20 mln euro z Brukseli dla ukraińskich startupów. Balony zamiast dronów i woda pitna w strefach wojennych

Europejska Rada Innowacji postawiła na ukraiński deep-tech

Kiedy w grudniu 2023 roku w Kijowie inaugurowano program Seeds of Bravery, mało kto spodziewał się takiej skali odzewu. Zainteresowanie okazało się ogromne — zgłosiło się ponad 1800 startupów z Ukrainy i kilku krajów europejskich, w tym z Polski, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Hiszpanii i Estonii. Firmy reprezentowały szerokie spektrum branż: od zaawansowanych technologii i infrastruktury, przez opiekę zdrowotną i nauki przyrodnicze, aż po sektor rolno-spożywczy.

Ostatecznie do programu zakwalifikowało się nieco ponad 320 podmiotów, które łącznie otrzymały 451 grantów. Średnia wartość jednego grantu wyniosła około 26 tys. euro, a maksymalnie jedna firma mogła zgromadzić do 60 tys. euro wsparcia, korzystając z kilku ścieżek finansowania jednocześnie. Z pełnej puli 20 mln euro przekazanej przez Europejską Radę Innowacji (EIC), ponad 12 mln euro trafiło bezpośrednio do firm w formie grantów na rozwój rozwiązań technologicznych. Pozostałe 8 mln euro przeznaczono na mentoring, szkolenia, usługi doradcze i programy akceleracyjne.

Oczyszczanie wody i aerostaty zamiast dronów — kto skorzystał na grantach

Wśród beneficjentów programu znalazły się firmy o bardzo różnym profilu, ale łączy je jedno — konkretne, wdrożeniowe podejście do technologii. Na uwagę zasługuje działający z Polski startup Hydratico, prowadzony przez Katerynę Ryabiko. Firma opracowuje modułowe systemy oczyszczania wody, projektowane z myślą o szybkim uruchomieniu w strefach kryzysowych i obiektach przemysłowych. W kontekście trwającej wojny i zniszczeń infrastruktury na Ukrainie takie rozwiązanie ma oczywiste zastosowanie praktyczne, ale potencjał rynkowy jest znacznie szerszy.

Z kolei ukraińska spółka Aerobavovna postawiła na reaktywację technologii aerostatów — balonów na uwięzi, które mają stanowić tańszą i bardziej wytrzymałą alternatywę dla dronów przy długotrwałym monitorowaniu infrastruktury i zapewnianiu łączności. To nie jest science fiction; to rozwiązanie, które przy odpowiednim skalowaniu mogłoby znaleźć nabywców w sektorze energetycznym czy telekomunikacyjnym w całej Europie. Warto pamiętać, że obywatele Ukrainy mogą założyć firmę w Polsce na takich samych zasadach co Polacy, co dodatkowo ułatwia ukraińskim przedsiębiorcom zakotwiczenie w unijnym ekosystemie.

Granty to jedno, ale startupy w Europie mają znacznie głębszy problem

Seeds of Bravery miał z założenia nie tylko wspierać ukraiński ekosystem technologiczny, ale także zwrócić uwagę na coś, o czym w Brukseli mówi się od lat, a co niewiele się zmienia — europejskie środowisko inwestycyjne pozostaje zbyt skomplikowane i zbyt rozdrobnione, żeby skutecznie rywalizować z amerykańskim czy azjatyckim.

Startup, który chce działać międzynarodowo w Europie, musi poruszać się w 27 odrębnych systemach prawno-podatkowych. Jak wynika z danych zebranych w ramach projektu, europejskie firmy technologiczne na wczesnym etapie rozwoju wskazują jako główne bariery ekspansji: zróżnicowane środowiska biznesowe (33 proc.), niejasne przepisy (30 proc.) oraz kwestie podatkowe (29 proc.). Same koszty prawne związane z przeprowadzeniem jednej transakcji inwestycyjnej mogą sięgać 15 tys. euro — przy inwestycji rzędu 50 tys. euro. Dla wielu młodych firm to po prostu blokada nie do przeskoczenia. Temat deregulacji gospodarki wraca więc jak bumerang, tyle że tym razem w kontekście ogólnoeuropejskim.

EU Inc. i EU SCALE — nadzieja na uproszczenie inwestycji

Odpowiedzią na te bolączki ma być m.in. zapowiedziana przez Komisję Europejską koncepcja EU Inc. — jednolita, ogólnounijna forma prawna dla spółek, tak zwany 28. reżim, który miałby funkcjonować równolegle do krajowych regulacji poszczególnych państw członkowskich. To ambitny plan, ale realizacja potrwa lata.

„Zapowiedź Komisji Europejskiej dotycząca wprowadzenia tzw. EU Inc. jako 28. reżimu prawnego — ogólnounijnej alternatywy dla krajowych regulacji poszczególnych państw członkowskich — to doskonała wiadomość" — komentowała Anna Dymowska, Dyrektor Operacyjna w FundingBox Group i Koordynatorka projektów Seeds of Bravery oraz DeepSAFE, podkreślając jednocześnie, że na systemowe zmiany nie warto czekać z założonymi rękami. Właśnie dlatego w ramach projektu powstało narzędzie EU SCALE (European Simple Convertible Loan for Equity) — standaryzowana pożyczka konwertowalna na udziały, dostosowana do realiów prawnych w krajach UE i na Ukrainie. Według twórców pozwala ona zamknąć transakcję inwestycyjną nawet w ciągu jednego popołudnia. To odpowiedź na problem, który dotyka zwłaszcza najmniejszych graczy — bo duże fundusze mają armie prawników, a startup z trzema osobami w zespole raczej nie.

Dla polskich firm, które myślą o dofinansowaniu unijnym i dotacjach dla firm, taki instrument może być interesujący jako ścieżka pozyskiwania kapitału komplementarna wobec klasycznych grantów.

Ukraiński talent technologiczny a europejski ekosystem

Seeds of Bravery wpisuje się w szerszą strategię Brukseli wobec Ukrainy — obok programów ERA4Ukraine, Horizon4Ukraine i specjalnego programu stypendialnego o wartości 25 mln euro w ramach działań Marii Skłodowskiej-Curie dla naukowców-uchodźców. Chodzi nie tylko o pomoc humanitarną, ale o budowanie trwałych powiązań między ukraińskim potencjałem naukowym i technologicznym a europejskim rynkiem.

Dane z ostatnich lat pokazują, że Ukraińcy otwierają w Polsce tysiące firm i ta tendencja się utrzymuje. Seeds of Bravery dodaje do tego komponent deep-tech — firmy pracujące nad zaawansowanymi rozwiązaniami technologicznymi, które mogą mieć zastosowanie zarówno w odbudowie Ukrainy, jak i w codziennym funkcjonowaniu europejskiej gospodarki.

Sieć inwestorów strategicznych — co zostanie po programie

Program się kończy, ale koordynatorzy podkreślają, że zbudowana w jego ramach sieć kontaktów ma dalej działać. Kluczowym elementem tej kontynuacji ma być Strategic Autonomy Investor Network — koalicja inwestorów skoncentrowana na wsparciu firm deep-tech, których technologie mają znaczenie dla europejskiej niezależności strategicznej. Inicjatywę rozpoczęły fundusze Accelerace, Kibo i FundingBox, a zaproszenie kierowane jest do kolejnych VC, zrzeszeń aniołów biznesu i inwestorów publicznych.

Dlaczego Europa ciągle traci startupy na rzecz USA

Prawdziwa lekcja z Seeds of Bravery jest taka, że samo dawanie grantów nie wystarczy. Unijne pieniądze na innowacje płyną szerokim strumieniem — programy takie jak Horyzont Europa dysponują budżetami liczonymi w miliardach. Problem w tym, że europejskie startupy, nawet te najlepsze, często skalują się poza kontynentem, bo tutaj jest im za ciasno regulacyjnie i za drogo operacyjnie. Historia z BRIdge Alfa i finansowaniem projektów badawczo-rozwojowych w Polsce, kiedy Parlament Europejski zdecydował o ograniczeniu maksymalnych kwot grantów, dobrze ilustruje ten paradoks — Europa chce innowacji, ale jednocześnie stawia im bariery.

Inicjatywy takie jak EU Inc. czy EU SCALE idą w dobrym kierunku, ale ich rzeczywisty wpływ będzie zależał od tempa wdrożenia. A Europa, jak wiadomo, nie grzeszy szybkością legislacyjną. W międzyczasie startupy, które uzyskały wsparcie w ramach Seeds of Bravery, będą musiały radzić sobie w realiach, jakie mamy tu i teraz — z 27 systemami podatkowymi, dziesiątkami tysięcy stron regulacji i kosztami prawników, które potrafią pochłonąć znaczną część pozyskanej inwestycji.

Warto obserwować, czy dofinansowanie do projektów badawczo-rozwojowych na poziomie krajowym i europejskim zacznie w końcu iść w parze z uproszczeniem ścieżki od grantu do realnego biznesu. Bo na razie wygląda to trochę tak, jakby ktoś fundował zawodnikom najlepsze buty do biegania, a potem kazał im startować na torze pełnym przeszkód.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj