Czym jest odrzucenie spadku?
Odrzucenie spadku to złożenie przed sądem albo notariuszem oświadczenia, że nie chcemy dziedziczyć po zmarłym. W świetle prawa traktuje się nas wtedy tak, jakbyśmy nie dożyli otwarcia spadku. To kluczowa konsekwencja – nie dziedziczymy ani majątku, ani długów, ale jednocześnie „wypadamy” z kolejności dziedziczenia. Wyjaśnia to art. 1020 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:
Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Oznacza to, że spadek wcale nie przepada, tylko dziedziczą kolejne osoby, wskazane w katalogu ustawowym. Mogą to więc być dzieci, czy wnuki zrzekającego się, a także inne osoby, znajdujące się w kręgu spadkobierców danego spadkodawcy. Finalnie, gdy wszyscy dochowają terminów i zrzekną się spadku, dziedziczy gmina ostatniego miejsca zamieszkania (lub Skarb Państwa), która to, jako ostatni spadkobierca ustawowy nie może spadku odrzucić.
Na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku mamy sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o tytule swojego powołania do spadku. Najczęściej będzie to dzień, w którym dowiedzieliśmy się o śmierci spadkodawcy, jednak w przypadku, gdy spadek „wędruje” po rodzinie, będzie to dzień, w którym na przykład poprzedni krąg spadkobierców odrzucił spadek.
Jeżeli w tym terminie nie złożymy żadnego oświadczenia, z mocy prawa przyjmujemy spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że odpowiadamy za długi tylko do wysokości aktywów wchodzących w skład spadku.
Odrzucenie spadku a kolejność dziedziczenia
Problem pojawia się wtedy, gdy spadkobierca z pierwszej linii – na przykład syn zmarłego – odrzuca spadek. Skoro traktowany jest jak osoba, która nie dożyła otwarcia spadku, do dziedziczenia w jego miejsce wchodzą jego zstępni, czyli dzieci, a czasem również kolejni zstępni (a więc wnuki, czy nawet prawnuki).
Jeżeli więc ojciec miał długi, a dorosły syn odrzuci spadek, to do dziedziczenia powołane zostaną dzieci tego syna. I to niezależnie od tego, czy są pełnoletnie, czy małoletnie. Właśnie w ten sposób można nieświadomie „przerzucić” problem zadłużonego spadku na własne dzieci. Co bardzo ważne – w przypadku małoletnich, termin na odrzucenie spadku biegnie tak, jak w przypadku pełnoletnich – nie istnieje żaden przepis, który wskazywałby, że spadkobiercy mogą odrzucić spadek dopiero po osiągnięciu pełnoletności.
Dziedziczenie w przypadku małoletnich
Małoletnie dzieci również są spadkobiercami i również mogą odziedziczyć długi. W ich imieniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składają rodzice jako przedstawiciele ustawowi. Nie jest to jednak czynność, którą można wykonać swobodnie. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. W związku z tym wymaga może wymagać zgody sądu rodzinnego. Na szczęście obecnie nie zawsze trzeba uzyskiwać zgodę sądu. Wszystko dzięki nowelizacji przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie a aktualnym brzmieniem art. 101 § 4:
Jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, to czynność polegająca na odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przez rodzica, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, gdy jest dokonywana za zgodą drugiego z rodziców, któremu również w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, albo gdy jest dokonywana wspólnie, nie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego.
To znaczne ułatwienie dla rodziców, którzy w lwiej części przypadków obecnie nie muszą angażować sądu. Jedynie w sytuacji, gdy między rodzicami nie ma porozumienia, co do konieczności podjęcia określonej czynności (tj. przyjęcia przez milczenie, lub odrzucenia spadku), prawo
Odrzucenie spadku w przypadku dziedziczenia testamentowego
Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku dziedziczenia testamentowego (tak, spadek, który przysługuje nam na mocy testamentu również można odrzucić). Tam najczęściej spadek nie trafia do zstępnych spadkodawcy, a do pozostałych spadkobierców testamentowych, lub do spadkobierców ustawowych. Podkreślił to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 września 2022 roku (II CSKP 706/22), wskazując że:
Odrzucenie spadku przez spadkobiercę testamentowego, niebędącego jednocześnie spadkobiercą ustawowym, wpływa na krąg osób uprawnionych do dziedziczenia. Według art. 1020 k.c. spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje bowiem wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Jeżeli zatem jedyny spadkobierca testamentowy odrzucił spadek, a spadkodawca nie przewidział podstawienia (art. 963 k.c.), do dziedziczenia dojdą spadkobiercy ustawowi.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
