Zakaz prowadzenia ciągłych kontroli w firmach wcale nie jest absolutny. Na szczęście można się przed nimi bronić

Ustawowe gwarancje dla przedsiębiorców są równie szerokie, co wyjątki od ich stosowania

Kontrola przeprowadzana przez którąś z licznych instytucji państwowych potrafi zdezorganizować pracę przedsiębiorstwa. Nie chodzi nawet o stres po stronie przedsiębiorców i pracowników, że urzędnikom uda się znaleźć jakieś nieprawidłowości. Kontrole odciągają od bieżących zadań i zabierają cenny czas.

Nie ma się co dziwić, że ustawodawca zdecydował się zagwarantować przedsiębiorcom, że nie będą kontrolowani bez przerwy. Na pierwszy rzut oka przepisy ustawy Prawo przedsiębiorców ograniczają częstotliwość kontroli oraz ich długość, a także uniemożliwiają prowadzenie kilku takich czynności naraz.

Jest jednak ważne „ale”: praktycznie każda gwarancja zawiera jakiś wyjątek od reguły. Zazwyczaj nie stanowią one kreatywnego wytrychu, by można było kontrolować daną firmę bez przerwy. Wciąż trzeba zdawać sobie sprawę z ich istnienia.

Teoretycznie na obsługę kontroli zmarnujemy do 48 dni w roku

Zacznijmy od ograniczenia czasu kontroli przeprowadzanych u jednego przedsiębiorcy w roku kalendarzowym. Znajdziemy je w art. 55 ust. 1 prawa przedsiębiorców:

Czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać w odniesieniu do:
1) mikroprzedsiębiorców - 6 dni roboczych;
2) małych przedsiębiorców - 18 dni roboczych;
3) średnich przedsiębiorców - 24 dni roboczych;
4) pozostałych przedsiębiorców - 48 dni roboczych.

Zastosowane ustawowe maksimum brzmi całkiem akceptowalnie. W przypadku mikroprzedsiębiorców mamy wręcz do czynienia z gwarancją ograniczenia czasu trwania kontroli do absolutnego minimum. „Ale” znajdziemy w ust. 2. Schemat ten będzie się nam jeszcze powtarzał.

W nadzwyczajnych przypadkach możemy być kontrolowani dłużej

Ograniczeń nie stosujemy w przypadkach wskazanych w przywołanym przed chwilą przepisie. Tym razem większość z nich dotyczy egzekwowania różnego rodzaju umów międzynarodowych. Znajdziemy w nich także kontrole dotyczące zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług, zazwyczaj przed jego dokonaniem. W grę wchodzi także wyjątek dla spraw konsumenckich, prawa energetycznego, przypadków zagrożenia zdrowia i życia.

Na uwagę zasługuje ust. 2 pkt 2), który wskazuje, że ograniczeń nie stosuje się, gdy:

przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.

Doraźne kontrole realizowane w przypadku podejrzenia popełnienia jakiegoś czynu zabronionego mogą ignorować limit czasu trwania wszystkich kontroli.

Przepisy dopuszczają także dodatkową kontrolę następczą w danym roku kalendarzowym, która może potrwać maksymalnie 7 dni. Wystarczy, że poprzednia kontrola wykazała rażące nieprawidłowości.

Kilka organów chce nas kontrolować naraz? Możemy wyrazić zgodę, ale zazwyczaj nie musimy tego robić

Kolejne ograniczenie sprowadza się do zakazu podejmowania i prowadzenia równocześnie więcej niż jednej kontroli w danym przedsiębiorstwie na podstawie art. 54 ust. 1. Ponownie mamy jednak do czynienia z wyjątkami od tej ogólnej zasady.

Ich katalog jest do pewnego stopnia zbliżony do tego opisanego wyżej. Pojawiają się w nim pewne nowości: kontrola zatrudnienia cudzoziemców, zagrożenie dla środowiska naturalnego oraz stosowanie przepisów o ochronie roślin przed agrofagami. Dodatkowo przedsiębiorca może wyrazić zgodę na prowadzenie w jego firmie więcej niż jednej kontroli naraz.

Co istotne: jeśli przedsiębiorca prowadzi swoją działalność w więcej niż jednej wyodrębnionej części, to ograniczenie dotyczy każdej z nich z osobna. Innymi słowy, w każdej części może odbywać się inna kontrola.

Planowe kontrole mogą odbywać się najwyżej raz na kilka lat. Ograniczenie to nie dotyczy kontroli skarbowych

Art. 55a ust. 1 prawa przedsiębiorców dodatkowo ogranicza częstotliwość planowych kontroli w danej firmie:

Organ kontroli może przeprowadzić kontrolę planową przedsiębiorcy, który został przypisany do jednej z kategorii ryzyka, o których mowa w art. 47 ust. 1, w przypadku:
1) niskiego ryzyka - nie częściej niż raz w ciągu 5 lat;
2) średniego ryzyka - nie częściej niż raz w ciągu 3 lat;
3) wysokiego ryzyka - tak często, jak to jest konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów, z uwzględnieniem wysokiego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości oraz środków niezbędnych do jego ograniczania.

Wyjątki wskazane bezpośrednio w następnych ustępach dotyczą przede wszystkim dwóch przypadków: kontroli wynikających z różnych ratyfikowanych umów międzynarodowych oraz kontroli podatkowych.

Ponownie organy kontrolne traktują wydzielone części przedsiębiorstwa jak osobne firmy na potrzeby ustalania limitów. Ograniczenie to tym razem nie dotyczy jednak mikroprzedsiębiorców i małych firm.

Kontroli co do zasady nie wolno tak po prostu ponowić

Prawo przedsiębiorców zawiera także zakaz ponawiania kontroli przez ten sam organ. Znajdziemy go w art. 58 ust. 1:

Organ kontroli nie przeprowadza kontroli, w przypadku gdy ma ona dotyczyć przedmiotu kontroli objętego uprzednio zakończoną kontrolą przeprowadzoną przez ten sam organ.

Katalog wyjątków zawiera tym razem przypadki zagrożenia zdrowia i życia, kontrolę obejmującą inny okres od tej pierwotnej, kontrolę wzruszającą ostateczne rozstrzygnięcie albo prowadzącą do wznowienia postępowania, sprawdzanie wykonania zaleceń pokontrolnych, kontrolę niezbędną do przeprowadzenia postępowania w sprawach związanych z korektą rozliczeń albo przypadki nowych istotnych faktów, które wpływają na poprzednie ustalenia lub rozstrzygnięcia.

Szczególnie interesujący jest jeden przypadek dopuszczający ponowienie kontroli:

Organ kontroli poweźmie uzasadnione podejrzenie, że uprzednio zakończona kontrola została przeprowadzona z naruszeniem prawa mającym wpływ na wynik kontroli lub dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe lub protokół kontroli został sporządzony w wyniku przestępstwa;

Organy lekceważą ograniczenia w kontrolowaniu? Złóż sprzeciw

Powstaje ważne pytanie: co w sytuacji, gdy organ zignoruje któryś z opisanych limitów i przeprowadzi w danej firmie kontrolę z naruszeniem prawa? W takiej sytuacji zgodnie z art. 59 prawa przedsiębiorców przysługuje nam prawo do wniesienia sprzeciwu wobec kontroli. Mamy na to 3 dni od wszczęcia kontroli przez organ kontroli lub – w naszym przypadku – wystąpienia przesłanki do wniesienia sprzeciwu.

Wnosimy go na piśmie do organu, którego czynności nasz sprzeciw dotyczy. Musimy go uzasadnić. Dodatkowo na piśmie informujemy o fakcie wniesienia sprzeciwu kontrolującego.

Nasze posunięcie wywołuje dwa ważne skutki. Czynności kontrolne zostają przerwane. Równocześnie przestaje biec czas trwania kontroli. Ma to znaczenie, gdy sprzeciwiamy się jej ponawianiu, zbyt dużej częstotliwości albo prowadzeniu czynności przez kilka urzędów naraz.

Organ ma 3 dni na rozpatrzenie sprzeciwu. Jeśli go uzna, to zaprzestaje czynności kontrolnych. W przeciwnym wypadku po prostu je kontynuuje. Nierozpatrzenie sprzeciwu w terminie oznacza automatyczne uznanie naszych racji przez organ.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj