1. Bezprawnik -
  2. prawo-karne -
  3. Ujęcie obywatelskie. Czy mamy prawo zatrzymać sprawcę każdego czynu, który jest niezgodny z prawem?

Ujęcie obywatelskie. Czy mamy prawo zatrzymać sprawcę każdego czynu, który jest niezgodny z prawem?

Co jakiś czas mówi się o ujęciu obywatelskim, nazywanym potocznie zatrzymaniem obywatelskim. Ustawodawca nadaje każdemu z nas bardzo ciekawe uprawnienie, które jednak może okazać się dosyć niebezpieczne w wypadku, gdy skorzystamy z niego w nieodpowiedni sposób. W jakich wypadkach możemy zastosować zatrzymanie obywatelskie sprawcy czynu zabronionego?

Paweł Mering09.01.2019 8:11
prawo-karne
Nagłówki

Zatrzymanie obywatelskie sprawcy czynu zabronionego

Ujęcie obywatelskie uregulowane jest w artykule 243 Kodeksu postępowania karnego. Ustawodawca zawarł tę instytucję w bardzo klarownej i zrozumiałej formule. Wspomniany przepis stanowi, iż:

ReklamaSamochody dostawcze PHEV już od 99 900 zł netto
Warto jednak zauważyć, że ustawodawca nie definiuje, czym jest gorący uczynek, bądź pościg, a obawa ukrycia się tej osoby czy niemożliwość ustalenia tożsamości to wyrażenia dosyć nieostre. Ujęcie sprawcy na gorącym uczynku jest, za A. Ludwiczkiem, schwytaniem sprawcy przestępstwa w momencie dokonywania czynności wykonawczych, a także w czasie ukończenia przez nią tych czynności, gdy osoba ta pozostaje jeszcze na miejscu popełnienia przestępstwa. Natomiast pościg, to (zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dn. 3 lipca 2008 r. (II AKa 78/08)):
Rozwiń

Orzecznictwo również reguluje metody, jakimi można się posłużyć, aby sprawcę przestępstwa obywatelsko ująć. Oczywiste jest, że użycie siły fizycznej jest dozwolone, co potwierdza Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2012 r. (XVI K 62/12), którego teza stanowi m.in., iż:

Jak ocenić, czy można ścigać sprawcę?

Prawdopodobnie wszystko to, co znajduje się powyżej, jest intuicyjnie zrozumiałe dla każdego przy pierwszym przeczytaniu art. 243 k.p.k. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że w przepisach jest dodatkowo mowa o sprawcy, co do którego musi zajść uzasadniona obawa, że ten może się ukryć, bądź może wystąpić problem z określeniem jego tożsamości. Jak, widząc — przykładowo — mężczyznę, który włamuje się na naszych oczach do samochodu naszego sąsiada mamy zweryfikować wszystkie przesłanki, które przemawiają za możliwością zastosowania ujęcia obywatelskiego?

Doktryna wskazuje, że uzasadnioną obawą co do ukrycia się sprawcy jest chociażby sam fakt ucieczki. Ucieczka sprawcy z miejsca popełnienia przestępstwa jest niczym innym, jak wyrażeniem woli ukrycia się. Konsekwencją ucieczki sprawcy jest również — co wydaje się logiczne — niemożliwość jego wylegitymowania. Warto jednak pamiętać, że gdy czyn zabroniony popełnia osoba, którą jesteśmy w stanie jednoznacznie zidentyfikować, wtedy ujęcie obywatelskie będzie bezprawne.

Kiedy można ująć sprawcę?

Bardzo ciekawą kwestią jest katalog rodzajów czynów zabronionych, co do których można zastosować względem sprawcy ujęcie obywatelskie. Artykuł 243 k.p.k wspomina o sprawcy przestępstwa, a co z wykroczeniami? Z jednej strony wydałoby się to nielogiczne, gdyby każdy z nas mógł — całkowicie zgodnie z prawem — rzucić się na sprawcę chociażby najmniej szkodliwych społecznie wykroczeń, celem oddania go w ręce Policji. Artykuł 45 § 2 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia stanowi, że:

Wydawać by się mogło, że pogrubiony przepis zezwala na taką samowolę. Takie przypadki faktycznie się zdarzają, zresztą z pewnością nieraz byliście świadkami, jak ochrona w galerii handlowej zatrzymywała domniemanego sprawcę kradzieży, chociażby jej przedmiot oznaczał, że popełniono wykroczenie. Takie zachowanie to nic innego, jak zatrzymanie obywatelskie, które jest zgodne z prawem.
Rozwiń
Rozwiń
Jednak czy ujęcie obywatelskie sprawcy powszechnego wykroczenia, jak zaśmiecanie, chodzenie z psem bez kagańca, zakłócanie spokoju, czy przejechanie na czerwonym świetle powinno być prawnie dozwolone?
Rozwiń
Rozwiń
Warto również zaznaczyć, że bezprawne zatrzymanie obywatelskie sprawcy może ponadto oznaczać dla nas duży problem natury prawa karnego. O ile ujęcie sprawcy zgodnie z przepisami będzie działaniem prawnie dozwolonym, to niezastosowanie się do nich chociażby w części może oznaczać szereg konsekwencji dla zatrzymującego. Na myśl przychodzą tutaj takie czyny jak przestępstwo pozbawienia wolności z art. 189 k.k, naruszenie nietykalności cielesnej z art. 217 k.k, możliwe uszkodzenie ciała, a także roszczenia na gruncie prawa cywilnego.
Rozwiń
Rozwiń
Dołącz do dyskusji

zobacz więcej:

kontratyp,prawo karne,proces karny,przestępstwo,sąd apelacyjny,wykroczenia
Najnowsze
Warte Uwagi

Masz mieszkanie i niską emeryturę? Tyle renty co miesiąc dostaje przeciętnie polski senior

15.05.2026 16:31, Marek Śmigielski

„Wychowałem cię, więc mi się należy". Czy rodzice mogą żądać od dorosłego dziecka zwrotu za lata wychowania?

15.05.2026 15:43, Miłosz Magrzyk

NBP ujawnia dane o cenach mieszkań. Pierwszy taki spadek od 12 lat

15.05.2026 15:01, Marek Śmigielski

Kupujesz używany rower z OLX? Grozi ci nawet 96 120 zł kary, jeśli zapomnisz o jednej rzeczy

15.05.2026 14:11, Marcin Szermański

Hyundai TUCSON NX4 na atrakcyjny wynajem - czy oprzesz się jego supermocom?

15.05.2026 13:26, Marcin Szermański

Chiński urlop na złe samopoczucie podbija internet. To rewolucja albo sprytny PR

15.05.2026 13:12, Miłosz Magrzyk

Internauci wpadli w panikę przez puste kapsle Tymbarku. Teraz wiadomo, o co naprawdę chodziło

15.05.2026 12:30, Edyta Wara-Wąsowska

Skarbówka zaskoczyła przedsiębiorcę. Ten wydatek bez problemów wliczy w koszty firmowe

15.05.2026 11:36, Marek Śmigielski

PKO BP wchodzi tam, gdzie nie spodziewałeś się banku. To może zmienić zakupy Polaków

15.05.2026 10:42, Piotr Janus

Darmowe obiady prosto pod drzwi. W 2026 roku dostaną je tysiące seniorów

15.05.2026 9:59, Edyta Wara-Wąsowska

To może być koniec handlu, jaki znamy z Polski powiatowej. Kontrowersyjne zmiany w przepisach

15.05.2026 9:23, Mateusz Krakowski

Nawet i 100 tys. złotych kary za czerpanie wody z własnej studni. Inspektorzy są bezlitośni

15.05.2026 8:40, Edyta Wara-Wąsowska

36 miesięcy urlopu przy zachowaniu etatu. Takiego rozwiązania jeszcze nie było

15.05.2026 7:48, Marek Śmigielski

Przez kradzieże w sklepach będziemy mieć zakupy na bilet. Zobaczycie

15.05.2026 7:02, Miłosz Magrzyk

Jaki bagażnik rowerowy wybrać na rodzinne wyjazdy?

14.05.2026 16:46, Materiał Partnera Bezprawnika

Najem prywatny nie jest niewidzialny. Fiskus coraz łatwiej może sprawdzić, kto zarabia na mieszkaniu

14.05.2026 16:00, Joanna Świba

To nieprawda, że USA ma monopol na UFO. W Polsce też nie brakuje dziwnych incydentów

14.05.2026 15:09, Marcin Szermański

Zawsze przed wyjściem ze sklepu sprawdzam paragon. Dzięki temu "zyskuję" nawet kilkaset złotych miesięcznie

14.05.2026 14:22, Joanna Świba

Rodzina okradnie cię w białych rękawiczkach. Wystarczy, że ukryje darowiznę

14.05.2026 13:30, Miłosz Magrzyk

Nowy egzamin na prawo jazdy już od 1 stycznia 2027 roku. Minister komentuje

14.05.2026 12:51, Marcin Szermański

Sprawdź, kiedy warto odmówić przyjęcia mandatu. Kierowcy wzięli się już na sposób

14.05.2026 12:13, Marcin Szermański

Tłumy po wizycie Książula, a dziś problemy. "Kontrolerzy niemal mijają się w drzwiach"

14.05.2026 11:22, Mateusz Krakowski

Szef będzie musiał uważać na twój poziom stresu i samopoczucie w pracy. PIP szykuje wielką zmianę

14.05.2026 10:46, Edyta Wara-Wąsowska

Gwarantowana emerytura w nowej wysokości. MF i ZUS komentują, prace sejmowe trwają

14.05.2026 9:52, Edyta Wara-Wąsowska

„Za drogi ten hotel, który pan wybrał”. Oto jak firmy tracą pieniądze na delegacjach

14.05.2026 9:16, Aleksandra Smusz

Już w tym roku średnie wynagrodzenie osiągnie poziom 10 tys. zł. Tylko co z tego

14.05.2026 9:06, Marcin Szermański

Pracownicy nie rozumieją nowych zasad L4. I mogą mieć przez to spore problemy

14.05.2026 8:22, Edyta Wara-Wąsowska

Koniec paszportów dla każdego. MSWiA szykuje rewolucję w przyznawaniu obywatelstwa

14.05.2026 7:42, Mateusz Krakowski

Fiskus zapyta, skąd masz pieniądze. Bez tych dokumentów stracisz 75 proc. oszczędności

14.05.2026 6:55, Joanna Świba

Polska ma za dużo posłów i urzędników. Czas z tym skończyć

13.05.2026 16:41, Marcin Szermański