- Bezprawnik -
- Firma -
- Za każdy nowy obowiązek jeden mniej. Sprawdziłem, ile ta obietnica jest warta w praktyce
Za każdy nowy obowiązek jeden mniej. Sprawdziłem, ile ta obietnica jest warta w praktyce
Co najmniej 30 propozycji deregulacyjnych rocznie, zasada „jeden za jeden” i koniec z dokładaniem firmom obowiązków ponad to, czego wymaga Unia. Tak wygląda Program regulacyjny na lata 2026-2028, który rząd przyjął 10 listopada. Brzmi dobrze, tylko że przedsiębiorcy od lat słyszą podobne obietnice, a w tym samym czasie dostają kolejne nowe obowiązki.
Program regulacyjny 2026-2028, czyli co właściwie przyjął rząd
Formalnie mamy do czynienia z uchwałą Rady Ministrów, a nie z ustawą. Obowiązek przygotowania takiego dokumentu wynika z art. 71a Prawa przedsiębiorców, dopisanego do ustawy przez zeszłoroczną nowelizację deregulacyjną z 21 maja 2025 r. Przepis każe rządowi co trzy lata przyjmować program regulacyjny, czyli plan priorytetowych działań dotyczących otoczenia prawnego biznesu. Projekt opracowuje minister właściwy do spraw gospodarki, którym dziś jest Andrzej Domański, minister finansów i gospodarki. Prace merytoryczne prowadziło obsługujące ten dział Ministerstwo Rozwoju i Technologii, które w styczniu 2026 r. wystawiło projekt do konsultacji. To pierwszy taki program w historii, bo przepis przejściowy nakazywał opracować jego projekt do końca 2025 r.
Według opisów programu, które opublikowały prawo.pl i PAP, dokument zawiera 21 działań podzielonych na dwa obszary: ograniczanie obciążeń administracyjnych oraz ocenę, jak działa już obowiązujące prawo. Minister Domański, cytowany przez PAP, zapowiedział po posiedzeniu rządu, że dzięki temu „prowadzenie firmy będzie prostsze, a kontakt z administracją mniej czasochłonny”.
30 propozycji deregulacyjnych rocznie i podatki na pierwszym planie
Najbardziej konkretna liczba to co najmniej 30 propozycji deregulacyjnych każdego roku, o czym pisze prawo.pl. Mają to być zarówno drobne poprawki likwidujące pojedyncze bariery, jak i większe reformy. Jako obszary wymagające szczególnej uwagi wskazano system podatkowy oraz postępowanie w sprawach gospodarczych przed sądami. Do tego dochodzą:
- zasada „jeden za jeden”, czyli równoważenie nowego obowiązku zniesieniem lub ograniczeniem innego,
- walka z gold-platingiem, czyli dokładaniem przy wdrażaniu dyrektyw wymogów, których Unia wcale nie przewiduje,
- zasada „domyślnie cyfrowo” i rozbudowa e-usług, m.in. e-Urzędu Skarbowego,
- obowiązkowe konsultacje oceny skutków regulacji ex post, czyli sprawdzanie po czasie, czy przepis zadziałał,
- piaskownice regulacyjne dla innowacji oraz pilotaż wykorzystania sztucznej inteligencji do monitorowania skutków przepisów.
Zasada „jeden za jeden” w uchwale Rady Ministrów nie wiąże ustawodawcy
Tu zaczynają się moje wątpliwości. Uchwała Rady Ministrów jest aktem wewnętrznym. Zgodnie z art. 93 Konstytucji obowiązuje wyłącznie jednostki podległe rządowi i nie może być podstawą decyzji wobec obywateli czy firm. W praktyce oznacza to, że ministrowie przy pisaniu projektów rządowych powinni się do niej stosować, ale nikt nie wyciągnie konsekwencji, jeśli tego nie zrobią. Program w żaden sposób nie wiąże posłów, którzy mogą zgłosić projekt z pominięciem tej procedury, ani Sejmu, który poprawia ustawy na ostatniej prostej.
Sama idea też nie jest nowa. W kwietniu 2025 r. Rafał Brzoska, działający wówczas w ramach inicjatywy SprawdzaMY, rzucił rządowi wyzwanie, które według relacji infor.pl brzmiało tak: „każdy nowy akt prawny niech spowoduje wyeliminowanie 2 innych”. Skończyło się na wersji łagodniejszej i, co ważniejsze, niezapisanej w ustawie. Podobnie było z innymi zapowiedziami. Wcześniej pisaliśmy na przykład o tym, jak politycy wracają do obietnicy, by wprowadzić obowiązkowe vacatio legis dla przepisów nakładających na firmy nowe obowiązki.
Co ciekawe, nawet rządowa ocena skutków regulacji dołączona do projektu programu przyznaje, że sam dokument „nie wpływa bezpośrednio na zmniejszenie obciążeń”. Efekty mają przynieść dopiero konkretne inicjatywy. Uczciwie trzeba przyznać, że to po prostu prawda, ale warto ją zapamiętać, zanim ktoś zacznie przedstawiać przyjęcie uchwały jako sukces deregulacyjny.
Deregulacja dla firm a nowe obowiązki przedsiębiorców w 2026 roku
Nie twierdzę, że deregulacja to fikcja. Gdy w marcu 2025 r. okazało się, że jest już pierwszy pakiet deregulacyjny, rząd przyjął około 40 zmian ułatwiających prowadzenie firmy, w tym krótsze kontrole w mikrofirmach. Na początku tego roku wracaliśmy do pytania o los deregulacji i rząd zapowiedział kolejny etap. Problem polega na tym, że z drugiej strony obowiązki przybywają szybciej, niż ubywają.
KSeF, przepisy antymobbingowe i jawność płac
Weźmy tylko ten rok. Zgodnie z harmonogramem Ministerstwa Finansów obowiązkowy KSeF od kwietnia 2026 objął zdecydowaną większość firm, a od 1 stycznia 2027 r. obejmie także najmniejszych, wystawiających faktury na kwotę do 10 tys. zł miesięcznie. 5 listopada zaczęła obowiązywać nowelizacja Kodeksu pracy w sprawie mobbingu. Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 osób muszą w ciągu sześciu miesięcy wprowadzić zasady przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Na horyzoncie jest też jawność wynagrodzeń w firmie, wynikająca z unijnej dyrektywy.
Każda z tych zmian ma swoje uzasadnienie i nie o to chodzi, żeby je kwestionować. Chodzi o rachunek. Gdyby zasada „jeden za jeden” działała już dziś, przy każdym z tych obowiązków ktoś w ministerstwie musiałby wskazać, co w zamian znika. Nie słyszałem, żeby tak się stało.
Liczba propozycji deregulacyjnych to miara aktywności, nie efektu
Moim zdaniem najsłabszym elementem programu jest właśnie jego najbardziej medialna liczba. 30 propozycji rocznie mierzy, ile urzędnicy wymyślą, a nie ile czasu i pieniędzy zaoszczędzą przedsiębiorcy. Jedna propozycja może oznaczać zniesienie zbędnego formularza, który wypełnia kilkanaście firm w kraju, a inna uproszczenie rozliczeń dla setek tysięcy podatników. Bez wskaźnika pokazującego rzeczywisty koszt obowiązków przed zmianą i po niej trudno będzie ocenić, czy program w ogóle zadziałał.
Są w nim jednak rzeczy, które mogą okazać się cenne. Ocena skutków przepisów po kilku latach ich obowiązywania to coś, czego polskiej legislacji brakuje od zawsze. Dziś ustawy przyjmuje się z optymistycznymi prognozami, a potem nikt nie sprawdza, czy się sprawdziły. Podobnie walka z gold-platingiem: jeśli rząd rzeczywiście przestanie dorzucać firmom krajowe ekstra wymogi przy okazji wdrażania dyrektyw, przedsiębiorcy odczują to szybciej niż jakąkolwiek liczbę propozycji.
Na pewno warto patrzeć na kalendarz. Program obejmuje lata 2026-2028, a przyjęto go, gdy z pierwszego roku zostały niecałe dwa miesiące. Art. 71a nakłada na ministra obowiązek przedstawienia programu Sejmowi i Senatowi oraz koordynowania jego realizacji, więc materiał do rozliczenia rządu będzie. Zasada „jeden za jeden” jest warta dokładnie tyle, ile jej egzekwowanie. Pierwszy poważny test przyjdzie przy najbliższej ustawie, która dołoży firmom coś nowego.
