30 dni na decyzję. Umorzenie długu w ZUS może obniżyć przyszłą emeryturę

Wprowadzone właśnie rozwiązanie na pierwszy rzut oka wygląda jak jednoznaczna korzyść dla zadłużonych. Państwo rezygnuje z dochodzenia należności sprzed ponad ćwierćwiecza, kończy wieloletnie postępowania egzekucyjne i uwalnia dłużników od finansowego ciężaru. Negatywna strona przejawia się w tym, że w przypadku części osób umorzenie długu będzie oznaczało również utratę okresów, które mogłyby zostać uwzględnione przy ustalaniu wysokości świadczenia emerytalnego.

Jakie długi ZUS skasuje?

Podstawą zmian jest ustawa z 18 września 2026 r. o umorzeniu należności dochodzonych przez ZUS, opublikowana w Dzienniku Ustaw 9 listopada 2026 r. Przepisy przewidują, że 1 maja 2027 r. ZUS automatycznie umorzy nieprzedawnione należności powstałe przed 1 stycznia 1999 r.

Chodzi o zaległości powstałe z tytułu:

Razem z należnością główną znikną również odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, koszty upomnień i egzekucji. Nie będzie potrzeby składania wniosku ani udowadniania, że dłużnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Umorzenie nastąpi z mocy prawa, bez wydawania indywidualnych decyzji. Znikną również prowadzone postępowania egzekucyjne dotyczące tych należności.

Dlaczego państwo zdecydowało się na taki krok? Chodzi przede wszystkim o bardzo stare zobowiązania, których odzyskiwanie po ponad 25 latach jest trudne i kosztowne. W wielu przypadkach dalsza egzekucja nie przynosi rezultatów współmiernych do ponoszonych przez ZUS wydatków. Zamiast bez końca prowadzić postępowania dotyczące historycznych długów, instytucja ma skoncentrować się na nowszych należnościach. Według szacunków przywoływanych przy pracach nad ustawą rozwiązanie obejmie około 7100 płatników, a wartość zadłużenia wynosi około 315 mln zł.

Umorzenie długu może kosztować część emerytury

Największy problem pojawia się przy ustalaniu przyszłych świadczeń. Ustawodawca przewidział bowiem, że umorzone według nowych regulacji składki nie będą traktowane tak, jakby zostały opłacone. To bardzo ważna informacja, przede wszystkim dla osób, które prowadziły działalność gospodarczą i nie regulowały składek na własne ubezpieczenie społeczne. Dotyczy to również osób współpracujących przy prowadzeniu działalności oraz innych osób, które opłacały składki za siebie. W takich przypadkach okres objęty umorzeniem nie zostanie uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego. Umorzone składki nie powiększą również podstawy obliczenia emerytury. Co więcej, okres ten nie będzie zaliczany do okresów składkowych przy ustalaniu prawa do emerytury, renty i innych świadczeń uzależnionych od odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego.

W praktyce oznacza to, że osoba, która przez lata prowadziła firmę, ale nie opłacała za siebie składek, może wprawdzie pozbyć się starego zadłużenia, ale jednocześnie stracić możliwość uwzględnienia tych lat przy wyliczaniu emerytury. Nie oznacza to jednak, że każdemu dłużnikowi automatycznie zostanie obniżona już wypłacana emerytura. Skutek zależy od indywidualnej sytuacji ubezpieczonego i tego, czy okres objęty umorzeniem byłby uwzględniony przy ustalaniu jego świadczenia. Warto też podkreślić, że ustawodawca rozróżnił zadłużenie przedsiębiorcy z tytułu własnych składek od zaległości dotyczących składek za pracowników. Jeżeli umorzenie dotyczy składek na ubezpieczenia społeczne za osoby inne niż wymienione w ustawie, nie wpływa na ich prawo do świadczeń ani na ich wysokość. Pracownik nie powinien więc tracić emerytury tylko dlatego, że jego dawny pracodawca nie zapłacił należności do ZUS.

Jest przy tym jeden korzystny szczegół. Okres, za który umorzono składki przedsiębiorcy, będzie zaliczany do stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy. Nie oznacza to jednak, że automatycznie zostanie uwzględniony w stażu emerytalnym.

Jest 30 dni na decyzję. Później nie będzie odwrotu

Ustawodawca przewidział możliwość odstąpienia od umorzenia, co jest szczególnie istotne dla osób, które po przeanalizowaniu swojej sytuacji zdecydują, że zachowanie okresów ubezpieczenia jest dla nich korzystniejsze niż pozbycie się zadłużenia. ZUS ma obowiązek poinformować zainteresowanych o takiej możliwości. Zawiadomienie trafi na profil na portalu eZUS, a osoby, które nie mają założonego profilu, otrzymają korespondencję na zgłoszony adres. Od momentu doręczenia zawiadomienia będzie jedynie 30 dni na złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umorzenia. I tutaj pojawia się kolejna pułapka, ponieważ terminu nie można przywrócić. Nie będzie również możliwości wycofania ani zmiany złożonego oświadczenia.

Odstąpienie musi dotyczyć całości zadłużenia. Nie można zachować jedynie własnych składek (w celu podwyższenia kapitału początkowego i przyszłej emerytury), a jednocześnie skorzystać z umorzenia długów z tytułu składek za pracowników. Jeżeli ktoś nie zareaguje w wyznaczonym terminie, dług zostanie umorzony automatycznie, a wraz z nim przepadnie możliwość zaliczenia odpowiednich okresów do kapitału początkowego i podstawy emerytury.

Ulga dzisiaj, konsekwencje na starość

Umorzenie starych długów ZUS jest próbą uporządkowania problemu, który narastał i ciągnie się od poprzedniego systemu ubezpieczeń społecznych. Trudno kwestionować sens rezygnacji z kosztownej egzekucji należności, których odzyskanie po kilkudziesięciu latach jest mało prawdopodobne. Nie można jednak pomijać faktu, że dla części zadłużonych przedsiębiorców decyzja państwa będzie miała długofalowe i przykre konsekwencje.

W tym przypadku uwolnienie się od długu nie oznacza zachowania wszystkich praw związanych z okresem, którego ten dług dotyczył. Dlatego osoby objęte przepisami nie powinny traktować umorzenia jako bezwarunkowego prezentu od państwa. Warto sprawdzić własną historię ubezpieczeniową i zastanowić się, co będzie korzystniejsze w dłuższej perspektywie. 30 dni na rezygnację może okazać się jednym z ważniejszych terminów w finansowej historii niejednego byłego przedsiębiorcy.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj