Policjant może do ciebie strzelać, gdy uciekasz. Nawet jeśli jesteś tylko alimenciarzem

Kiedy użycie broni palnej przez policję jest dopuszczalne?

Zasady, na jakich policjant może użyć broni wobec osoby uciekającej, nie wynikają z uznaniowości, lecz z Ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.

Ucieczka z niebezpiecznym przedmiotem — policjant nie będzie się wahał

W świetle wymienionej ustawy policjant może użyć broni palnej wobec osoby uciekającej, jeżeli jej działania stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy uciekający wcześniej dopuścił się np. zabójstwa czy rozboju. Istotne znaczenie ma również podejrzenie posiadania przez niego broni palnej, materiałów wybuchowych lub innych niebezpiecznych przedmiotów.

Ustawa dopuszcza także tak zdecydowaną reakcję w sytuacji, gdy osoba nie wykonuje polecenia porzucenia niebezpiecznego przedmiotu i podejmuje próbę ucieczki. W takich warunkach ucieczka jest traktowana jako element zwiększający ryzyko.

Jeżeli osoba wcześniej zaatakowała funkcjonariusza lub kogoś innego, a następnie podejmuje ucieczkę, policjant ma prawo – w granicach skatalogowanych ustawą – użyć broni w celu zatrzymania. Podobnie dzieje się, gdy uciekający ignoruje wezwania do zatrzymania i jednocześnie stwarza ryzyko użycia noża, maczety, broni palnej itp. Niemniej w każdym przypadku decyzja musi wynikać z dynamicznej oceny zagrożenia, zgodnie z ustawą, w tym z art. 45. Ten – czy to się komuś podoba, czy nie – dopuszcza użycie broni m.in. w przypadku konieczności udaremnienia ucieczki osoby pozbawionej wolności z aresztu śledczego lub zakładu karnego oraz osoby konwojowanej lub doprowadzanej. Warto przypomnieć, jakie prawa tymczasowo aresztowanego gwarantuje polskie prawo – i jak bardzo różnią się one od sytuacji osoby, która podejmuje ucieczkę.

Procedura przed oddaniem strzału i ocena zagrożenia

Art. 48 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej przewiduje, że zanim funkcjonariusz broni użyje, musi wykonać sekwencję działań. Identyfikuje się, podając nazwę swojej formacji lub jej skrót, i wzywa osobę do zachowania zgodnego z prawem. W szczególności może nakazać natychmiastowe porzucenie broni lub innego niebezpiecznego przedmiotu, zaprzestanie przemocy oraz zaniechanie ucieczki. Osoba uciekająca powinna najpierw otrzymać wyraźne i zrozumiałe polecenie zatrzymania się, zanim możliwe będzie zastosowanie wobec niej tego najdalej idącego środka.

Dlaczego brak reakcji na wezwania zmienia całą sytuację?

Jeżeli mimo wezwań ze strony policjanta ktoś ignoruje polecenia, sytuacja przestaje być prosta – nawet jeśli początkowo chodzi o osobę zatrzymaną za przestępstwo niealimentacji czy drobną kradzież. Brak reakcji na wezwanie może sugerować rosnącą determinację uciekiniera i nieprzewidywalność, a funkcjonariusz musi brać pod uwagę potencjalne zagrożenia mogące się pojawić w toku ucieczki, w tym np. próbę wykorzystania przez zbiega przypadkowych osób jako zakładników.

Z perspektywy postronnego obserwatora może to wydawać się mocno przesadzone i przypominać scenariusz filmu sensacyjnego. Wszak trudno intuicyjnie przyjąć, że osoba zatrzymana za niepłacenie alimentów czy kradzież telewizora nagle mogłaby chcieć kogoś zabić. Funkcjonariusz nie ma jednak pełnej wiedzy o intencjach ani granicach zachowania zbiega i trudno przewidzieć czyjeś zachowanie, gdy ktoś za wszelką cenę chce uniknąć zatrzymania. Dlatego ocena zagrożenia musi uwzględniać nie tylko charakter pierwotnego czynu, ale także sposób zachowania uciekającego i poziom jego nieustępliwości wobec poleceń funkcjonariusza.

Ucieczka to nie automatyczne uzasadnienie użycia broni

Jednocześnie trzeba spojrzeć na tę sytuację z drugiej strony – samo utrudnione zatrzymanie lub ucieczka po zatrzymaniu, np. wynikające z lepszej kondycji fizycznej uciekającego, nie mogą automatycznie uzasadniać sięgania po broń palną. Użycie tak daleko idącego środka nie powinno być zastępstwem dla innych metod działania ani rekompensatą za ograniczenia sprawnościowe policjanta. Warto pamiętać, że ustawa przewiduje cały katalog środków przymusu bezpośredniego — od siły fizycznej, przez kajdanki, po pałkę służbową — które powinny być zastosowane przed sięgnięciem po broń.

Obowiązki policjanta po użyciu broni palnej

Nie zawsze jest to wykonalne, ale generalnie wykorzystanie broni palnej powinno następować w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę osobie, przeciwko której broni użyto. Ma ono charakter ostateczny, co oznacza, że może nastąpić dopiero po wyczerpaniu łagodniejszych środków przymusu bezpośredniego. Jeżeli sytuacja na to pozwala, dopuszcza się oddanie strzału ostrzegawczego.

Po użyciu broni policjant ma obowiązek niezwłocznego udzielenia pomocy rannemu. Równocześnie musi zabezpieczyć miejsce zdarzenia i udokumentować interwencję. W razie jakichkolwiek obrażeń odniesionych podczas zatrzymania odpowiedzialność za ich wyjaśnienie spoczywa na policji.

Każda decyzja o użyciu broni wymaga ścisłego związku z zagrożeniem i nie może wykraczać poza granice konieczności. To zachowanie osoby uciekającej, a nie sama ucieczka, decyduje o możliwości posłużenia się pistoletem.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj