- Bezprawnik -
- Codzienne -
- Dowód na 15 lat dla 70-latków od 1 grudnia? Do tej daty zostało 10 dni, a ustawy wciąż nie ma
Dowód na 15 lat dla 70-latków od 1 grudnia? Do tej daty zostało 10 dni, a ustawy wciąż nie ma
Od kilku tygodni w sieci krąży informacja, że 1 grudnia 2026 r. zmieniają się zasady wydawania dowodów osobistych, a seniorzy po siedemdziesiątce dostaną dokument ważny 15 lat. Na dziesięć dni przed tą datą nie ma jednak ustawy, która by to przewidywała. Jest rządowy projekt, który od lipca nie ruszył się z miejsca i nie trafił nawet do Sejmu. Kto ma dowód tracący ważność w grudniu, powinien go wymieniać według dzisiejszych zasad.
Nagłówki brzmią podobnie w portalach ogólnopolskich i lokalnych: „duże zmiany od grudnia”, „seniorzy i rodzice zyskają najwięcej”, „koniec z odbiorem tylko w swojej gminie”. W wielu z tych tekstów gdzieś w środku pada słowo „projekt”, ale tytuł i lead sugerują rzecz przesądzoną. Projekt można zmienić, odłożyć albo wyrzucić do kosza. Ustawy opublikowanej w Dzienniku Ustaw urząd musi przestrzegać.
Zmiany w dowodach osobistych od 1 grudnia to wciąż projekt UD329
Wszystkie opisywane nowości pochodzą z jednego dokumentu: projektu ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich, przygotowanego przez MSWiA i wpisanego do wykazu prac rządu pod numerem UD329. Projekt dotyka czterech ustaw naraz: o dowodach osobistych, o dokumentach paszportowych, o obywatelstwie polskim i Prawa o aktach stanu cywilnego.
Gdy w lutym projekt trafił do konsultacji, jak informował wówczas serwis PAP Samorząd, resort zakładał wejście w życie 1 lipca 2026 r. Ten termin minął bez echa. W nowszej wersji, z 30 czerwca, pojawił się 1 grudnia 2026 r. Według zestawienia opracowanego na podstawie karty projektu w Rządowym Centrum Legislacji ostatni odnotowany krok to zakończenie uzgodnień 14 lipca. Kolejne rubryki, w tym przyjęcie przez Radę Ministrów, pozostają puste. Sprawdziłem też bazę procesów legislacyjnych Sejmu X kadencji. Rządowego projektu o tym tytule tam nie ma.
W Sejmie leży wprawdzie poselski projekt zmiany ustawy o dowodach osobistych (druk nr 2553 z marca 2026 r.), ale dotyczy zupełnie czego innego: udostępniania dokumentacji związanej z wydawaniem dowodów, także osób zmarłych, m.in. organizacjom zajmującym się genealogią i badaniami historycznymi. O seniorach i 15-letnim terminie nie ma w nim ani słowa. Z kolei ustawa, którą parlament rzeczywiście przegłosował (nowelizacja ustawy o ewidencji ludności, druk nr 2996), pozwoli rejestrowi PESEL przekazywać m.in. zakładom ubezpieczeń na życie dane nowego dowodu klienta. Sejm uchwalił ją 8 października, Senat 6 listopada wprowadził poprawkę. Z dowodem dla 70-latka nie ma to nic wspólnego.
Dziesięć dni to za mało na całą ścieżkę legislacyjną
Żeby nowe zasady obowiązywały od 1 grudnia, rząd musiałby projekt przyjąć, Sejm uchwalić, Senat rozpatrzyć (ma na to do 30 dni), a prezydent podpisać (ma 21 dni). Potem jeszcze publikacja. Zmieszczenie tego w niecałe dwa tygodnie jest nierealne nawet przy ekspresowym tempie. A ta reforma nie należy do priorytetów. W sierpniu Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do szefa MSWiA dopytywał wręcz, na jakim etapie są prace nad UD329.
Warto też wiedzieć, że nawet według samego projektu 1 grudnia miał być datą „co do zasady”. Przepisy najbardziej nagłaśniane, czyli 15 lat dla seniorów, odbiór w innej gminie i przywracanie omyłkowo unieważnionego dowodu, zaplanowano jako wyjątki. Miałyby wejść w życie w dniu wskazanym komunikatem ministra w Monitorze Polskim, ogłoszonym co najmniej 14 dni wcześniej. Taki komunikat się nie ukazał.
Ile ważny jest dowód osobisty dziś i co z seniorami
Obowiązuje art. 7 ustawy o dowodach osobistych. Dziecko do 12. roku życia dostaje dokument ważny 5 lat, osoba starsza 10 lat od daty wydania. Jeśli nie da się pobrać odcisków palców, dowód jest ważny 12 miesięcy. Wiek powyżej 70 lat nie daje dziś żadnej taryfy ulgowej.
Kiedyś taka odrębność istniała. Przed 1 marca 2015 r. osoby po 65. roku życia mogły dostać dowód bezterminowy. Nowa ustawa to zlikwidowała, choć dokumenty wydane wcześniej bez daty ważności nadal obowiązują. Projektowane 15 lat byłoby więc częściowym powrotem do rozwiązania, które państwo samo uznało kiedyś za zbyteczne. Według projektu certyfikaty w warstwie elektronicznej i tak traciłyby ważność po 10 latach, a nowy termin nie obejmowałby dowodów już wydanych.
Wymiana dowodu w grudniu na dotychczasowych zasadach
Osoba, której dowód wygasa w grudniu albo na początku 2027 r., nie ma na co czekać. Przepisy wymagają złożenia wniosku co najmniej 30 dni przed upływem ważności (art. 46 ust. 2 pkt 1). Kto tego terminu już nie dotrzyma, powinien złożyć wniosek jak najszybciej. Praktyczne zasady wyglądają tak:
- dowód wydaje się nieodpłatnie (art. 23), więc wymiana nic nie kosztuje,
- gmina ma na wydanie dokumentu do 30 dni od złożenia wniosku, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach może ten termin przedłużyć (art. 24 ust. 4),
- wniosek można złożyć w dowolnym urzędzie gminy albo przez internet, ale odebrać dowód trzeba osobiście w tym urzędzie, w którym złożono wniosek (art. 30 ust. 1),
- nowy dokument seniora będzie ważny 10 lat, a nie 15.
Urząd nie przypomni o terminie, o czym pisaliśmy przy okazji tekstu o tym, jak przeterminowany dowód osobisty potrafi skomplikować życie. Kłopoty mogą się zacząć także w banku. Ratunkiem bywa aplikacja mObywatel zamiast dowodu osobistego, tyle że nie każdy 75-latek ma smartfon i z niego korzysta.
Projekt jest dobry, gorzej z komunikacją rządu i mediów
Nie mam nic przeciwko samym pomysłom MSWiA. Dłuższa ważność dowodu dla osób po siedemdziesiątce to rozsądna odpowiedź na fakt, że wizyta w urzędzie bywa dla nich wyprawą. Odbiór w innej gminie ułatwi życie tym, którzy pracują w jednym mieście, a mieszkają w drugim. Możliwość zgłoszenia utraty dokumentu tam, gdzie się akurat przebywa, ma znaczenie, skoro Polacy chcą zastrzegać dowody osobiste coraz częściej i coraz szybciej. Także zmiana przy wnioskach o dowód osobisty dla dziecka, czyli oświadczenie rodzica pod rygorem odpowiedzialności karnej, że jego władza rodzicielska nie jest ograniczona w sposób uniemożliwiający złożenie wniosku, odpowiada na realny problem, który od dawna sygnalizuje RPO.
Kłopot leży gdzie indziej. Część portali zrobiła z kart projektu gotowy kalendarz zmian i powielała go bez sprawdzenia, czy cokolwiek się wydarzyło od lata. Ministerstwo z kolei przesuwa terminy w kolejnych wersjach dokumentu, ale nikomu tego nie ogłasza. Lipiec przepadł po cichu, grudzień przepadnie tak samo. Najwięcej ryzykuje w tym układzie najmniej zainteresowany legislacją czytelnik, czyli senior, który przeczyta, że od grudnia „i tak dostanie dowód na 15 lat”, więc z wymianą poczeka. Tymczasem utrata ważności dowodu osobistego następuje z dniem wpisanym na dokumencie, niezależnie od tego, co obiecywały nagłówki.
Uważam, że MSWiA powinno wprost poinformować, kiedy realnie spodziewa się przyjęcia projektu przez rząd. Wystarczyłby krótki komunikat na stronie resortu. A media, także te branżowe, powinny w tytule odróżniać projekt od obowiązującego prawa.
zobacz więcej:










