- Bezprawnik -
- Społeczeństwo -
- GTA VI jako test wolności słowa. Co o państwie mówi decyzja, by dopuścić grę do sprzedaży?
GTA VI jako test wolności słowa. Co o państwie mówi decyzja, by dopuścić grę do sprzedaży?
W Arabii Saudyjskiej na GTA V czekano blisko 12 lat. GTA VI można tam kupić już na premierę, o ile ma się 21 lat. W Korei Południowej o losach gry przesądziło głosowanie, a najwięcej wątpliwości wzbudził widok nagiego mężczyzny. Z kolei w Chinach sam Rockstar zachęca do pobrania gry, której władze nie dopuściły do oficjalnej sprzedaży. Trudno o lepszą serię do sprawdzenia, na ile państwo ufa dorosłemu człowiekowi z padem w ręku.
W filmie to reżyser decyduje, czy kierowca kogoś potrąci
W GTA można było ukraść samochód, włączyć radio i jechać zupełnie przepisowo. Można też było po trzech sekundach skręcić na chodnik, rozjechać przechodnia i otworzyć ogień do policjantów.
Kino znało brutalniejsze sceny, a telewizja niejeden raz pozwalała sobie na równie bezczelny humor. Rockstar prawie 30 lat temu, wypuszczając pierwsze gry komputerowe z tej serii, zrobił coś, na co znacznie trudniej było się odważyć. Oddał graczowi kierownicę auta i pozwolił mu samemu zdecydować, dokąd pojedzie.
Kiedy więc po prawdziwej zbrodni ktoś dowiadywał się, że sprawca grał w GTA, oskarżenie niemal pisało się samo. Twórców serii rzeczywiście pozywano po zabójstwach. Później wystarczyło „tylko” udowodnić, że to właśnie gra popchnęła sprawcę do konkretnego czynu. Nic dziwnego, bo zrzucanie odpowiedzialności na „brutalne gry komputerowe” to nie jest coś nowego.
Po tragedii w Krakowie przeczytałem, że trzeba zakazać GTA
Dosłownie kilka minut przed tym, jak usiadłem do pisania tego tekstu, trafiłem na komentarze, których autorzy domagali się zakazu sprzedaży GTA VI w Polsce. Jako argument przywoływali ostatnie tragiczne wydarzenia w Krakowie (o tym, kim był sprawca zamachu w Krakowie, pisaliśmy osobno). Przyznam, że chciałbym wiedzieć, jak doszli od jednego do drugiego. „Szóstka” w chwili tej tragedii nie miała jeszcze premiery. A gdyby chodziło im o którąś z poprzednich części, to nadal wypadałoby wyjaśnić, co konkretnie ta gra miała wspólnego z tym, co stało się w Krakowie. Samo przywołanie tragedii za takie wyjaśnienie nie wystarczy.
Rozumiem rodzica, który zobaczy fragment rozgrywki i uzna, że jego dwunastolatek jeszcze sobie na GTA poczeka. Po to właśnie mamy w Polsce oznaczenia PEGI. Pytanie, czy dozwolona jest sprzedaż dziecku gry dla dorosłych, wraca zresztą co kilka lat. Osiemnastka na pudełku informuje, że gra zawiera treści przeznaczone dla dorosłych. Sama z siebie nie wprowadza ustawowego zakazu sprzedaży gry niepełnoletnim.
Czy na pewno rodzicom taka informacja wystarcza? O tym rzeczywiście można rozmawiać. Ale przyznacie sami, że od rozmowy o oznaczeniach PEGI do całkowitego bana na grę jest kawałek drogi.
Kalifornia chciała ograniczyć sprzedaż dzieciom. Nawet to musiała uzasadnić
Kalifornia chciała zabronić sprzedaży i wypożyczania określonych brutalnych gier osobom poniżej 18 lat. Rodzic nadal mógłby kupić grę dziecku. W 2011 roku stan przegrał przed Sądem Najwyższym USA nawet tę znacznie węższą sprawę. Sąd uznał, że gry wideo korzystają z ochrony wolności słowa, a badania przedstawione przez Kalifornię nie dowodziły, że granie w brutalne gry powoduje agresywne zachowania u nieletnich.
Akurat wpływ samego GTA też ktoś postanowił sprawdzić. W jednym z eksperymentów opisanych na łamach „Molecular Psychiatry”, dorośli przez dwa miesiące grali w GTA V, w The Sims 3 albo nie grali wcale. Badacze nie stwierdzili istotnego wzrostu agresji u grających w GTA na tle pozostałych grup.
I tak, badania na dorosłych to nie to samo, co badania na nastolatkach. Ale skoro proponowany zakaz miałby objąć również mnie, to chciałbym wiedzieć, na jakiej podstawie ktoś uznał, że po dwóch miesiącach w Los Santos będę dla otoczenia groźniejszy niż po dwóch miesiącach urządzania zakrapianych imprez z wirtualnymi sąsiadami w Simsach.
Spokoju, tak samo jak dobrobytu, nie wprowadza się ustawami
Większość uzasadnień odnośnie ograniczania gier sprowadza się do jakichś niezbyt sprytnych założeń i wiary w to, że świat można uzdrowić zwykłym zapisem ustawy. Tak jakby nie uwzględniano scenariuszy niezapisanych na kartce papieru. Otóż podpowiadam – świat tak nie wygląda.
O wiedzy na temat samych gier komputerowych, znajomości badań – nawet nie wspomnę. GTA to jedna z najpopularniejszych serii gier komputerowych, a premiera, na którą czekał świat (GTA VI), tylko to potwierdza. Liczba graczy jest liczona w dziesiątkach milionów. Gdzie zatem ten masowy wysyp psychopatów, którzy nauczyli się tego z gier?
Natłok informacji może działać na nas negatywnie
Wiem, łatwo ulega się emocjom i równie łatwo chce się sięgać po niezbyt przemyślane rozwiązania. Ale to normalne w obecnym świecie, gdzie mamy taki błyskawiczny dostęp do informacji z całego świata. Można mylnie zakładać, że cały świat to jeden wielki zbiór nieszczęść, zbrodni, przemocy.
W rzeczywistości bardzo możliwe, że takie, a nie inne poglądy osób na pewne sprawy kształtują nie dane czy statystyki, a natłok informacji, z którym nie potrafią sobie racjonalnie poradzić. I ja się temu wcale nie dziwię. Ilość informacji, jaką przetwarzamy każdego dnia, jest nieporównywalnie większa od tej, którą przetwarzali nasi przodkowie. Mózg człowieka nie musi sobie ze wszystkim radzić, z logiczną argumentacją włącznie.
W Seulu państwowa komisja zagrała w GTA, aby się przekonać
W Korei Południowej najwięcej kłopotu sprawiło komisji to, jak często i w jakich okolicznościach gracz zobaczy męskie genitalia. Z protokołów opisanych przez koreańską redakcję Inven wynika, że w pierwszym głosowaniu padły trzy głosy za dopuszczeniem GTA VI dla dorosłych i trzy za odmową klasyfikacji.
Komisja dostała grywalną wersję, żeby ocenić te sceny w kontekście. Dopiero 16 października, stosunkiem głosów 8 do 1, dopuściła grę dla dorosłych.
Jeszcze ciekawiej wypadają Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie. GTA V trafiło tam do oficjalnej sprzedaży dopiero w lipcu 2025 roku. Nie, to nie literówka – chodzi o część GTA z 2013 roku. Na szczęście przy „szóstce” oba kraje przyjęły kategorię 21+ i gracze dostali premierę razem z resztą.
Osiem krajów zakazało GTA VI? Wystarczy zajrzeć do sklepu na Tajwanie
Gracze nad Zatoką Perską nie wszędzie mogli zamówić „szóstkę”. Jeszcze 17 listopada w regionalnych sklepach Microsoftu w Kuwejcie, Bahrajnie, Katarze i Omanie brakowało możliwości zakupu. W przypadku PlayStation podobny problem dotyczył również Libanu. Czy mieszkańcy tych krajów w GTA VI nie zagrają? Tego już bym nie przesądzał. Wiemy, czego brakowało w konkretnych sklepach. Ani wydawca, ani władze tych państw nie podały publicznie powodu, który pozwalałby przypisać tę decyzję cenzorom.
Skąd więc krążąca po internecie lista „ośmiu krajów, które zakazały GTA VI”? Ktoś potraktował informację o dostępności darmowego miesiąca abonamentu GTA+ jako informację o dostępności samej gry. Na taką listę trafił nawet Tajwan. Tymczasem w tajwańskim PlayStation Store można znaleźć cenę „szóstki”, zamówić grę i przeczytać po chińsku, że do zamówienia przysługuje również… miesiąc GTA+. Całkiem niezła oferta jak na kraj, który rzekomo zakazał sprzedaży.
W Duszanbe policja rzeczywiście zajęła się graczami
Jeżeli szukamy przykładu władz, które przypisały GTA wpływ na przestępczość, to znajdziemy go w Tadżykistanie. W 2024 roku policja w stołecznym Duszanbe powołała się na ekspertyzę tamtejszego Ministerstwa Kultury dotyczącą GTA i Counter-Strike’a.
Według policji młodzi ludzie, którzy regularnie oglądają w grach zabójstwa i rabunki, ulegają ich wpływowi i sami popełniają przestępstwa. Wracamy więc do pytania z Kalifornii. Co do tego, że w GTA można kogoś obrabować, chyba nikt się nie spiera. Na jakiej podstawie stwierdzono, że potem gracz pójdzie zrobić to samo na ulicy?
A co z Rosją?
W Rosji powód braku oficjalnej premiery jest jeszcze inny. Tam wydawca gry, Take-Two, wstrzymał sprzedaż w 2022 roku po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Decyzja o wycofaniu się z rynku zapadła więc na długo przed tym, zanim ktokolwiek miał oceniać zawartość gotowego GTA VI.
Nie ma zatem oficjalnej blokady na GTA VI w Rosji. Co więcej, gra jest nawet wydawana oficjalnie także w języku rosyjskim. To trochę tak, jakby Rockstar miał świadomość, że gracze w Rosji i tak zdobędą sposób, aby jakoś zagrać.
Pekin nie wydał zgody
W Chinach zagraniczna gra potrzebuje państwowej zgody na oficjalną dystrybucję. Według Reutersa żadna część GTA dotąd jej nie dostała. Co w tej sytuacji zrobił Rockstar? Na swoim profilu na Douyin, chińskim odpowiedniku TikToka, poinformował po chińsku, że GTA VI można już pobierać przed premierą.
Ale wszystko da się obejść. Myślicie, że sieci nie obiegła już informacja, że ludzie załatwili sobie kopie GTA VI z Hong Kongu, gdzie takich problemów nie ma?
I właśnie to mnie zastanawia: co chcą osiągnąć cenzorzy tutaj, w Polsce? Tym bardziej że Unia bierze się za gry komputerowe, ale od strony ochrony dzieci w usługach cyfrowych, a nie zakazu sprzedaży. Załóżmy, że jutro gra znika z polskich sklepów. Jeden klient odpuści, drugi zamówi zagraniczne wydanie, a trzeci nawet nie zauważy różnicy, bo od lat kupuje gry na zagranicznym koncie. Co to właściwie zmieniło? Jak na moje, to tylko sposób pozyskiwania gry. Czy w taki sposób zapobiegliśmy czemuś złemu? Podziwiam optymizm tych, którzy odpowiedzą twierdząco.










