Zadatek i zaliczka to nie synonimy. Tylko jedno z tych świadczeń podlega zwrotowi w razie niewykonania umowy

Czym jest zadatek

Instytucję zadatku reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego. Jest to świadczenie na rzecz drugiej strony płacone w celu zabezpieczenia umowy. Tym samym jeśli umowa zostanie wykonana, z perspektywy stron między zadatkiem i zaliczką nie będzie żadnej różnicy. W obu przypadkach zapłacona wcześniej kwota zostanie zaliczona na poczet całego świadczenia. Mówiąc prościej, jeśli zadatek stanowił np. 20% kwoty do zapłaty, po wykonaniu umowy usługobiorca zapłaci pozostałe 80%.

Różnice pojawiają się natomiast w przypadku niewykonania umowy przez jedną ze stron.  Zgodnie ze wspomnianym artykułem 394:

Jeżeli więc klient nie wykona umowy, usługodawca może od niej odstąpić i zatrzymać otrzymany wcześniej zadatek. Natomiast w sytuacji, gdy to usługodawca nie wywiązał się z umowy (na przykład miał wykonać prace remontowe i nie zrobił tego w terminie przewidzianym w umowie), usługobiorca (klient) ma prawo złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy i żądać kwoty odpowiadającej dwukrotności zadatku - czyli de facto zwrotu wcześniej zapłaconej sumy i dodatkowo równowartości zadatku w ramach rekompensaty.

Sytuacja zmienia się natomiast, gdy strony zdecydowały się rozwiązać umowę lub nie można jej było wykonać wskutek okoliczności, za które żadna z nich nie ponosi odpowiedzialności lub odpowiedzialne są obie strony. Wówczas pod względem finansowym dochodzi do przywrócenia stanu sprzed zawarcia umowy. Innymi słowy, zadatek podlega zwrotowi i nie można żądać zapłaty sumy dwukrotnie wyższej.

Zaliczka nie zabezpieczy umowy

Zaliczka stosowana jest w praktyce znacznie częściej, choć termin ten nie został bezpośrednio uregulowany w przepisach. Jej zapłaty oczekują często chociażby fotografowie, copywriterzy czy zespoły wynajęte na wesele. Warto jednak zaznaczyć, że choć sposoby na zabezpieczenie umowy są naprawdę różne, to na pewno nie należy do nich zaliczka. Nie daje ona żadnej gwarancji doprowadzenia do zrealizowania umowy. Każda ze stron może bowiem wycofać się bez konsekwencji finansowych. Niewykonanie umowy, inaczej niż w przypadku zadatku, zawsze skutkuje zwrotem zaliczki. Nie ma tu znaczenia, czy sytuacja ta ma miejsce z winy jednej ze stron, winy obu czy też żadna z nich nie ponosi odpowiedzialności.

Zaliczka stanowi więc jedynie pewną część całej kwoty, którą należy zapłacić drugiej stronie w związku z wykonaniem umowy. Jeśli ta natomiast dojdzie do skutku – należy dopłacić kwotę pomniejszoną o wysokość uiszczonej wcześniej zaliczki.

Zadatek a zaliczka - podsumowanie