Kiedy zauważysz przestępstwo, masz obowiązek je zgłosić. Przynajmniej zazwyczaj

Społeczny obowiązek możemy zignorować, bo za jego zignorowanie nie grozi żadna kara

Może się tak zdarzyć, że będziemy świadkami jakiegoś przestępstwa, albo w jakiś inny sposób się o nim dowiemy. Co dalej? Możemy teoretycznie stwierdzić, że to nie nasza sprawa i nie zrobić ze sprawą absolutnie nic. Być może to kwestia lenistwa, być może jakaś subkulturowa niechęć do współpracy z organami ścigania, albo strach przed odwetem ze strony sprawcy. Pomińmy na moment moralne implikacje. Czy coś nam grozi za niezgłoszenie przestępstwa?

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że odpowiedź twierdząca padnie w absolutnie każdym przypadku. W końcu możemy znaleźć w kodeksie podstępowania karnego przepis, który wyraźnie nakazuje zgłoszenie przestępstwa zawsze wtedy, kiedy się o nim dowiemy. Mam na myśli art. 304 §1:

Już na tym etapie możemy dokonać pewnego wykluczenia. Przestępstwa prywatnoskargowe i ścigane na wniosek pokrzywdzonego nie są objęte tym obowiązek. To jednak nie koniec, bo ma on charakter społeczny. Co to oznacza w praktyce? To, że technicznie rzecz biorąc nie grozi nam kara za jego zlekceważenie.

Z pewnością kogoś dziwi tak sformułowany przepis. W końcu cóż to za obowiązek, którego nie trzeba przestrzegać? Nie da się ukryć, że przepisy prawa nie zawsze stanowią jednoznaczny algorytm postępowania. W tym wypadku ustawodawca wskazuje nam jedynie, jak powinniśmy się zachować. Warto zaznaczyć, że art. 304 §1 k.p.k. ma charakter bardzo ogólny. Istnieje także szczegółowy przepis dotyczący najbardziej szkodliwych przestępstw. W tym przypadku kara za niezgłoszenie przestępstwa już jak najbardziej występuje i potrafi być całkiem surowa.

W praktyce zgłoszenie przestępstwa jest obowiązkowe dla zamkniętego katalogu najcięższych spośród nich

Przywołany przed chwilą przepis znajdziemy w innej ustawie. Mam na myśli art. 240 kodeksu karnego:

Zgłoszenie przestępstwa staje się obowiązkowe w przypadku długiej litanii czynów zabronionych. Na liście znajdziemy:

Nie musimy donosić na żonę, siostrę czy konkubinę. Na koleżankę z pracy, współlokatorkę albo przyjaciółkę już owszem

Lista może się wydawać długa, ale w rzeczywistości nie uwzględnia całkiem sporej liczby różnego rodzaju przestępstw pokrewnych. Nie ma na niej także groźnych czynów w rodzaju rozboju, kradzieży z włamaniem, czy nawet przekupstwa albo płatnej protekcji. To nie koniec ograniczeń. Pozostałe paragrafy art. 240 wybijają temu przepisowi zęby jeszcze bardziej. Przy czym są to bardzo rozsądne rozwiązania prawne.

Paragraf drugi zawiera dość zdroworozsądkowe ograniczenie. Zgłoszenie przestępstwa nie jest konieczne, jeżeli jesteśmy przekonani, że organy ścigania już o nim wiedzą. Na przykład nie ma najmniejszego powodu zgłaszać na prokuraturę czegoś, o czym dowiedzieliśmy się oglądając główne wydanie serwisu informacyjnego w telewizji, albo o czym piszą wszystkie portale internetowe w Polsce.

Ustawodawca uznał też, że nie ma najmniejszego powodu, by karać pokrzywdzonego, który z jakichkolwiek powodów postanowił przemilczeć to, że padł ofiarą przestępstwa. Z jednej strony taka osoba już została naznaczona traumą, z drugiej zaś możne się bać swojego oprawcy.

Na uwagę zasługuje paragraf trzeci. Zgodnie z tym przepisem nie musimy donosić sami na siebie. Nie mamy także obowiązku zgłaszać przestępstwa, które popełnił ktoś z naszych najbliższych. Jak zdefiniujemy "osobę najbliższą"? Na szczęście nie musimy się nad tym zastanawiać, bo z pomocą przychodzi nam art. 115 §11 k.k.

Szczególnie istotne jest tutaj sformułowanie "osoba pozostająca we wspólnym pożyciu". Ochronie podlegają także relacje niesformalizowane, na przykład konkubinaty oraz wszelkiego rodzaju związki partnerskie. Zgłoszenie przestępstwa nie jest obowiązkowe, jeśli sprawcą jest nasz chłopak albo dziewczyna. Przy czym trzeba pamiętać, że ustawodawca ma tutaj na myśli relacje romantyczne. O przestępstwach popełnionych przez współlokatora, przyjaciela albo kolegę już jak najbardziej musimy poinformować organy ścigania.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj