- Bezprawnik -
- Państwo -
- Pfizer chciał pieniędzy polskiego lotnictwa. Sąd w Brukseli zablokował zajęcie
Pfizer chciał pieniędzy polskiego lotnictwa. Sąd w Brukseli zablokował zajęcie
Spór o szczepionki przeciwko COVID-19 przybiera coraz bardziej zaskakujące obroty. Amerykański koncern farmaceutyczny Pfizer, domagając się od Polski miliardów złotych za niewykonanie kontraktu pandemicznego, próbował zaspokoić swoje roszczenia z pieniędzy Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (PAŻP). Chodziło o środki pochodzące z opłat za przeloty nad Polską, które finansują funkcjonowanie krajowego systemu kontroli ruchu lotniczego. Belgijski sąd właśnie uchylił zajęcie tych należności. Ciężko jednak nie zadać pytania, jak w ogóle doszło do sytuacji, w której spór o zakup preparatów medycznych zagroził finansowaniu instytucji odpowiedzialnej za bezpieczeństwo polskiego ruchu lotniczego.
Szczepionki, których Polska nie chciała odebrać
Geneza całej historii sięga roku 2021. Podczas pandemii Komisja Europejska zawarła z Pfizerem umowę na dostawy szczepionek przeciwko COVID-19 w imieniu państw członkowskich. Polska również zobowiązała się do zakupu określonej liczby dawek zgodnie z ustalonym harmonogramem. Sytuacja zmieniła się jednak wraz z rozwojem pandemii. W 2022 r. Polska odmówiła dalszego odbioru zamówionych preparatów. Argumentowała, że zapotrzebowanie na szczepionki znacząco spadło, a kraj dysponuje już dużymi zapasami. Wskazywano również na nadzwyczajne okoliczności związane z wojną w Ukrainie i jej konsekwencjami dla finansów publicznych.
Pfizer nie zamierzał jednak zgadzać się z takim stanowiskiem. We wrześniu 2023 r. koncern pozwał Polskę, domagając się realizacji zobowiązań kontraktowych i odbioru 64 mln dawek preparatu, a także zapłacenia ponad 5 mld złotych.
1 kwietnia 2026 r. francuskojęzyczny Sąd Pierwszej Instancji w Brukseli wydał niekorzystny dla Polski, nieprawomocny wyrok. Nakazał naszemu krajowi odebrać około 64 mln dawek szczepionek i zapłacić Pfizerowi 5,644 mld zł wraz z odsetkami. Polska zapowiedziała wykorzystanie dostępnych środków odwoławczych.
Należy zauważyć, że nie jest to jeszcze ostateczne rozstrzygnięcie całego konfliktu. Spór o odpowiedzialność Polski za niewykonanie kontraktu pozostaje odrębny od sprawy zajęcia pieniędzy PAŻP.
Dlaczego Pfizer zainteresował się pieniędzmi lotnictwa?
Najbardziej jednak zaskakujący i oburzający fragment opisywanej historii rozpoczął się w czerwcu 2026 r. Na podstawie postanowienia belgijskiego sądu z 25 czerwca Pfizer doprowadził do zajęcia wierzytelności Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej. Chodziło o tzw. opłaty trasowe należne PAŻP, pobierane za pośrednictwem EUROCONTROL, czyli Europejskiej Organizacji ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej z siedzibą w Belgii. Wspomniana organizacja pośredniczy w rozliczaniu opłat za przeloty statków powietrznych przez poszczególne przestrzenie powietrzne w Europie.
Nie były to więc pieniądze przeznaczone na zakup szczepionek czy też środki Ministerstwa Zdrowia ani zwykłe rezerwy budżetowe państwa. Były to należności przysługujące agencji odpowiedzialnej za organizację i bezpieczeństwo ruchu lotniczego.
Bardzo istotnym szczegółem jest fakt, że opłaty trasowe stanowią ponad 80 proc. przychodów PAŻP. Ich zatrzymanie oznaczało zatem ingerencję w podstawowe źródło finansowania działalności instytucji, która musi zapewniać ciągłość funkcjonowania systemu kontroli ruchu lotniczego.
W praktyce konsekwencje mogły wykraczać daleko poza samą księgowość agencji. PAŻP odpowiada przecież za służby kontroli ruchu lotniczego, bez których nie może bezpiecznie funkcjonować transport lotniczy w Polsce. Od razu w tym miejscu nasuwa się zasadnicze pytanie, dlaczego konsekwencje sporu o kontrakt na szczepionki powinna ponosić instytucja, która nie była stroną tej umowy?
Belgijski sąd stwierdził, że to nie są pieniądze Skarbu Państwa
PAŻP nie zaakceptowała takiego rozwiązania i złożyła formalny sprzeciw wobec zajęcia swoich należności. Wsparta została przez Skarb Państwa reprezentowany przez ministra zdrowia. 12 listopada 2026 r. francuskojęzyczny Sąd Pierwszej Instancji w Brukseli przyznał rację stronie polskiej w sprawie zajęcia środków agencji i uchylił postanowienie z 25 czerwca, uznając zajęcie za bezzasadne.
Opisywane rozstrzygnięcie jest bardzo istotne, ponieważ sąd potwierdził, że środki z opłat trasowych należą do PAŻP, a nie do Skarbu Państwa. Agencja jest odrębnym podmiotem posiadającym osobowość prawną, posiada własny majątek i samodzielnie prowadzi gospodarkę finansową. Nie może zatem odpowiadać automatycznie za zobowiązania państwa polskiego. Utrzymanie wcześniejszego postanowienia doprowadziłoby do absurdalnej i groźnej sytuacji, kiedy to prywatne firmy mogłyby zajmować środki dowolnej polskiej instytucji, nawet jeśli ta nie byłaby stroną sporu prawnego.
Innymi słowy, nawet jeśli Pfizer lub inny koncern międzynarodowy uważa, że Polska jest mu winna miliardy złotych, nie oznacza to, że może sięgać po majątek dowolnej państwowej instytucji. Wydaje się to elementarną zasadą odpowiedzialności prawnej, która w tej sprawie musiała zostać mocno wyartykułowana przed belgijskim sądem.
Warto jednak zaznaczyć, że wyrok dotyczący zajęcia środków PAŻP nie jest jeszcze prawomocny. Nie rozstrzyga też ostatecznie sporu między Polską a Pfizerem. Sam koncern podkreśla, że czwartkowa decyzja dotyczy jedynie jednego ze sposobów egzekwowania wcześniejszego orzeczenia.
Europejska solidarność czy interes prywatnej korporacji?
W całej sprawie jest jeszcze jeden element, który należy podkreślić. Nie należy mylić instytucji uczestniczących w tym sporze. EUROCONTROL to międzynarodowa organizacja zajmująca się bezpieczeństwem i koordynacją żeglugi powietrznej, a nie organ Komisji Europejskiej. Z kolei sąd w Brukseli jest belgijskim sądem krajowym, a nie instytucją unijną.
Nie zmienia to jednak faktu, że sprawa pokazuje, jak skomplikowane mogą być konsekwencje decyzji podejmowanych na szczeblu europejskim. Komisja Europejska organizowała wspólne zakupy szczepionek, ale odpowiedzialność za niewykonanie kontraktu ponosić ma konkretne państwo. Następnie prywatny koncern, dochodząc swoich roszczeń, próbuje sięgnąć po należności zupełnie innej polskiej instytucji, korzystając z mechanizmów prawnych dostępnych w Belgii.
Nie chodzi przy tym o kwestionowanie w żaden sposób prawa prywatnego przedsiębiorstwa do dochodzenia należnych mu pieniędzy. Pfizer ma prawo bronić swoich interesów, a spory kontraktowe powinny być rozstrzygane przez niezależne sądy. Problem pojawia się wówczas, gdy próba egzekucji roszczeń zaczyna obejmować majątek podmiotu, który nie był stroną umowy i nie odpowiada za zobowiązania państwa.
Cała historia powinna być również przestrogą przy organizowaniu wielkich, międzynarodowych zakupów publicznych. Pandemia była sytuacją nadzwyczajną, a rządy podejmowały decyzje w warunkach ogromnej niepewności. Nie oznacza to jednak, że wieloletnie kontrakty opiewające na miliardy złotych można traktować jako pozbawione ryzyka. Dziś Polska musi bronić się przed wielomiliardowymi roszczeniami, a do tego dochodzi konieczność prowadzenia kolejnych postępowań prawnych, by chronić majątek instytucji, która nie ma nic wspólnego z zakupem szczepionek.
Uchylenie zajęcia pieniędzy PAŻP jest korzystnym rozstrzygnięciem, ale nie kończy całej historii. Prywatny koncern farmaceutyczny, dochodząc swoich roszczeń, próbował sięgnąć po pieniądze instytucji odpowiedzialnej za bezpieczeństwo polskiego nieba. Belgijski sąd zablokował tę próbę, ale sam fakt, że w ogóle do niej doszło, powinien budzić poważne pytania. Czy w imię ochrony interesów wielkiej korporacji można doprowadzić do zagrożenia finansowania instytucji publicznej wykonującej zadania o strategicznym znaczeniu dla państwa?
zobacz więcej:
