- Bezprawnik -
- Zagranica -
- Komisja Europejska chce nowych zakazów, ale nie umie ich uzasadnić. Druga czerwona kartka dla reformy tytoniowej
Komisja Europejska chce nowych zakazów, ale nie umie ich uzasadnić. Druga czerwona kartka dla reformy tytoniowej
Zakazy aromatów, zakaz saszetek nikotynowych i jednolite, neutralne opakowania – Komisja Europejska szykuje wielką reformę przepisów tytoniowych. Problem w tym, że nie potrafi jej obronić nawet przed własnym kontrolerem. Niezależna Rada ds. Kontroli Regulacyjnej negatywnie oceniła analizę skutków zmian – i to już druga negatywna opinia w trakcie prac nad reformą. Propozycja, którą komisarz ds. zdrowia chciał przedstawić jeszcze w tym roku, utknęła.
Aromaty, saszetki, neutralne opakowania. Komisja Europejska chce zmian w dyrektywie tytoniowej
Komisja pracuje nad nowelizacją dwóch dyrektyw: tytoniowej (TPD) i o reklamie wyrobów tytoniowych (TAD). Projekt nie został jeszcze opublikowany, ale z zapowiedzi i doniesień wynika, że na celowniku znalazły się przede wszystkim nowe produkty nikotynowe, takie jak e-papierosy, podgrzewacze tytoniu i saszetki nikotynowe. Wśród rozważanych rozwiązań są zakazy aromatów, w tym w płynach do e-papierosów, zakaz saszetek nikotynowych oraz obowiązek neutralnych opakowań. Bruksela już wcześniej zakazała sprzedaży wkładów do podgrzewaczy tytoniu o aromatach charakterystycznych.
Na zakazach się nie kończy. Równolegle trwają prace nad wyraźnymi podwyżkami podatków od tytoniu i wyrobów alternatywnych, w tym nad pierwszymi unijnymi stawkami minimalnymi akcyzy na e-papierosy.
Unijny kontroler: za mało dowodów na tak daleko idące zakazy
Jak podają niemiecki Table.Briefings i włoski portal EUNews, 9 listopada Rada ds. Kontroli Regulacyjnej (Regulatory Scrutiny Board, RSB) wydała negatywną opinię o ocenie skutków nowelizacji obu dyrektyw. Uznała, że analiza Komisji jest za słaba, by oprzeć na niej tak daleko idące zmiany.
Lista zarzutów jest długa. RSB podważyła proporcjonalność proponowanych środków. Wytknęła brak osobnej oceny skutków opodatkowania i niewystarczającą analizę konsekwencji społeczno-gospodarczych. Nie przekonał jej też tzw. efekt bramy, czyli teza, że korzystanie z nowych produktów nikotynowych prowadzi do palenia tradycyjnych papierosów, chętnie przywoływana przez zwolenników zakazów. Rada uznała ją za słabo udokumentowaną. Wątpliwości budzi nawet podstawa prawna unijnych zakazów uzasadnianych ochroną zdrowia, bo w tej dziedzinie kompetencje mają przede wszystkim państwa członkowskie.
Poprosiliśmy Komisję Europejską o komentarz. Otrzymaliśmy jednak odpowiedź, że KE nie komentuje procedur wewnętrznych. Jeśli chodzi natomiast o kwestię przedstawienia projektu, rzeczniczka Anna Gray stwierdziła, że KE pracuje nad przedstawieniem propozycji tak szybko, jak to tylko możliwe.
Negatywna opinia RSB nie zabija projektu, ale go blokuje
RSB działa przy Komisji, ale niezależnie ocenia jakość analiz, na których opierają się unijne projekty. Negatywna opinia nie przekreśla reformy, ale dopóki Komisja nie poprawi oceny skutków regulacji (odpowiednika polskiej OSR) i nie przedłoży jej ponownie Radzie, projekt stoi w miejscu i nie trafi pod obrady kolegium komisarzy. Gdyby RSB drugi raz oceniła go negatywnie, o jego dalszych losach zdecydowałby komisarz ds. stosunków międzyinstytucjonalnych, czyli obecnie Maroš Šefčovič.
Druga czerwona kartka. Komisja nie obroniła też oceny obecnych przepisów
Wcześniej RSB negatywnie oceniła też ewaluację obecnie obowiązującej dyrektywy tytoniowej, czyli dokument, na którym miała się opierać nowa propozycja. Według Table.Briefings Rada sformułowała wówczas cztery zarzuty. Po pierwsze, zakres ewaluacji i lista analizowanych produktów były zbyt wąskie, by uzasadnić tak daleko idące środki jak zakazy aromatów i niektórych produktów czy neutralne opakowania. Po drugie, dostępne dane nie pozwalały na rzetelne wnioski. Po trzecie, nie sprawdzono, czy przepisy wprowadzone przez poszczególne państwa członkowskie rzeczywiście ograniczyły np. konsumpcję tytoniu. Wreszcie po czwarte, nie przeanalizowano w wystarczającym stopniu, jak nowe regulacje będą współgrać z planowanymi drastycznymi podwyżkami podatków od tytoniu i wyrobów alternatywnych.
Obie opinie dotyczą różnych etapów prac. Pierwsza oceniała, jak działają obecne przepisy. Najnowsza dotyczy skutków regulacji, które mają je zastąpić. Na obu etapach RSB uznała więc, że Komisja nie dostarczyła wystarczająco solidnych analiz. Table.Briefings przypuszcza, że o negatywnej ocenie skutków mogły przesądzić podobne zarzuty jak przy ewaluacji.
Grudniowy termin przepada. Reformy TPD nie ma nawet w planach na 2027 rok
Komisarz ds. zdrowia Olivér Várhelyi liczył, że kolegium komisarzy przyjmie projekt 15 grudnia, na ostatnim posiedzeniu w tym roku. Ten termin jest już nierealny. Według Table.Briefings zastrzeżenia zgłosił też Sekretariat Generalny Komisji. Rzecznik Komisji zapewnia, że projekt zostanie przedstawiony jak najszybciej, ale nowego terminu nie podał. Dyrektywy tytoniowej nie ma jednak nawet w programie prac Komisji na 2027 rok. Według Table.Briefings szanse na zielone światło od RSB wzrosłyby, gdyby część zakazów stała się dla państw członkowskich opcjonalna, a nie obowiązkowa.
To nie jest odosobniony przypadek. Z raportu rocznego RSB wynika, że w 2025 r. przy pierwszym podejściu negatywną ocenę dostało 56 proc. analiz skutków regulacji przygotowanych przez Komisję. W 2018 r. było to 28 proc.
Vaping groźniejszy od papierosów? Komisarz kontra naukowcy
Kierunek zmian wyznacza sam Várhelyi i nie ukrywa, jak ocenia nowe produkty. W maju 2025 r. w Parlamencie Europejskim przekonywał, że vaping niesie zagrożenia „porównywalne z paleniem, a nawet większe”. Eksperci nie przebierali w słowach. W lutym 2026 r. 23 lekarzy, epidemiologów, toksykologów i innych specjalistów napisało w tej sprawie do Ursuli von der Leyen. Część wypowiedzi komisarza nazwali fałszywymi i wprowadzającymi w błąd. Nie twierdzili, że nowe produkty są bezpieczne, ale sprzeciwiali się zrównywaniu ich szkodliwości z paleniem. To argument, który zwolennicy metody redukcji szkód powtarzają od lat: mniej szkodliwe alternatywy powinny być regulowane inaczej niż papierosy.
Za zaostrzeniem przepisów opowiada się z kolei osiem państw UE, w tym Holandia, Francja i Belgia. W październiku w liście do Brukseli w sprawie nowej dyrektywy tytoniowej zaapelowały m.in. o wstrzymanie wprowadzania nowych produktów nikotynowych na rynek i szeroki zakaz aromatów. Część z nich wprowadziła już własne ograniczenia – od zakazu jednorazowych e-papierosów po restrykcje dotyczące aromatów.
Najpierw dowody, potem zakazy aromatów i saszetek
Komisja chce zakazywać aromatów i całych kategorii produktów, ale jej własny organ kontrolny już dwa razy uznał, że nie ma na to wystarczających dowodów. Przy regulacjach, które dotkną milionów konsumentów w całej Unii, to poważny problem, tym bardziej że szara strefa tytoniowa rośnie, a część konsumentów już dziś kupuje e-papierosy z nielegalnych źródeł. Źle przygotowane zakazy mogą tylko pogorszyć sytuację. Na razie Bruksela chce więc zakazywać części produktów tytoniowych szybciej, niż potrafi to uzasadnić.
zobacz więcej:










