Mam w ręku plastikową butelkę wody mineralnej bez kaucji. To wciąż możliwe

Najwyraźniej to nie ja jestem największym hejterem systemu kaucyjnego w Polsce

System kaucyjny obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 roku, ale od stycznia rozkręcił się na dobre. Stał się nie tylko zjawiskiem, z którym stykamy się na co dzień, ale wręcz swego rodzaju fenomenem kulturowym. Nie jestem do końca pewien, czy jest się z czego cieszyć.

Prawdę mówiąc, od początku jestem zagorzałym przeciwnikiem wprowadzenia systemu kaucyjnego i głośno wyrażam swoją niechęć chociażby na łamach Bezprawnika. Przyzwyczaiłem się do niego szybciej niż do zakazu handlu w niedzielę. Być może nie jest więc aż tak zły?

Pomińmy ustawowe wyjątki od systemu kaucyjnego, które nie powinny budzić większego zdziwienia

W całym tym procesie przyzwyczajania się łatwo przeoczyć, że nie wszyscy producenci dołączają do systemu. Obowiązujące w przepisach wyjątki są czymś dość znanym. Przez jakiś czas na taryfę ulgową mogą liczyć producenci piwa z własnymi systemami zbiórki. Włączenie małpek do systemu kaucyjnego, podobnie jak kartonów po mleku, jest dopiero w planach. Do tego kaucja nie obejmuje butelek plastikowych o pojemności powyżej 3 litrów oraz butelek szklanych o pojemności powyżej 1,5 litra. Puszki pominę, bo dawno nie widziałem ponadlitrowego egzemplarza.

Okazuje się jednak, że najzwyklejsza w świecie 1,5-litrowa butelka PET wody mineralnej może dalej unikać włączenia do systemu kaucyjnego. Pytanie brzmi: jakim cudem?

Woda bez kaucji stała się rynkowym fenomenem

Ktoś mógłby pomyśleć, że być może uchowały się jeszcze gdzieś na sklepowych półkach butelki z partii wprowadzonych do sprzedaży przed startem systemu kaucyjnego. Byłbym jednak sceptyczny. Przywołana przeze mnie we wstępie butelka wody mineralnej jest przydatna do spożycia aż do lipca przyszłego roku. Typowy termin przydatności takiej wody oscyluje w okolicach roku.

Aqua Polonia nie jest jedynym takim przypadkiem. W informacjach medialnych z ostatnich miesięcy przewijała się Augustowianka. To nie koniec. W ofercie polskich hurtowników bez trudu znajdziemy cały sektor wody mineralnej bez kaucji. Przewijają się wśród nich takie marki, jak wspomniana Aqua Polonia, Staropolska, Ustronianka czy Selenka. Selenka bez kaucji bywa wręcz reklamowana przez sprzedawców jako atut oferty.

Firmy i urzędy najwyraźniej wręcz poszukują produktów nieobjętych systemem

Zapotrzebowanie na tak specyficzny produkt samo w sobie jest interesującym zagadnieniem – i nie chodzi tu wyłącznie o konsumentów szukających sposobów na uniknięcie systemu kaucyjnego. Najprościej rzecz ujmując, w przypadku wody bez kaucji nie trzeba się zastanawiać nad rozliczaniem kosztu zakupu na potrzeby podatku dochodowego oraz VAT. Wielu przedsiębiorców wciąż ma wątpliwości chociażby co do tego, jak ująć kaucję za butelki w KSeF.

Nie sposób przy tym nie wspomnieć, że różne instytucje państwowe były przyłapywane na zamawianiu właśnie wody bez kaucji. „Rzeczpospolita" podawała przykłady między innymi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach i zielonogórskiej prokuratury.

Producent musi się liczyć z karną opłatą produktową za nieprzystąpienie do systemu kaucyjnego

Dlaczego jednak producenci w ogóle są skłonni oferować taki produkt? Mamy w końcu do czynienia z wodami mineralnymi, które są stosunkowo tanie i sprzedawane nierzadko całymi paletami. Wydawać by się mogło, że system kaucyjny skonstruowano w taki sposób, by jego ignorowanie było nieopłacalne. Tak jednak nie jest.

Producent wody mineralnej w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi jest „wprowadzającym produkty w opakowaniach". Ciąży na nim szereg obowiązków związanych z osiągnięciem odpowiednich poziomów wykorzystania surowca z recyklingu. Nas interesuje jednak jeden ciekawy mechanizm, który znajdziemy w art. 34 ust. 2c przywołanego aktu prawnego:

Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje, który nie zawarł umowy wskazanej w art. 40h ust. 3 i nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 21a ust. 1, jest obowiązany wnieść opłatę produktową obliczoną oddzielnie dla poszczególnych rodzajów opakowań w odniesieniu do nieosiągniętych wymaganych poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, z zastosowaniem potrójnej stawki opłaty produktowej określonej dla danego rodzaju opakowania na napoje.

Innymi słowy: jeżeli producent nie przystąpi do systemu kaucyjnego, to od swoich opakowań za karę odprowadza potrójną opłatę produktową.

Woda bez kaucji wciąż może być tańsza od tej objętej systemem

Ile dokładnie taka opłata wynosi? Odpowiedź na to pytanie znajdziemy w rozporządzeniu ministra środowiska w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych rodzajów opakowań. Interesuje nas punkt 3 pozycja 1 załącznika do rozporządzenia.

W tym roku opłata produktowa dla butelek PET o pojemności do 3 litrów wynosi 1 zł za kilogram opakowania. Nie interesuje nas jego zawartość, a więc 1,5 litra wody mineralnej.

Jedna półtoralitrowa butelka PET waży ok. 32–40 gramów. Tym samym producent zapłaci 3 zł za ok. 25–27 butelek. W efekcie kwota 50 gr przypada na mniej więcej 4 butelki „wody bez kaucji", która sama z siebie i tak będzie stosunkowo tania. Obecnie pozostaje taka, mimo że funkcjonuje poza systemem. Producentowi – w przeciwieństwie do sklepu – nie grożą administracyjne kary pieniężne.

Od 2027 roku opłata produktowa za butelki PET wzrośnie pięciokrotnie

W przyszłym roku sprawy mogą ulec zmianie. Przywołany wyżej przepis rozporządzenia wskazuje także, że w 2027 r. podstawowa stawka opłaty produktowej dla butelek PET wzrośnie do 5 zł. Tym samym z 3 zł kary za każdy kilogram opakowań zrobi się nam nagle 15 zł. Woda bez kaucji stanie się więc zauważalnie droższa. Czy zniknie zupełnie? Prawdę mówiąc, wszystko zależy od interpretacji podatkowych w sprawie rozliczania kaucji przez firmy.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj