- Bezprawnik -
- Państwo -
- Państwo płaci 3386 zł, byle opiekun nie zarobił złotówki. Ministerstwo samo policzyło, że to się nie opłaca
Państwo płaci 3386 zł, byle opiekun nie zarobił złotówki. Ministerstwo samo policzyło, że to się nie opłaca
Około 227 tys. opiekunów osób z niepełnosprawnościami dostaje od państwa pieniądze pod jednym warunkiem: nie mogą zarobić ani złotówki. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej potwierdziło, że chce ten zakaz znieść dla osób ze „starym” świadczeniem pielęgnacyjnym, i samo wyliczyło, że Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i NFZ zyskają na tym dziesiątki milionów złotych. Projekt od czerwca czeka jednak na wpis do rządowego wykazu prac legislacyjnych. Uważam, że to zwłoka bez żadnego uzasadnienia.
Stare świadczenie pielęgnacyjne i praca, czyli dwa systemy dla tych samych rodzin
Od 1 stycznia 2024 r. w Polsce funkcjonują równolegle dwa rodzaje opiekunów. Ci, którym świadczenie pielęgnacyjne przyznano już na nowych zasadach, mogą pracować bez ograniczeń. Rodzaj umowy, wymiar etatu i wysokość pensji nie mają znaczenia. Haczyk jest taki, że nowe świadczenie przysługuje tylko na opiekę nad dzieckiem do ukończenia 18. roku życia. Potem pełnoletnia osoba z niepełnosprawnością może ubiegać się o świadczenie wspierające.
Druga grupa to osoby, które prawo do świadczenia zdobyły do końca 2023 r. Zachowały je na zasadzie praw nabytych, ale razem ze starym warunkiem z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Opiekun musi nie podejmować albo zrezygnować z „zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej”. Definicja tego pojęcia jest szeroka. Wiceminister Aleksandra Gajewska w odpowiedzi na jedną z poselskich interpelacji wyliczała, że obejmuje ona m.in. umowę o pracę, umowę zlecenia, umowę o dzieło, umowę agencyjną i prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Do tego osoba, którą taki opiekun się zajmuje, nie może dostać świadczenia wspierającego.
W praktyce najgorzej mają rodzice i dzieci opiekujące się dorosłymi. Na nowy system przejść nie mogą, bo ich podopieczny skończył 18 lat. Mogą najwyżej zrezygnować ze świadczenia, by podopieczny złożył wniosek o świadczenie wspierające, co nie zawsze się opłaca.
3386 zł miesięcznie i zakaz zarabiania. Co planuje resort rodziny
W 2026 r. świadczenie pielęgnacyjne wynosi 3386 zł miesięcznie. Kwota jest co roku waloryzowana o wskaźnik wzrostu płacy minimalnej, a od 1 stycznia 2027 r. wzrośnie do 3488 zł, co wynika z obwieszczenia ministra rodziny opublikowanego pod koniec października w Monitorze Polskim. Płaca minimalna od stycznia wyniesie 4950 zł brutto (więcej o tym, jak wygląda podwyżka płacy minimalnej od 2027, pisaliśmy osobno). Nawet pół etatu albo kilka godzin zlecenia w tygodniu realnie zmieniłoby budżet takiej rodziny.
Ministerstwo potwierdziło serwisowi Prawo.pl, że przygotowało zmiany do projektu nowelizacji ustawy o świadczeniu wspierającym. Jak wyjaśnił resort, chodzi o możliwość „podejmowania dowolnej aktywności zawodowej przez osoby pobierające tzw. »stare« świadczenie pielęgnacyjne bez utraty prawa do tego świadczenia”. Wcześniej treść proponowanych przepisów, którą otrzymała od wiceminister Gajewskiej, pokazała w mediach społecznościowych posłanka Iwona Hartwich. Wpis potem zniknął. Zmiana ma objąć także osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy oraz zasiłek dla opiekuna, które również wymagają rezygnacji z pracy.
Ministerstwo samo policzyło, że państwo na tym zarobi
Z danych za 2025 r. zawartych w tym dokumencie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek dla opiekuna lub specjalny zasiłek opiekuńczy na zasadzie praw nabytych pobiera 227 tys. osób. Resort oszacował, że w pierwszym roku po zniesieniu zakazu dochody Funduszu Pracy wzrosłyby o 6,6 mln zł, Funduszu Solidarnościowego o 9,5 mln zł, a NFZ o ponad 51 mln zł. Według Infor.pl przyjęto, że pracę podejmie połowa uprawnionych.
W skali budżetu to niewielkie kwoty. Ważne jest co innego: po stronie wydatków nic się nie zmienia, bo te świadczenia i tak są wypłacane. Państwo nie musi szukać pieniędzy na reformę, tylko przestać je tracić.
Projekt od czerwca czeka na wpis do wykazu prac legislacyjnych
Według Prawo.pl projekt nowelizacji od czerwca czeka na wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Potem czekają go uzgodnienia, konsultacje i Sejm. Infor.pl pisał pod koniec października, że ministerstwo zakłada wejście nowych przepisów w życie w drugim lub trzecim kwartale 2027 r., ale wszystko zależy od tempa prac.
Moim zdaniem nie da się tego wytłumaczyć względami technicznymi. Przepis, który ma usunąć zakaz, to w gruncie rzeczy kilka linijek tekstu. Gotowy wzór działa w nowym świadczeniu pielęgnacyjnym od prawie trzech lat. Skoro resort sam przyznaje, że zmiana nic nie kosztuje, a nawet przynosi wpływy, to dalsze trzymanie jej w szufladzie jest decyzją polityczną. Płacą za nią opiekunowie, którzy nie zarobią i nie odłożą składek na własną emeryturę. Na problem niskich emerytur opiekunów od lat zwraca uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, a każdy opiekun osoby niepełnosprawnej, który rezygnuje z pracy na kilkanaście lat, zna ten problem bardzo dobrze.
Argument przeciw, który warto uczciwie rozważyć
Przeciwnicy zmiany mogą twierdzić, że stare świadczenie od początku było rekompensatą za rezygnację z pracy, a nie dodatkiem do pensji. Skoro opiekun pracuje na etacie, za co właściwie państwo mu płaci? Pojawia się też pytanie o równe traktowanie. Osoby na nowym świadczeniu pielęgnacyjnym tracą je, gdy dziecko kończy 18 lat, a opiekunowie dorosłych ze starym świadczeniem mieliby je zachować i jednocześnie pracować.
Uważam jednak, że ten argument nie wytrzymuje zderzenia z rzeczywistością. Kto opiekuje się dorosłą osobą z głęboką niepełnosprawnością, ten nie będzie pracował na etacie od 8 do 16. Realnie w grę wchodzi zlecenie na kilka godzin w tygodniu albo praca zdalna. Młodsza grupa opiekunów już może pracować i nikt nie widzi w tym nadużycia.
Co dziś grozi opiekunowi, który dorobi do starego świadczenia
Dopóki nowelizacja nie zostanie uchwalona i nie wejdzie w życie, obowiązuje stary zakaz. Zapowiedź ministerstwa niczego nie zmienia w decyzjach wydawanych przez gminy. Podjęcie nawet krótkiej umowy zlecenia oznacza, że przestaje być spełniony warunek przyznania świadczenia, a opiekun ma obowiązek zgłosić tę zmianę w urzędzie.
Jeśli tego nie zrobi, a gmina się o tym dowie, świadczenia wypłacone za okres pracy mogą zostać uznane za nienależnie pobrane. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nakazuje ich zwrot, jeśli osoba była pouczona o braku prawa do pobierania. Takie pouczenie standardowo znajduje się w decyzji przyznającej świadczenie. Gminy domagają się wtedy zwrotu, zwykle razem z odsetkami, a przy 3386 zł miesięcznie kilkumiesięczna zaległość urasta do kilkunastu tysięcy złotych. Ustawa pozwala organowi umorzyć taki dług w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć go na raty, ale tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny. O wszystkim decyduje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a od jego decyzji przysługuje odwołanie.
Rząd ma więc gotowy przepis, policzone zyski i grupę ponad 200 tys. osób, które czekają na zgodę na legalną pracę. Do tego czasu każda z nich, która spróbuje dorobić, ryzykuje zwrot świadczenia za cały okres pracy.
