Ile maksymalnie musimy zostać w pracy po godzinach, jeśli szef wyda nam takie polecenie? Kiedy może wymagać od nas nadgodzin?

Kiedy pracodawca może zażądać zostania po godzinach?

Nadgodziny w pracy są wykonywane po ustalonym w umowie czasie pracy. Tym samym pracodawca tylko w niektórych sytuacjach może wymagać od swojego podwładnego dłuższego zostania w pracy. Zasadniczo ma do tego prawo w dwóch wypadkach:

O ile pierwszy punkt nie nastręcza żadnych wątpliwości, o tyle łatwo zauważyć, że gorzej jest w przypadku punktu drugiego. Sformułowanie jest niejasne. Pewnych wyjaśnień w tym zakresie dostarcza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2000 r., sygn. akt. I PKN 667/99. Zdaniem SN chodzi o sytuacje wyjątkowe, nietypowe, odróżniające się od zwykłych potrzeb związanych z działalnością pracodawcy. Tym samym szczególne potrzeby pracodawcy nie są tożsame z okolicznościami związanymi z normalnym funkcjonowaniem zakładu.

Obejmuje to także takie sytuacje, gdy przedsiębiorstwo rozrosło się i zapotrzebowanie na pracę jest większe. Nie jest to okoliczność nietypowa, wyjątkowa - pracodawca powinien być na nią przygotowany i nie może w związku z tym wymagać od pracowników pracy po godzinach. Warto też pamiętać, że "szczególne potrzeby pracodawcy" nie mogą mieć charakteru zaplanowanego - tym samym pracodawca nie może zażądać od pracownika zostania po pracy np. w następnym miesiącu, w terminie z góry zaplanowanym. Nie jest to bowiem sytuacja wyjątkowa, a pracodawca ma wystarczająco dużo czasu, by opracować plan działania.

Oczywiście jest jeden wyraźny problem, jeśli chodzi o szczególne potrzeby pracodawcy - oceny, czy wystąpiły, dokonuje sam pracodawca. To on również wydaje pracownikowi polecenie pracy w godzinach nadliczbowych. Pracownik ma jednak prawo zakwestionować decyzję pracodawcy - wtedy to, czy polecenie zostało wydane zgodnie z prawem bada inspektor pracy lub sąd pracy.

Limit nadgodzin w tygodniu

Jak jednak wygląda kwestia limitu nadgodzin w miesiącu? Pośrednio odpowiedź możemy znaleźć w par. 1 art. 131 Kodeksu pracy:

To jednak nie jedyny przepis. Jest jeszcze par. 3 art. 151 Kodeksu pracy:

Z ograniczeń Kodeksu pracy wynika też to, że w ciągu doby maksymalny czas pracy (już z nadgodzinami) może wynieść 13 godzin i tym samym mieć 5 nadgodzin (jeśli jest zatrudniony w podstawowym czasie pracy). Wynika to z obowiązku pracodawcy do zapewnienia pracownikowi 11 godzinnego, nieprzerwanego odpoczynku po pracy w trakcie doby. Jeśli pracownik pracuje w równoważnym czasie pracy (12 godzin na dobę) w ciągu doby może mieć zatem maksymalnie jedna nadgodzinę.

Pracownik musi być też świadomy swoich praw nie tylko jeśli chodzi o limit nadgodzin, ale również w kwestii rekompensaty. Pracownik powinien mieć możliwość albo odebrania czasu wolnego, albo otrzymania dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Z drugiej strony należy pamiętać, że w pewnych wyjątkowych okolicznościach praca w godzinach nadliczbowych nie zawsze oznacza wynagrodzenie z tytułu nadgodzin.