Bank odmówił kredytu – czy musi podać przyczynę?
Tak, i to nie jest kwestia dobrej woli banku, a jego ustawowy obowiązek. Kluczowy jest tutaj art. 70a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, który został dodany w ramach implementacji RODO i obowiązuje od 4 maja 2019 roku. Zgodnie z tym przepisem banki i inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów mają obowiązek przekazać – na wniosek osoby ubiegającej się o kredyt – pisemne wyjaśnienie dotyczące dokonanej oceny zdolności kredytowej.
Co istotne, wyjaśnienie nie może być ogólnikowe. Powinno obejmować informacje na temat konkretnych czynników (w tym danych osobowych wnioskującego), które miały wpływ na podjętą decyzję. Problem polega na tym, że w praktyce banki przez długi czas traktowały ten obowiązek dość swobodnie – odpowiadały lakonicznie, powołując się na „wewnętrzną politykę kredytową" bez wskazania konkretnych przesłanek.
Na tę praktykę zwrócił uwagę Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, który w swoim stanowisku wezwał banki do udzielania „zindywidualizowanej i szczegółowej informacji", obejmującej także wskazanie środków, które klient powinien podjąć, by usunąć przeszkody stojące na drodze do uzyskania kredytu. KNF oczekuje też, by banki informowały klientów o terminie, w jakim mogą wystąpić o wyjaśnienie decyzji.
Od września 2023 roku obowiązują dodatkowo nowe ustępy art. 70a Prawa bankowego (1a i 1b), które nakładają na banki obowiązek pouczenia osoby ubiegającej się o kredyt o prawie do złożenia wniosku o wyjaśnienie. Pouczenie to musi być sformułowane w sposób jasny i zrozumiały oraz przekazane na trwałym nośniku.
Jakie prawa ma klient, gdy bank odmówił kredytu
Katalog praw klienta w sytuacji odmowy udzielenia kredytu jest szerszy, niż mogłoby się wydawać. Obejmuje on kilka konkretnych uprawnień.
Prawo do pisemnego wyjaśnienia. To podstawowe uprawnienie wynikające z art. 70a Prawa bankowego. Klient – niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną, przedsiębiorcą czy osobą prawną – może złożyć wniosek o wyjaśnienie i bank musi na niego odpowiedzieć na piśmie. Dla konsumentów wyjaśnienie jest bezpłatne; w przypadku przedsiębiorców bank może pobrać opłatę, ale jej wysokość powinna być proporcjonalna do kwoty wnioskowanego kredytu.
Prawo do ponownej analizy przez człowieka. Jeśli decyzja o odmowie została podjęta automatycznie (przez algorytm, system scoringowy), klient ma prawo zażądać, by wniosek został rozpatrzony ponownie przez analityka kredytowego – osobę fizyczną. To uprawnienie wynika z art. 105a ust. 1a Prawa bankowego oraz z przepisów RODO dotyczących zautomatyzowanego podejmowania decyzji.
Prawo do odwołania się od decyzji. Klient może złożyć reklamację, powołując się na nieprawidłową ocenę zdolności kredytowej lub pominięcie istotnych okoliczności (np. dodatkowych źródeł dochodu). Warto to zrobić zwłaszcza wtedy, gdy bank nie uwzględnił kompletnych danych lub oparł się na nieaktualnych informacjach z BIK.
Prawo do ochrony danych osobowych. W lutym 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził w głośnym wyroku (sygn. III OSK 6563/21), że bank nie ma prawa przetwarzać danych osoby, której odmówił kredytu, jeśli nie doszło do zawarcia umowy. Dotyczy to zarówno samego banku, jak i Biura Informacji Kredytowej. Klient ma więc prawo żądać usunięcia swoich danych po odmowie. Więcej o tym, jakie prawa zyskują kredytobiorcy wobec banków, piszemy w osobnym artykule.
Dlaczego bank odmówił kredytu – najczęstsze przyczyny
Zrozumienie powodów odmowy jest kluczowe, bo pozwala podjąć konkretne działania przed ponownym wnioskowaniem. Decyzja banku prawie nigdy nie jest arbitralna – wynika z analizy kilku głównych czynników.
Najczęstszą przyczyną jest zbyt niska zdolność kredytowa. Bank ocenia stosunek dochodów klienta do jego stałych zobowiązań (wskaźnik DSTI – Debt Service to Income). Jeśli po odliczeniu rat dotychczasowych kredytów, alimentów i stałych wydatków zbyt mało zostaje na obsługę nowego zobowiązania, wniosek zostanie odrzucony. Przy kredytach hipotecznych banki stosują tu wytyczne KNF z Rekomendacji S, która wyznacza maksymalne dopuszczalne obciążenie dochodów ratami.
Kolejna częsta przyczyna to negatywna historia kredytowa w BIK. Nawet niewielkie opóźnienia w spłacie wcześniejszych zobowiązań mogą skutkować obniżeniem oceny scoringowej. Co ciekawe, problem może mieć również osoba, która nigdy nie miała żadnego kredytu – brak historii kredytowej to dla banku równie niepokojący sygnał, bo nie pozwala ocenić wiarygodności klienta.
Wśród innych przyczyn odmowy pojawiają się także: niestabilna forma zatrudnienia (umowa zlecenie, działalność gospodarcza prowadzona krócej niż 12–24 miesiące), zbyt krótki staż w obecnym miejscu pracy, niedostateczny wkład własny (w przypadku kredytu hipotecznego bank wymaga co najmniej 10–20% wartości nieruchomości) oraz błędy formalne we wniosku – braki w dokumentacji czy niespójne dane.
Warto też wiedzieć, że Unia Europejska wdrożyła dyrektywę zakazującą bankom oceniania zdolności kredytowej na podstawie danych medycznych. Ocena powinna opierać się wyłącznie na informacjach finansowych i ekonomicznej sytuacji wnioskodawcy – o czym pisaliśmy w kontekście ograniczeń weryfikacji kredytobiorców przez banki.
Co zrobić, gdy bank odmówił kredytu – krok po kroku
Odmowa w jednym banku nie oznacza, że klient nie dostanie kredytu nigdzie. Każda instytucja ma własną politykę kredytową, inne modele scoringowe i różne podejście do oceny ryzyka. Zanim jednak złożysz wniosek gdzie indziej, warto podjąć kilka kroków.
Pierwszym i najważniejszym jest złożenie wniosku o pisemne uzasadnienie odmowy – na podstawie art. 70a Prawa bankowego. We wniosku należy podać swoje dane, datę złożenia wniosku kredytowego oraz powołać się na wymieniony przepis. Pismo można złożyć osobiście w placówce, wysłać pocztą tradycyjną lub elektroniczną.
Po otrzymaniu uzasadnienia warto przeanalizować, co konkretnie stało na przeszkodzie. Jeśli problemem jest negatywny wpis w BIK – sprawdź swój raport i zweryfikuj, czy dane są aktualne. Błędne wpisy zdarzają się częściej, niż mogłoby się wydawać, a ich korekta może otworzyć drogę do pozytywnej decyzji.
Jeśli przyczyną odmowy jest zbyt niska zdolność kredytowa, możliwe rozwiązania obejmują: wnioskowanie o niższą kwotę, wydłużenie okresu kredytowania (co obniży wysokość pojedynczej raty), spłatę części istniejących zobowiązań przed ponownym wnioskowaniem lub dodanie współkredytobiorcy, którego dochody zwiększą łączną zdolność.
Warto pamiętać, że częste składanie wniosków kredytowych w krótkim czasie samo w sobie może obniżyć scoring w BIK – każde zapytanie banku zostawia ślad. Dlatego rozsądniejsze jest skonsultowanie się z niezależnym doradcą kredytowym, który wstępnie oceni szanse w poszczególnych bankach, zanim formalny wniosek trafi do systemu.
Bank odmówił kredytu hipotecznego – szczególne zasady
Kredyt hipoteczny podlega dodatkowym regulacjom wynikającym z ustawy o kredycie hipotecznym oraz z rekomendacji KNF, co sprawia, że kryteria oceny wniosków są tu bardziej rygorystyczne niż w przypadku kredytów gotówkowych.
Przede wszystkim bank wymaga wkładu własnego – standardowo co najmniej 20% wartości nieruchomości, choć niektóre instytucje akceptują 10% pod warunkiem wykupienia dodatkowego ubezpieczenia niskiego wkładu. Bank weryfikuje też samą nieruchomość – jej stan prawny, wartość rynkową oraz ewentualne obciążenia (służebność, prawo dożywocia). Problemy z nieruchomością, a nie z osobą wnioskodawcy, mogą być wyłączną przyczyną odmowy.
Klienci, którym bank odmówił kredytu hipotecznego, mają takie same prawa jak w przypadku każdego innego produktu kredytowego – w tym prawo do pisemnego uzasadnienia. Co więcej, planowane zmiany w prawie, związane z implementacją unijnych dyrektyw, mogą jeszcze bardziej wzmocnić pozycję konsumentów. Zmiany w przepisach o kredycie konsumenckim obejmą m.in. obowiązek oferowania restrukturyzacji zadłużenia w sytuacji trudności ze spłatą – i to nie tylko w przypadku hipotek, ale również kredytów gotówkowych.
Czy odmowa kredytu trafia do BIK?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby, którym bank odmówił kredytu. Sama odmowa nie jest wpisywana do BIK jako negatywna informacja. Do rejestru trafia natomiast fakt złożenia zapytania kredytowego – bank sprawdza w BIK historię klienta i ta czynność pozostawia ślad widoczny dla innych instytucji.
Duża liczba zapytań w krótkim czasie (np. kilka wniosków w różnych bankach w ciągu miesiąca) może być odczytana przez kolejne instytucje jako sygnał ostrzegawczy – że klient desperacko poszukuje finansowania lub że inni kredytodawcy go już odrzucili. Dlatego strategiczne podejście do składania wniosków jest ważne.
Przełomowe znaczenie ma tu wspomniany wyrok NSA z lutego 2025 roku. Sąd potwierdził, że jeżeli nie doszło do zawarcia umowy kredytowej, bank nie ma podstaw do dalszego przetwarzania danych osobowych klienta, w tym danych przekazanych do BIK. Klient, któremu odmówiono kredytu, może zatem zażądać od banku i od BIK zaprzestania przetwarzania jego danych, a te podmioty powinny się zastosować. Kwestia ochrony praw konsumentów w relacjach z bankami jest szerzej omawiana w artykule o obowiązku badania abuzywności umów kredytowych.
Gdzie szukać pomocy, gdy bank odmówił kredytu
Klient, który wyczerpał ścieżkę reklamacyjną w banku, może skierować sprawę dalej. Pierwszą instancją jest Rzecznik Finansowy, który rozpatruje skargi na podmioty rynku finansowego – warunkiem jest wcześniejsze złożenie reklamacji w banku. Jeśli decyzja banku została podjęta automatycznie (przez algorytm), a klient uważa, że naruszono jego prawa wynikające z RODO, skargę można złożyć również do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
W przypadku podejrzenia, że bank stosuje nieuczciwe praktyki rynkowe (np. systemowo odmawia uzasadnień lub dyskryminuje określone grupy klientów), właściwy jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Warto też wiedzieć, że UOKiK aktywnie monitoruje praktyki banków – w ostatnich latach wszczynał postępowania m.in. w sprawie rozliczeń nadpłat kredytów hipotecznych czy praktyk związanych z sankcją kredytu darmowego.
Podsumowanie – bank odmówił kredytu, co dalej?
Bank ma prawo odmówić udzielenia kredytu, ale nie ma prawa zrobić tego bez wyjaśnienia. Od 2019 roku obowiązuje art. 70a Prawa bankowego, który daje każdemu wnioskodawcy prawo do pisemnego uzasadnienia decyzji. Od września 2023 roku bank musi dodatkowo pouczyć klienta o tym prawie na trwałym nośniku. Klient może też żądać ponownej analizy wniosku przez człowieka (jeśli decyzję podjął algorytm), a od lutego 2025 roku – domagać się usunięcia swoich danych z banku i BIK po odmowie. Odmowa w jednym banku nie zamyka drogi do kredytu w innym – kluczowe jest poznanie przyczyn i podjęcie konkretnych kroków naprawczych.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
