1. Home -
  2. prawo-karne -
  3. Ujęcie obywatelskie. Czy mamy prawo zatrzymać sprawcę każdego czynu, który jest niezgodny z prawem?

Ujęcie obywatelskie. Czy mamy prawo zatrzymać sprawcę każdego czynu, który jest niezgodny z prawem?

Co jakiś czas mówi się o ujęciu obywatelskim, nazywanym potocznie zatrzymaniem obywatelskim. Ustawodawca nadaje każdemu z nas bardzo ciekawe uprawnienie, które jednak może okazać się dosyć niebezpieczne w wypadku, gdy skorzystamy z niego w nieodpowiedni sposób. W jakich wypadkach możemy zastosować zatrzymanie obywatelskie sprawcy czynu zabronionego?

Paweł Mering09.01.2019 8:11
prawo-karne
Nagłówki

Zatrzymanie obywatelskie sprawcy czynu zabronionego

Ujęcie obywatelskie uregulowane jest w artykule 243 Kodeksu postępowania karnego. Ustawodawca zawarł tę instytucję w bardzo klarownej i zrozumiałej formule. Wspomniany przepis stanowi, iż:

Warto jednak zauważyć, że ustawodawca nie definiuje, czym jest gorący uczynek, bądź pościg, a obawa ukrycia się tej osoby czy niemożliwość ustalenia tożsamości to wyrażenia dosyć nieostre. Ujęcie sprawcy na gorącym uczynku jest, za A. Ludwiczkiem, schwytaniem sprawcy przestępstwa w momencie dokonywania czynności wykonawczych, a także w czasie ukończenia przez nią tych czynności, gdy osoba ta pozostaje jeszcze na miejscu popełnienia przestępstwa. Natomiast pościg, to (zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dn. 3 lipca 2008 r. (II AKa 78/08)):
Rozwiń

Orzecznictwo również reguluje metody, jakimi można się posłużyć, aby sprawcę przestępstwa obywatelsko ująć. Oczywiste jest, że użycie siły fizycznej jest dozwolone, co potwierdza Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2012 r. (XVI K 62/12), którego teza stanowi m.in., iż:

Jak ocenić, czy można ścigać sprawcę?

Prawdopodobnie wszystko to, co znajduje się powyżej, jest intuicyjnie zrozumiałe dla każdego przy pierwszym przeczytaniu art. 243 k.p.k. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że w przepisach jest dodatkowo mowa o sprawcy, co do którego musi zajść uzasadniona obawa, że ten może się ukryć, bądź może wystąpić problem z określeniem jego tożsamości. Jak, widząc — przykładowo — mężczyznę, który włamuje się na naszych oczach do samochodu naszego sąsiada mamy zweryfikować wszystkie przesłanki, które przemawiają za możliwością zastosowania ujęcia obywatelskiego?

Doktryna wskazuje, że uzasadnioną obawą co do ukrycia się sprawcy jest chociażby sam fakt ucieczki. Ucieczka sprawcy z miejsca popełnienia przestępstwa jest niczym innym, jak wyrażeniem woli ukrycia się. Konsekwencją ucieczki sprawcy jest również — co wydaje się logiczne — niemożliwość jego wylegitymowania. Warto jednak pamiętać, że gdy czyn zabroniony popełnia osoba, którą jesteśmy w stanie jednoznacznie zidentyfikować, wtedy ujęcie obywatelskie będzie bezprawne.

Kiedy można ująć sprawcę?

Bardzo ciekawą kwestią jest katalog rodzajów czynów zabronionych, co do których można zastosować względem sprawcy ujęcie obywatelskie. Artykuł 243 k.p.k wspomina o sprawcy przestępstwa, a co z wykroczeniami? Z jednej strony wydałoby się to nielogiczne, gdyby każdy z nas mógł — całkowicie zgodnie z prawem — rzucić się na sprawcę chociażby najmniej szkodliwych społecznie wykroczeń, celem oddania go w ręce Policji. Artykuł 45 § 2 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia stanowi, że:

Wydawać by się mogło, że pogrubiony przepis zezwala na taką samowolę. Takie przypadki faktycznie się zdarzają, zresztą z pewnością nieraz byliście świadkami, jak ochrona w galerii handlowej zatrzymywała domniemanego sprawcę kradzieży, chociażby jej przedmiot oznaczał, że popełniono wykroczenie. Takie zachowanie to nic innego, jak zatrzymanie obywatelskie, które jest zgodne z prawem.
Rozwiń
Rozwiń
Jednak czy ujęcie obywatelskie sprawcy powszechnego wykroczenia, jak zaśmiecanie, chodzenie z psem bez kagańca, zakłócanie spokoju, czy przejechanie na czerwonym świetle powinno być prawnie dozwolone?
Rozwiń
Rozwiń
Warto również zaznaczyć, że bezprawne zatrzymanie obywatelskie sprawcy może ponadto oznaczać dla nas duży problem natury prawa karnego. O ile ujęcie sprawcy zgodnie z przepisami będzie działaniem prawnie dozwolonym, to niezastosowanie się do nich chociażby w części może oznaczać szereg konsekwencji dla zatrzymującego. Na myśl przychodzą tutaj takie czyny jak przestępstwo pozbawienia wolności z art. 189 k.k, naruszenie nietykalności cielesnej z art. 217 k.k, możliwe uszkodzenie ciała, a także roszczenia na gruncie prawa cywilnego.
Rozwiń
Rozwiń
Dołącz do dyskusji

zobacz więcej:

kontratyp,prawo karne,proces karny,przestępstwo,sąd apelacyjny,wykroczenia
kliknij by przejść do następnego posta
Najnowsze
Warte Uwagi

Abonament RTV miał zniknąć. Rząd właśnie znalazł sposób, żeby tak się nie stało

31.03.2026 8:36, Rafał Chabasiński

Znacznie więcej mężczyzn niż kobiet nie dożywa emerytury. To dyskryminacja

31.03.2026 7:45, Miłosz Magrzyk

Dziś ostatni dzień Santander rozdaje 800 złotych. Dziesiątki osób skusiły się na promocję banku

31.03.2026 7:02, Filip Dąbrowski

Zwolnienie z matury za diagnozę dysleksji. Nowa, niebezpieczna propozycja

30.03.2026 16:41, Rafał Chabasiński

Wzrosną jednorazowe odszkodowania za wypadki przy pracy. Już od 1 kwietnia nowe stawki

30.03.2026 16:02, Piotr Janus

Jest jedna rzecz, którą USA robi lepiej od Europy

30.03.2026 15:01, Rafał Chabasiński

15 gramów i jeden krzak. Sejm może zalegalizować marihuanę jeszcze w 2026 roku

30.03.2026 14:16, Marcin Szermański

Rząd określił maksymalne ceny paliw. Tyle od jutra zapłacisz na stacji benzynowej

30.03.2026 13:27, Rafał Chabasiński

Złoto od 5000 lat ratuje ludzi przed bankructwem. Dlaczego historycznie drożeje w czasach wojen, kryzysów i słabego dolara?

30.03.2026 13:26, Jerzy Wilczek

Senior chciał alimentów od dzieci. Usłyszał w sądzie, że ma sprzedać dom i przestać narzekać

30.03.2026 13:09, Aleksandra Smusz

UOKIK odkrył, jak Biedronka i Lidl ukrywały rabaty za pojedyncze produkty. Teraz się to zmieni

30.03.2026 12:16, Edyta Wara-Wąsowska

3000 zł za wyrzucenie śmieci. Fotopułapki namierzają śmiecących mieszkańców

30.03.2026 11:47, Mateusz Krakowski

W Polsce nie ma wolnych miejsc pracy. Gorzej jest tylko w Rumunii

30.03.2026 10:45, Mateusz Krakowski

Dlaczego czynsz w twoim bloku jest tak wysoki? Oto jedna z przyczyn, o której się nie mówi

30.03.2026 9:59, Aleksandra Smusz

Jest potwierdzenie. ZUS będzie wypłacać świadczenia małżeństwom jednopłciowym

30.03.2026 9:04, Marcin Szermański

Kary za ignorowanie KSeF będą bardzo łagodne. Nawet gdy skarbówka zacznie już je stosować

30.03.2026 8:14, Rafał Chabasiński

Wielki Piątek wolny od pracy. Petycja jest na biurku prezydenta, ale 3 kwietnia 2026 idziesz do pracy

30.03.2026 7:33, Mariusz Lewandowski

31 marca ZUS sprawdzi, kto dostanie trzynastkę. Oto trzy grupy osób, które mogą stracić prawo do 13. emerytury

30.03.2026 7:01, Mariusz Lewandowski

Od 1 kwietnia chipy na koszach na śmieci. Gminy będą wiedzieć, co wyrzucasz

30.03.2026 6:29, Mariusz Lewandowski

Prezydent podpisał. Grupa emerytów dostanie nawet kilkaset złotych więcej miesięcznie

30.03.2026 6:01, Mariusz Lewandowski

Podobno deweloperzy wyprzedają mieszkania za bezcen. Sprawdziliśmy, co kryje się za „okazjami"

30.03.2026 5:27, Mariusz Lewandowski

Koniec papierowej wysyłki deklaracji. Do 15 kwietnia musisz złożyć PIT elektronicznie albo zapłacisz karę

30.03.2026 4:44, Mariusz Lewandowski

3000 sędziów z podważonym statusem. TSUE wydał wyrok, który zmieni polskie sądy

30.03.2026 4:16, Mariusz Lewandowski

Odmowa przyjęcia do szpitala to przestępstwo. Ale jest haczyk, który zmieni się w lipcu

29.03.2026 19:45, Mariusz Lewandowski

Jeśli sklep odmówił zwrotu kaucji, to jemu też grozi kara i to do 500 000 zł

29.03.2026 19:03, Mariusz Lewandowski

Wrzucił catering dietetyczny w koszty firmy. Fiskus się zgodził

29.03.2026 18:55, Piotr Janus

Ewa Kopacz, Robert Biedroń i Dominik Tarczyński razem i pod rękę głosowali za śledzeniem was przez amerykańskie firmy

29.03.2026 18:04, Mariusz Lewandowski

Rząd podnosi ryczałt do 15 proc. Ale nie tym, którym powinien!

29.03.2026 13:41, Rafał Chabasiński

Kursy walut – 3 mity, które mogą cię sporo cię kosztować

29.03.2026 12:37, Materiał Partnera Bezprawnika

Działki ROD są już droższe niż mieszkania. Ceny w polskich miastach szokują

29.03.2026 12:19, Mateusz Krakowski