Czym jest dyspozycja na wypadek śmierci
Dyspozycja na wypadek śmierci (formalnie: dyspozycja wkładem na wypadek śmierci) to pisemne polecenie złożone w banku, na mocy którego posiadacz rachunku upoważnia bank do wypłacenia po jego śmierci określonej kwoty wskazanym osobom. Instytucja ta jest uregulowana w art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe i stanowi wyjątek od ogólnych zasad dziedziczenia. Dzięki niej wskazani beneficjenci mogą otrzymać pieniądze niemal natychmiast po śmierci posiadacza rachunku – bez konieczności okazywania postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku czy notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.
To rozwiązanie ma ogromne znaczenie praktyczne. W chwili, gdy bank dowiaduje się o śmierci klienta, rachunek zostaje zablokowany, a wszelkie pełnomocnictwa wygasają. Nawet najbliższa rodzina – małżonek, dzieci – traci dostęp do zgromadzonych środków. Procedury spadkowe mogą trwać tygodniami, a niekiedy miesiącami. Tymczasem rachunki trzeba opłacać, koszty pogrzebu pokryć, a życie toczy się dalej. Dyspozycja na wypadek śmierci jest właśnie po to, by w najtrudniejszym momencie bliscy nie zostali bez środków do życia. O tym, jak w praktyce wygląda dziedziczenie pieniędzy z konta bankowego i dlaczego bywa problematyczne, pisaliśmy szerzej w osobnym artykule.
Ile pieniędzy można zapisać – limit dyspozycji na wypadek śmierci w 2026 roku
Kwota, którą można przekazać na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci, nie jest dowolna. Zgodnie z art. 56 ust. 2 Prawa bankowego, łączna suma wszystkich dyspozycji (niezależnie od ich liczby i niezależnie od liczby banków, w których zostały złożone) nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.
Według komunikatu Prezesa GUS, przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w grudniu 2025 roku wyniosło 9 582,91 zł. Oznacza to, że na początku 2026 roku maksymalny limit dyspozycji na wypadek śmierci wynosi:
20 × 9 582,91 zł = 191 658,20 zł
Kwota ta zmienia się co miesiąc, bo zależy od aktualnych danych GUS za miesiąc bezpośrednio poprzedzający śmierć posiadacza rachunku. Dla porównania – we wrześniu 2025 roku wynagrodzenie to wynosiło 8 750,32 zł (co dawało limit 175 006,40 zł), a w październiku 2025 r. – 8 865,07 zł (limit 177 301,40 zł). Tendencja jest więc wyraźnie wzrostowa i wszystko wskazuje na to, że w kolejnych miesiącach 2026 roku limit przekroczy 200 tys. zł.
Warto podkreślić, że limit jest łączny – obejmuje wszystkie dyspozycje złożone we wszystkich bankach. Jeśli klient złożył dyspozycję w PKO BP na 100 tys. zł i w Santanderze na kolejne 100 tys. zł, to łącznie przekroczył limit. Osoby, którym wypłacono kwoty z naruszeniem limitu, są zobowiązane do zwrotu nadwyżki spadkobiercom.
Kogo można wskazać w dyspozycji na wypadek śmierci
Prawo bankowe precyzyjnie określa, kto może być beneficjentem dyspozycji na wypadek śmierci. Katalog jest zamknięty i obejmuje wyłącznie cztery kategorie osób bliskich: małżonka, wstępnych (czyli rodziców, dziadków, pradziadków), zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków) oraz rodzeństwo.
To oznacza, że dyspozycji nie można złożyć na rzecz partnera z nieformalnego związku, teściów, bratanków, siostrzenic ani żadnych osób niespokrewnionych. W przypadku takich osób jedynym sposobem zabezpieczenia finansowego pozostaje testament. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza w kontekście rosnącej liczby par żyjących w związkach partnerskich bez ślubu – dla nich dyspozycja na wypadek śmierci jest po prostu niedostępna. Zasady dziedziczenia ustawowego i testamentowego szczegółowo omawiamy w odrębnym tekście.
Posiadacz rachunku może wskazać jedną lub kilka osób i dowolnie podzielić między nie zapisywaną kwotę – procentowo lub kwotowo. Może też wskazać konkretny rachunek, z którego ma nastąpić wypłata, co jest istotne, gdy klient posiada w danym banku kilka kont.
Jakie rachunki obejmuje dyspozycja na wypadek śmierci
Nie każdy rachunek bankowy kwalifikuje się do złożenia dyspozycji. Zgodnie z art. 56 ust. 1 Prawa bankowego, dyspozycję na wypadek śmierci można złożyć wyłącznie do trzech rodzajów rachunków: rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego (czyli standardowego ROR-u, na który wpływa wynagrodzenie) oraz rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej.
Dyspozycji nie można złożyć do rachunków firmowych (związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej), rachunków wspólnych, rachunków osób małoletnich ani rachunków osób ubezwłasnowolnionych. Co istotne, jeśli posiadacz rachunku indywidualnego przekształci go w rachunek wspólny, wcześniej złożona dyspozycja na wypadek śmierci automatycznie wygasa. To częsty błąd – małżeństwa zakładające wspólne konto nie zdają sobie sprawy, że tracą tym samym ochronę, jaką dawała im dyspozycja. O specyfice dziedziczenia pieniędzy ze wspólnego konta i związanych z tym pułapkach pisaliśmy osobno.
Jak złożyć dyspozycję na wypadek śmierci
Złożenie dyspozycji na wypadek śmierci wymaga formy pisemnej. Najczęściej odbywa się to w oddziale banku, na specjalnym formularzu, który udostępnia instytucja. W dokumencie należy wskazać dane beneficjentów (imię, nazwisko, PESEL, adres), określić kwotę lub procent środków dla każdego z nich oraz ewentualnie wskazać konkretne rachunki, z których ma nastąpić wypłata.
Niektóre banki umożliwiają już złożenie dyspozycji przez bankowość internetową – np. w Santander Bank Polska można to zrobić po zalogowaniu do systemu online, kontaktując się z doradcą przez czat. Większość instytucji wymaga jednak wizyty osobistej.
Dyspozycję na wypadek śmierci można w każdym czasie zmienić lub odwołać – również na piśmie. Posiadacz rachunku ma więc pełną elastyczność i może dostosowywać zapis do zmieniających się okoliczności życiowych. Odwołanie następuje też automatycznie w momencie zamknięcia rachunku lub przekształcenia go w konto wspólne.
Dyspozycja na wypadek śmierci a spadek – co wchodzi do masy spadkowej
Kluczowa zasada, o której wiele osób nie wie: kwota wypłacona na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku. Wynika to wprost z art. 56 ust. 5 Prawa bankowego. Oznacza to, że środki wypłacone beneficjentom dyspozycji nie podlegają podziałowi między spadkobierców i nie są uwzględniane przy ustalaniu udziałów w spadku.
Ma to daleko idące konsekwencje. Posiadacz rachunku może za życia zdecydować, że np. konkretne dziecko otrzyma dodatkowe środki z konta – niezależnie od tego, co wynika z testamentu lub z ustawowego porządku dziedziczenia. Pozostali spadkobiercy nie mogą się temu sprzeciwić (o ile kwoty mieszczą się w ustawowym limicie).
Jest jednak jeden istotny wyjątek. Jeżeli posiadacz rachunku wydał kilka dyspozycji, których łączna suma przekracza limit, obowiązuje zasada pierwszeństwa – dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo przed wcześniejszą. Osoby, którym na tej podstawie wypłacono kwoty z naruszeniem kolejności, muszą zwrócić nadwyżkę spadkobiercom. Kwestia ta może mieć znaczenie przy ustalaniu, kto i na jakich zasadach dziedziczy pieniądze z konta.
Dyspozycja na wypadek śmierci a podatek
Fakt, że dyspozycja na wypadek śmierci nie wchodzi do spadku, nie oznacza, że jest całkowicie wolna od obciążeń podatkowych. Środki otrzymane na jej podstawie podlegają podatkowi od spadków i darowizn. Beneficjent ma obowiązek zgłosić otrzymaną kwotę do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia śmierci posiadacza rachunku.
Dobra wiadomość jest taka, że jeśli beneficjent należy do tzw. zerowej grupy podatkowej – a więc jest małżonkiem, rodzicem, dzieckiem, wnukiem, dziadkiem, rodzeństwem, pasierbem lub ojczymem/macochą – może skorzystać z pełnego zwolnienia od podatku. Warunkiem jest właśnie terminowe zgłoszenie na formularzu SD-Z2. W przypadku niezgłoszenia lub przekroczenia terminu zastosowanie mają stawki podatku jak od darowizny.
Warto zwrócić uwagę, że krąg osób, które mogą być beneficjentami dyspozycji na wypadek śmierci, pokrywa się z zerową grupą podatkową (z wyjątkiem pasierbów i ojczymów/macoch, którzy nie mogą być wskazani w dyspozycji). W praktyce więc w zdecydowanej większości przypadków podatek nie wystąpi – pod warunkiem dopełnienia formalności w terminie.
Obowiązki banku po śmierci posiadacza rachunku
Od 1 lipca 2016 roku banki mają ustawowy obowiązek poinformowania beneficjentów dyspozycji na wypadek śmierci o przysługującym im prawie do środków. Bank robi to niezwłocznie po uzyskaniu informacji o zgonie klienta – zazwyczaj wysyłając list na adres wskazany w dyspozycji. Beneficjent nie musi jednak czekać na powiadomienie – jeśli wie o istnieniu dyspozycji, może sam zgłosić się do oddziału banku z aktem zgonu posiadacza rachunku i dokumentem tożsamości.
Jeżeli beneficjentem jest osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona, wypłata wymaga przedstawienia prawomocnego postanowienia sądu opiekuńczego, określającego sposób zarządzania środkami.
Warto też pamiętać, że dyspozycja na wypadek śmierci nie jest jedynym tytułem do wypłaty środków z konta zmarłego bez postępowania spadkowego. Bank jest również zobowiązany do zwrotu kosztów pogrzebu na rzecz osoby, która je poniosła – wystarczy przedstawić rachunki potwierdzające wydatki (art. 55 Prawa bankowego). Ta wypłata ma pierwszeństwo przed dyspozycją na wypadek śmierci. Więcej o formalnościach związanych z uzyskaniem informacji o kontach bankowych zmarłego można przeczytać w naszym poradniku.
Dyspozycja na wypadek śmierci a SKOK
Warto wiedzieć, że analogiczna instytucja funkcjonuje również w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, choć na nieco innych zasadach. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, SKOK wypłaca kwotę nieprzekraczającą sumy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w okresie 5 lat kalendarzowych poprzedzających wypłatę. To zupełnie inny sposób wyliczania limitu niż w bankach i – w zależności od okresu – kwota ta może być znacząco niższa lub wyższa niż limit bankowy.
Podsumowanie – dyspozycja na wypadek śmierci w 2026 roku
Dyspozycja na wypadek śmierci to proste, a jednocześnie niezwykle skuteczne narzędzie finansowego zabezpieczenia bliskich. W 2026 roku pozwala przekazać poza spadkiem nawet ponad 191 tys. zł (na podstawie danych GUS za grudzień 2025 r.), a wraz ze wzrostem wynagrodzeń limit ten będzie rósł. Dyspozycję można złożyć na rzecz małżonka, rodziców, dziadków, dzieci, wnuków lub rodzeństwa, w każdej chwili zmienić lub odwołać. Środki wypłacone na jej podstawie nie wchodzą do spadku, a beneficjenci z zerowej grupy podatkowej mogą być zwolnieni z podatku – pod warunkiem zgłoszenia do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy. Złożenie dyspozycji trwa kilka minut i nie kosztuje ani złotówki, a może oszczędzić rodzinie miesięcy oczekiwania na zakończenie postępowania spadkowego.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
