- Bezprawnik -
- Technologie -
- Dwa tygodnie przed Black Friday wchodzi nowa opłata. Sklepy dostały idealną wymówkę do podwyżek
Dwa tygodnie przed Black Friday wchodzi nowa opłata. Sklepy dostały idealną wymówkę do podwyżek
Od piątku, 13 listopada 2026 r., producenci i importerzy płacą 1 proc. od ceny netto smartfonów, tabletów, laptopów i telewizorów. Przy telefonie kupowanym za 2000 zł oznacza to w najgorszym razie około 20 zł więcej, przy telewizorze za 3000 zł około 30 zł. Nowa opłata reprograficzna zaczyna działać dokładnie dwa tygodnie przed Black Friday, więc sklepy dostały wygodne wytłumaczenie podwyżek, a kupujący powód, żeby uważniej patrzeć na etykiety.
Opłata reprograficzna od 13 listopada 2026: co mówi rozporządzenie
Podstawą jest rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 30 kwietnia 2026 r., opublikowane w Dzienniku Ustaw 12 maja jako poz. 626. Zgodnie z jego § 3 wchodzi ono w życie po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia, czyli właśnie 13 listopada. W maju opłata reprograficzna podpisana przez minister Martę Cienkowską budziła emocje, ale mało kto liczył, że vacatio legis skończy się w szczycie zakupów.
Mechanizm wynika z art. 20 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który od 1994 r. każe producentom i importerom urządzeń oraz czystych nośników płacić organizacjom zbiorowego zarządzania opłatę nieprzekraczającą 3 proc. kwoty ze sprzedaży. Minister, na podstawie art. 20 ust. 5, określa tylko, jakie sprzęty trafiają na listę i po ile. Nowy katalog wygląda tak:
- 1 proc.: telefony komórkowe, w tym smartfony, oraz tablety z wbudowaną pamięcią od 32 GB, komputery stacjonarne i laptopy, telewizory i dekodery z pamięcią albo funkcją nagrywania, cyfrowe odtwarzacze, dyski HDD i SSD, karty pamięci i pendrive’y,
- 1,5 proc.: drukarki atramentowe i laserowe,
- 2 proc.: płyty CD, DVD i Blu-ray, kopiarki, skanery i urządzenia wielofunkcyjne ze skanerem lub kopiarką,
- 0,01 proc.: magnetofony i magnetowidy.
Kto płaci opłatę reprograficzną i kto dostaje pieniądze
Pieniądze wpłacane przez producentów i importerów omijają budżet i trafiają do organizacji takich jak ZAiKS, ZPAV, Repropol czy Copyright Polska, które dzielą je dalej. Tło prawne, czyli czym jest opłata reprograficzna i skąd się wzięła, prowadzi do dyrektywy 2001/29/WE, która pozwala na prywatne kopiowanie pod warunkiem godziwej rekompensaty dla uprawnionych.
Ile zdrożeje smartfon za 2000 zł i telewizor za 3000 zł
Procent liczy się od ceny netto, po jakiej producent lub importer sprzedaje towar dalej, a nie od kwoty na sklepowej etykiecie. Smartfon za 2000 zł brutto to w sklepie około 1626 zł netto. Gdyby importer sprzedawał go po tej samej cenie, opłata wyniosłaby 16,26 zł, a po doliczeniu przez sklep 23 proc. VAT około 20 zł. Cena importera jest jednak niższa od sklepowej, więc realnie wyjdzie raczej kilkanaście złotych. Przy telewizorze za 3000 zł ten sam rachunek daje maksymalnie około 24 zł netto i 30 zł brutto.
Czy klient to odczuje, zależy od polityki cenowej firm. Firma może ją wliczyć w cenę albo pokryć z marży. Radca prawny Diana Knapczyk z kancelarii Causa Finita Szczepanek i Wspólnicy ostrzegała już w 2025 r., w wypowiedzi przytaczanej przez dlahandlu.pl: „Nie będzie w zasadzie możliwości sprawdzenia, co wpłynęło na podwyżkę wybranego smartfona, laptopa czy telewizora.” Opłata w wysokości 1 proc. może więc posłużyć za alibi dla podwyżki o 5 proc.
Black Friday 2026 i najniższa cena z 30 dni
Black Friday wypada w tym roku 27 listopada. Art. 4 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług, w brzmieniu, które wymusiła dyrektywa Omnibus, wymaga, by przy każdej informacji o obniżce sklep pokazał najniższą cenę z 30 dni przed jej wprowadzeniem. Dla promocji ogłoszonej 27 listopada okno sięga 28 października, czyli obejmuje czas sprzed opłaty.
Jeżeli więc sklep podniósł 13 listopada cenę telewizora z 2999 zł do 3199 zł, tłumacząc się nową opłatą, a dwa tygodnie później chwali się rabatem do 2899 zł, przy promocji musi podać 2999 zł jako najniższą cenę z ostatnich 30 dni. Reklamowane „minus 300 zł” kurczy się do 100 zł. Obowiązek, jakim jest informowanie o najniższej cenie, dotyczy jednak tylko komunikatów o obniżkach. Zwykła podwyżka, bez żadnej promocji, jest legalna i sklep nie musi się z niej tłumaczyć. Każdy poradnik dla konsumentów przed Black Friday zaleca to samo: zapisać albo sfotografować ceny wypatrzonego sprzętu jeszcze przed piątkowymi promocjami. Nieprawidłowe oznaczanie obniżek można zgłaszać wojewódzkiej Inspekcji Handlowej.
Opłata od smartfonów: uczciwość wobec twórców czy relikt epoki kaset
Według relacji PAP minister Cienkowska przekonywała, że opłata reprograficzna „to kwestia elementarnej uczciwości”, a w rozmowie z agencją mówiła: „Jeśli korzystamy z pracy twórców, powinniśmy zapewniać im wynagrodzenie”. Wiceminister Maciej Wróbel przypominał, że w 2024 r. z opłaty wpłynęło w Polsce 35 mln zł, podczas gdy w Hiszpanii 86 mln euro. Mówił też: „Jesteśmy dzisiaj jedynym krajem w UE, który nie zaktualizował katalogu czystych nośników.” Ministerstwo szacowało, że aktualizacja może dać twórcom od 150 do 200 mln zł rocznie. ZPAV, czyli jeden z beneficjentów, przekonywał, że przestarzałe przepisy oznaczały dla branży „każdego roku setki milionów złotych strat”.
Druga strona też ma swój interes. Związek Cyfrowa Polska, zrzeszający firmy z branży elektronicznej, straszył wzrostem cen o 5 do 7 proc., co przy stawce 1 proc. brzmi bardziej jak argument negocjacyjny niż prognoza. Poważniejszy zarzut postawił zastępca RPO Stanisław Trociuk, który zwrócił resortowi uwagę na wyrok TSUE z 16 kwietnia 2026 r. w sprawie C-496/24. Trybunał uznał w nim, że odcinki seriali i albumy pobrane do odtwarzania offline w ramach płatnego streamingu nie są kopią prywatną w rozumieniu dyrektywy. RPO pytał też o badanie, ilu użytkowników faktycznie kopiuje utwory. Resort, jak relacjonował portal podatki.biz, odpisał, że „brak jest podstaw do podjęcia prac zmierzających do zmiany wysokości opłat”.
Rekompensata tak, ale za rzeczywiste kopiowanie
Moim zdaniem nazywanie tego „podatkiem od smartfonów” jest publicystycznym skrótem, który zaciemnia sprawę. Prawo unijne wymaga rekompensaty za prywatne kopiowanie, a Polska płaciła ją symbolicznie. Kłopot w tym, że rozporządzenie wycenia samą możliwość kopiowania, a nie to, co ludzie robią z telefonami. Dziś muzykę i filmy się streamuje, a po wyroku C-496/24 nawet pliki pobrane na telefon w aplikacji serwisu nie liczą się jako kopia prywatna. Stawki ustalone bez badania rzeczywistych zachowań użytkowników są więc zgadywaniem, a odmowa takiego badania wygląda na obawę przed wynikiem.
Drugi problem to przejrzystość. Pieniądze krążą w zamkniętym obiegu organizacji zbiorowego zarządzania i trafiają do twórców w nich reprezentowanych. Resort powinien wymusić jawne, coroczne zestawienia: ile wpłynęło z każdej kategorii sprzętu, ile poszło na koszty organizacji i ile realnie dostali twórcy. Bez tego 1 proc. od laptopa zostanie odebrane dokładnie tak, jak jest nazywane w internecie.
Opłata nie zrujnuje nikomu przedświątecznego budżetu, bo przy typowym smartfonie mówimy o kilkunastu złotych. Podwyżka o kilkaset złotych „przez opłatę” nie ma natomiast w przepisach żadnego uzasadnienia, a historia cen z ostatnich 30 dni pozwoli w Black Friday sprawdzić, czy rabat jest prawdziwy.
