Mija 10 lat od wprowadzenia 500 plus. Nawet przeciwnicy tego programu dali już sobie spokój

Wielu z nas nie wyobraża sobie obecnie Polski bez 800 plus. Jednak niestety nie spełniło ono podstawowych założeń

To truizm, ale 500 plus w swojej pierwotnej postaci miało przede wszystkim poprawić dzietność w Polsce. Po 10 latach od wprowadzenia tego programu wiemy już, że nie tylko się to nie udało, ale niestety dzietność w Polsce osiągnęła historycznie niskie poziomy.

Program ten jednak sprawił jedną rzecz – zmniejszył skrajne ubóstwo wśród dzieci. Wynika to z oficjalnych raportów GUS i UE. Rodziny o niższych dochodach dzięki temu programowi mogły pokryć podstawowe wydatki bez obaw o to, że zabraknie im pieniędzy na koniec miesiąca. Rodziny wydają 800 plus głównie na jedzenie i ubrania – badania pokazują, że 44 proc. przeznacza je na edukację i zajęcia dodatkowe, a co czwarty beneficjent część pieniędzy odkłada.

Nie jest także tajemnicą, że pieniądze, które są wypłacane rodzinom z dziećmi, szybko wracają na rynek i pobudzają konsumpcję, która jest jednym z motorów polskiego rozwoju gospodarczego.

500, a później 800 plus to program, który nie przyniósł oczekiwanych efektów. Dzisiaj jednak nikt go nie zlikwiduje

Koalicja Obywatelska swego czasu nieprzychylnie wypowiadająca się o tego typu programach dzisiaj nie jest w stanie wydusić z siebie złego słowa na jego temat. Wszyscy pamiętamy o tym, że politycy tamtej strony sceny wygłaszali bardzo daleko idące tezy, idące nawet w stronę wieszczenia bankructwa Polski i niewydolności finansów publicznych.

Nie oznacza to jednak, że polski budżet nie jest obciążony funkcjonowaniem tego typu programu – według szacunków w 2025 roku Polska wydała około 62,8 mld zł na świadczenia w ramach programu 800 plus (bez innych świadczeń rodzinnych). Program kosztuje każdego dorosłego Polaka 176 zł miesięcznie – roczny koszt budżetowy to ok. 66 mld zł, za które co roku można by postawić trzy piramidy Cheopsa.

Nie można jednak nie dostrzec pewnego paradoksu – program, który w założeniu miał zwiększyć dzietność w Polsce, nie zrobił tego (dzietność od lat szoruje po dnie), jednak prawie wszyscy przedstawiciele sceny politycznej chcą jego utrzymania. Tutaj wyłamuje się tylko Konfederacja, której politycy już od kilku lat postulują likwidację tego typu programów socjalnych.

500 plus odmieniło Polskę, która do tej pory nie była znana w Europie z programów socjalnych

Pamiętam bardzo dobrze moment wprowadzania tego programu w życie. Do tej pory mam co do niego niemałe wątpliwości. Nie podoba mi się rozdawanie pieniędzy osobom, które nie pracują i dostają pieniądze za darmo tylko dlatego, że są rodzicami. To według mnie daje efekt niezwykle demoralizujący i bynajmniej niepolepszający dzietności w Polsce.

Wprowadzenie tego programu w życie było jednak pewnym przełomem – Polska po upadku PRL-u znana była z leseferystycznego podejścia do budżetu państwa i gospodarki. Prym tutaj wiódł oczywiście Leszek Balcerowicz, autor słynnego planu Balcerowicza, który do tej pory wypowiada się krytycznie o tego typu transferach socjalnych. Pomysłodawca 500 plus uważa, że powinno przysługiwać tylko pracującym – prof. Julian Auleytner twierdzi, że program nie miał być demograficzny i powinien wykluczać rodziny dysfunkcyjne.

Zresztą kontrowersje wokół tego programu i Ukraińców pokazały dobitnie, że politycy w Polsce mają problem z jego nazbyt daleko idącym rozdęciem i często nie wiedzą, co z tym fantem zrobić, jednocześnie w żadnym wypadku nie decydując się na ograniczenie wypłacania tych pieniędzy, ponieważ miałoby to katastrofalne skutki dla sondaży każdej partii politycznej w Polsce.

Jednak nawet gdyby przeciwnicy tego typu programu socjalnego doszli do władzy, wycofanie się z popierania go jest mało prawdopodobne. Mamy tu do czynienia ze zjawiskiem wpisywania się tego typu programów w życie społeczne – wielu Polaków uważa, że te pieniądze muszą być wypłacane i są należne rodzinom. Partie, nawet krytyczne wobec redystrybucji, muszą więc brać pod uwagę, że wyborcy traktują wypłacanie socjalu w gotówce jako stały element systemu.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj