzi na interpelację poselską wiceminister edukacji Henryk Kiepura przedstawił stanowisko Ministerstwa Finansów. Resort uznał, że realizacja propozycji stanowiłaby zbyt duże obciążenie dla budżetu państwa. Według przedstawionych wyliczeń koszt wdrożenia jednego z wariantów w 2026 roku wyniósłby około 40 mld zł. W kolejnych latach wydatki miałyby systematycznie rosnąć.
Rząd argumentuje, że Polska znajduje się w procedurze nadmiernego deficytu i nie może podejmować zobowiązań bez uwzględnienia ograniczeń budżetowych. W praktyce oznacza to jednak, że nauczyciele nie doczekali się systemowego mechanizmu gwarantującego wzrost wynagrodzeń. Do tego dochodzą ciągłe spory o to, jak liczyć pensum nauczycieli i co się w nim mieści. Warto przypomnieć, że w 2026 roku ministerstwo pozostało również przy 3-procentowej podwyżce minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego, odrzucając postulat związków zawodowych dotyczący 15-procentowego wzrostu. Związkowcy już teraz pytają, jak będzie wyglądać nowa pensja nauczyciela od 2027 r.
Problem wynagrodzeń polskich nauczycieli widać również w porównaniu z innymi państwami Unii Europejskiej. Z danych Komisji Europejskiej, publikowanych w zestawieniu Eurydice za rok szkolny 2024/2025, wynika, że początkujący nauczyciel szkoły podstawowej w Polsce miał zagwarantowane ustawowo około 15 076 euro brutto rocznie. Gorzej było tylko w Bułgarii (13 075 euro), na Słowacji (13 938 euro), w Grecji (14 094 euro) i Rumunii (14 211 euro). Polska znalazła się więc na piątym miejscu od końca unijnego zestawienia. Dla porównania w Niemczech analogiczne wynagrodzenie wynosiło prawie 60 tys. euro, a w Luksemburgu ponad 81,5 tys. euro.
Co istotne, Polska wypada słabo również po uwzględnieniu różnic w kosztach życia. W zestawieniu siły nabywczej wynagrodzeń początkujących nauczycieli szkół średnich polski wynik wyniósł 21 648 PPS. Niżej znalazły się m.in. Grecja, Słowacja, Łotwa i Czechy. Trudno zatem dziwić się, że kwestia atrakcyjności finansowej zawodu nauczyciela pozostaje jednym z największych problemów polskiej oświaty. Mamy zatem do czynienia z dość osobliwym obrazem polityki oświatowej. Kiedy mowa o podwyżkach dla nauczycieli, rząd wskazuje na ograniczenia finansowe. Natomiast kiedy pojawiają się kolejne zadania dla szkół, samorządy muszą zastanawiać się, jak znaleźć pieniądze i ludzi do ich realizacji.
Bezpieczeństwo jest ważne, ale nie może być tylko na papierze
Nie można kwestionować potrzeby przygotowania uczniów na sytuacje kryzysowe. Wiedza o tym, jak zachować się podczas alarmu, gdzie szukać schronienia i jak reagować na zagrożenie, może mieć bezpośredni wpływ na ludzkie życie. Nie wystarczy jednak wpisać nowych obowiązków do rozporządzenia.
Jeżeli szkolenia mają być rzeczywiście wartościowe, potrzebne są odpowiednie materiały, przygotowani prowadzący, czas na ćwiczenia i współpraca ze służbami. Nie można zakładać, że wszystko uda się zorganizować bezkosztowo, wyłącznie dzięki dodatkowej pracy dyrektorów i nauczycieli. Tym bardziej że szkoły już teraz zmagają się z brakami kadrowymi, problemami organizacyjnymi i ograniczonymi budżetami. Dokładanie kolejnych procedur bez precyzyjnego określenia sposobu ich realizacji może doprowadzić do sytuacji, w której najważniejsze stanie się odnotowanie, że szkolenie się odbyło, a nie to, czy uczniowie rzeczywiście nauczyli się reagować na zagrożenia. Pracownicy MEN muszą również pamiętać, że agresja i problemy psychiczne nie zaczynają się tylko w szkole. Wpływ na to mają czynniki daleko wykraczające poza mury placówek oświatowych. A także, że ciężko oczekiwać, że za 5000-6000 zł netto miesięcznie nauczyciel oprócz tego, że uczy, ma być jeszcze psychologiem, pracownikiem pomocy społecznej i ochroniarzem sprawdzającym plecaki (a kontrola plecaków w szkole to temat osobny i prawnie bardzo delikatny), ewentualnie powstrzymującym agresywnego ucznia.
Rząd powinien przede wszystkim odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy za nowymi obowiązkami pójdą również pieniądze? Bez tego odpowiedzialność za realizację kolejnych pomysłów ponownie spadnie na samorządy, dyrektorów i pracowników szkół. A bezpieczeństwo uczniów nie powinno być kolejnym zadaniem realizowanym na zasadzie „należy to zrobić, ale pieniądze znajdźcie sami”.
zobacz więcej:











