1. Bezprawnik -
  2. Państwo -
  3. 5 mln zł od neosędziów. Żurek wysyła wezwania, ale podstawa prawna jest słabsza, niż się wydaje

5 mln zł od neosędziów. Żurek wysyła wezwania, ale podstawa prawna jest słabsza, niż się wydaje

Ponad 5 mln zł chce odzyskać od sędziów Sądu Najwyższego powołanych z udziałem KRS ukształtowanej w 2017 r. minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek. W czwartek 19 listopada podpisał kolejne 62 wezwania do zapłaty, a łącznie wysłał ich już 106. Kłopot polega na tym, że takie pismo nikogo do niczego nie zmusza, a polskie prawo nie daje jasnej odpowiedzi, czy sędzia ma oddawać z własnej kieszeni pieniądze, które państwo przegrało w Strasburgu.

Za co Skarb Państwa wystawia rachunek neosędziom

Chodzi o pieniądze wypłacane na podstawie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Skarżący, których sprawy w SN rozpoznawały składy z udziałem osób nominowanych po 2017 r., wygrywają w Strasburgu, bo trybunał uznaje, że naruszono ich prawo do niezależnego sądu ustanowionego ustawą, gwarantowane w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Zadośćuczynienie płaci państwo, czyli w praktyce podatnik.

Minister ogłosił kolejny krok na platformie X: „Podpisałem kolejne 62 wezwania do zapłaty na łączną kwotę 3 070 066,21 zł w związku z orzekaniem przez neosędziów i naruszeniem art. 6 ust. 1 EKPC. Łącznie skierowałem już 106 takich wezwań opiewających na 5 065 689,15 zł”. Z prostego dzielenia wychodzi średnio niecałe 48 tys. zł na jedno wezwanie.

To i tak mniej, niż już wyszło z budżetu. Jak relacjonuje Prawo.pl, Żurek mówił wcześniej o ok. 6,5 mln zł realnie wypłaconych z powodu orzekania neosędziów w SN (kwota zależy od kursu euro) oraz o ponad 1,2 tys. zamrożonych w Strasburgu skarg Polaków. Gdy trybunał je odmrozi, Polska może przegrywać je seryjnie. Money.pl pisał we wrześniu 2025 r., że typowe zasądzane kwoty to ok. 10 tys. euro, a resort szacował wówczas, że tysiąc spraw może kosztować nawet 50 mln zł. Trzeba pamiętać, że to wyliczenia strony, która ma interes w pokazaniu skali problemu.

Na jakiej podstawie państwo żąda zwrotu od sędziego

Ustawa o odpowiedzialności funkcjonariuszy raczej odpada

Pierwsze skojarzenie to ustawa z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa. Przewiduje ona procedurę z udziałem prokuratora okręgowego, wezwanie do dobrowolnej zapłaty w terminie nie krótszym niż 7 dni, a potem pozew. Odpowiedzialność jest ograniczona do dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia, chyba że naruszenie było umyślne. Tyle że ustawowa definicja funkcjonariusza dotyczy osoby działającej w charakterze organu administracji publicznej albo z jego upoważnienia. Sędziów tam nie ma, na co zwracał uwagę m.in. sędzia SN Aleksander Stępkowski w rozmowie z money.pl. Ustawa wymaga też, by rażące naruszenie prawa zostało wcześniej stwierdzone w jednym z wyliczonych w niej trybów.

Regres z Kodeksu cywilnego i spór o winę

Zwolennicy wezwań sięgają więc po Kodeks cywilny. Art. 441 § 3 stanowi, że ten, kto naprawił szkodę, za którą odpowiada mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z jego winy. Prof. Michał Romanowski przekonuje na łamach Prawo.pl, że orzekanie w warunkach naruszających prawo strony do niezależnego sądu jest bezprawne w rozumieniu art. 415 k.c., a immunitet nie jest osobistym parasolem chroniącym przed odpowiedzialnością. Romanowski reprezentuje Skarb Państwa w pierwszym pozwie regresowym przeciwko Maciejowi Nawackiemu (o ok. 96 tys. zł, jak opisywało OKO.press), więc trudno go uznać za neutralnego komentatora. Podobnie Stępkowski, który sam zasiada w SN od 2018 r. i przekonuje, że orzekanie na podstawie obowiązującej ustawy nie może być czynem niedozwolonym.

Bardziej zdystansowani prawnicy widzą poważne problemy. Prof. Piotr Kardas zauważa, że nikt formalnie nie stwierdził niekonstytucyjności przepisów o KRS z 2017 r., bo Trybunał Konstytucyjny w obecnym kształcie tego nie zrobi, więc działa domniemanie konstytucyjności. Do regresu trzeba by wykazać winę, czyli to, że konkretny sędzia wiedział, iż jego orzekanie narusza standardy. Prof. Ryszard Piotrowski uważa wprost, że podstaw prawnych nie ma, są tylko polityczne. Prof. Marek Chmaj z kolei twierdzi, że regres w procesie cywilnym jest możliwy. Do tego dochodzi pytanie, którego nikt jeszcze nie rozstrzygnął: czy zobowiązanie z wyroku ETPCz to w ogóle „naprawienie szkody” w rozumieniu Kodeksu cywilnego.

Wezwanie do zapłaty od ministra nie jest wyrokiem

Wezwanie do zapłaty to pismo przedsądowe. Nie jest tytułem egzekucyjnym, nie pozwala zająć pensji ani konta. Sędzia, który je dostał, jest w podobnej sytuacji jak przedsiębiorca, który otrzymał niezasadne wezwanie do zapłaty: może zapłacić, odpowiedzieć z argumentami albo poczekać na pozew.

Wtedy zaczyna się paradoks. Sprawę rozpozna sąd powszechny, potem sąd apelacyjny, a ostatnie słowo może należeć do Sądu Najwyższego, w którego Izbie Cywilnej również orzekają sędziowie powołani po 2018 r. Spór o to, czy neosędzia może sądzić innego neosędziego za bycie neosędzią, łatwo przewidzieć. Do tego dochodzi orzecznictwo unijne. Sprawę 3000 sędziów z podważonym statusem TSUE rozstrzygnął w marcu tak, że samo powołanie z udziałem nowej KRS nie przesądza automatycznie o braku niezależności i wymaga indywidualnej oceny. Hurtowe wezwania słabo pasują do takiego standardu.

Podatnik płaci za chaos w sądach, ale rachunek trafił pod zły adres

Uważam, że Żurek ma rację w diagnozie. Obywatel płaci podwójnie: z budżetu za przegrane w Strasburgu i czasem, bo ponad tysiąc osób czeka na rozstrzygnięcie swoich skarg, a wiele spraw w kraju grzęźnie w sporach o skład sądu. Trudno też bronić tezy, że sędziowie, którzy świadomie korzystali z wadliwej procedury, nie ponoszą za nic odpowiedzialności.

Tyle że ten chaos zaprojektowali politycy. Ustawę z grudnia 2017 r. uchwalił Sejm, a długo utajniane listy poparcia do KRS były symbolem tego, jak to wszystko się odbywało. Kolejne ekipy też nie posprzątały: obecna większość nie przeprowadziła skutecznej naprawy, a prezydent Karol Nawrocki skorzystał z prawa weta wobec nowelizacji ustawy o KRS. Przerzucenie kosztów wyłącznie na sędziów pomija głównych autorów problemu.

Niepokoi mnie też precedens. Jeśli dziś da się wysłać sędziemu rachunek za to, że w ogóle orzekał, jutro kolejny minister znajdzie argument, by obciążyć tych sędziów, których orzeczenia mu się nie podobają. Poseł PiS Paweł Jabłoński pytał już, czy podobna logika obejmie prokuratorów.

Jeśli minister naprawdę wierzy w swoją podstawę prawną, uczciwiej byłoby szybko skierować jeden pozew testowy i doprowadzić go do prawomocnego wyroku, zamiast mnożyć kolejne pisma z coraz większymi kwotami. Najlepiej zaś, gdyby problem rozwiązała ustawa. Spójny plan na reformę wymiaru sprawiedliwości zapowiadany jest od lat, a statusu sędziów powołanych po 2018 r. nadal nie uregulowano. Bez niego 106 wezwań na 5 mln zł wygląda przede wszystkim na komunikat polityczny, a rachunek za Strasburg i tak zapłacą wszyscy podatnicy.

Obserwuj nas w Google Discover
Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover