- Bezprawnik -
- Praca -
- Rekrutowała mnie pani z HR-u, która była botem. Spytała, czemu siedzę bez koszulki i z butem na głowie
Rekrutowała mnie pani z HR-u, która była botem. Spytała, czemu siedzę bez koszulki i z butem na głowie
W ostatnich tygodniach przeszedłem kilkadziesiąt rozmów kwalifikacyjnych z rekruterkami, które nie istnieją. Stałych czytelników uspokajam, że pracy nie szukam, a przy żadnej z tych rozmów fizycznie, realnie ja nie siedziałem. Uczestniczyłem w nich pośrednio, ponieważ zrobiłem sobie cały maraton filmów w mediach społecznościowych, gdzie nagrania z wirtualnymi „paniami z HR-u” stały się osobnym gatunkiem rozrywki. Jakaś część mnie śmiała się z tego co ogląda. Jakaś - a czytacie dużego entuzjastę rozwiązań AI - była jednak przerażona.
Rozmowa kwalifikacyjna z botem
Każde takie nagranie wygląda dość podobnie. Kandydat siedzi przed kamerką i nagrywa też siebie (robi to w końcu dla lajków i zasięgów), a po drugiej stronie jest wygenerowana twarz z imieniem i nazwiskiem rodem z amerykańskiego serialu prawniczego i dopiskiem „Recruiter”. Pani mówi ciepło, płynnie i zupełnie bez wyrazu. No cudów nie ma, widać, że nie jest prawdziwym człowiekiem. Zadaje pytania o mocne strony i o to, gdzie widzimy się za pięć lat. A kandydat robi wszystko, żeby sprawdzić, kiedy scenariusz na rozmowę się jej posypie.
Część nagrań pokazuje, że sypie się samo. Najbardziej znany w sieci przypadek to historia Kendiany Colin z Ohio, która starała się o pracę w sieci studiów stretchingu StretchLab. Rozmowę prowadził bot „Alex”. W pewnym momencie zaciął się i powtórzył frazę „vertical bar pilates” 14 razy w ciągu 25 sekund. Studentka patrzyła w kamerę z niedowierzaniem, czekając aż ten wirtualny wylew dobiegnie końca. Według jej relacji nikt ani ze studia, ani od dostawcy bota się potem do niej się już jednak nie odezwał i ten brak szacunku do rozmówcy, to jest kwestia, do której jeszcze za moment wrócimy.
Graham Dot Zip zbudował kanał na YouTube na rozmowach z rekruterami-botami. W jednym z filmów przedstawia się jako „Chick Bongo” i udaje halucynacje: opowiada o „Q3 pipeline”, wplata w odpowiedzi orzech włoski i „odrobinę Richarda”, a wirtualna rekruterka Dana Whitfield przyjmuje to z pełną powagą. W innym wysłał na rozmowę własnego bota, więc maszyna rozmawiała z maszyną. Jak relacjonował The Register, jego pełnomocnik zmyślał kwalifikacje i nie słuchał poleceń właściciela. Twórcy z The Dreadful Studio odpowiadali rekruterce „Sarah” samym bełkotem, aż bot kazał przestać się wygłupiać i się rozłączył.
Do tego dochodzą dziesiątki mniej znanych nagrań: kandydaci bez koszulek, w czapkach z folii, z butem na głowie, z kotem na klawiaturze. Bot w większości przypadków dzielnie kontynuuje rozmowę, bo nikt mu nie powiedział, że człowiek z adidasem na głowie raczej nie przejdzie do kolejnego etapu.
Najbardziej mnie w tych nagraniach bawi to, że wirtualne rekruterki... Jakby to delikatnie powiedzieć. Wiecie o co chodzi z Karen? Internetowy słownik slangu tłumaczy. Karen to "Osoba w średnim wieku, typowa dla klasy średniej – najczęściej biała kobieta – która przejawia silne poczucie bycia do czegoś uprawnioną, stawia nieuzasadnione żądania oraz zachowuje się wobec innych w sposób agresywny lub natrętny". To te wszystkie panie co robią awantury w restauracjach czy sklepie spożywczym, o kompletne pierdoły.
No i oczywiście istnieje też podgatunek "Karen z HR-u". I te wirtualne boty, prawdopodobnie trenowane na spotkaniach z paniami z HR-u, faktycznie zaczęły przejmować pewien charakterystyczny sposób komunikacji. Owszem, one są przez tych youtuberów prowokowane, wystawiają je do granic możliwości, ale wszędzie tam gdzie normalna osoba zareagowałaby uśmiechem lub po prostu zakończyła rozmowę, rekrutacyjne karenboty robią wszystko, by postawić na swoim. I kłócą się z tymi trollami, przepalając przy okazji tokeny zdolne do zasilenia przez rok afrykańskiego państwa.
Kocham AI, ale ta rekrutacja mnie wkurza
Żeby było jasne - nie jestem technosceptykiem. Wprawdzie wydaje mi się, że z powodu AI wiele osób straci dotychczasową pracę i czekają nas istotne przetasowania społeczne, ale tego się już po prostu nie da zatrzymać. Ci wszyscy krytycy AI to są po prostu ludzie, którzy zostaną w tyle i będą pierwszymi ofiarami nowej technologii.
Z AI pracuję kilka godzin dziennie. Vibecoduję narzędzia, o których jeszcze dwa lata temu mogłem najwyżej opowiadać programistom - tabelę FPL Live dla mojej ligi fantasy, grę strategiczną, wtyczki do przeglądarki, statystyki real time wszystkich moich stron internetowych w jednym miejscu (itd. itp.). Od niedawna mam nawet komputer Nvidia DGX Spark z prywatnymi modelami, o którym będę pisał szerzej w kolejnych miesiącach. AI porządkuje mi pocztę, kalendarz, dokumenty i sporą część firmy. Praktycznie każda rzecz w moim życiu, której dotknęło, stała się prostsza, lepsza, wydajniejsza. A widzieliście jaki piękny mediakit Bezprawnika zrobiłem w AI? Programista obiecał mi taki zrobić na 2028, a ewentualne poprawki do 2031.
I może właśnie dlatego widzę, gdzie ta technologia pasuje, a gdzie robi się z niej narzędzie do pozbycia się kłopotu. Rozmowa o pracę to sytuacja, w której jedna strona przychodzi z nadzieją, stresem i często z kredytem do spłacenia. Kandydat czyta poradniki jak przygotować się do rozmowy kwalifikacyjnej, prasuje koszulę, ćwiczy odpowiedzi przed lustrem. Wszystkie te poradniki zakładają, że po drugiej stronie będzie człowiek, który też coś ocenia, też się myli i też ma kiepski dzień. Firma, która podstawia w tym miejscu awatara, mówi kandydatowi, że jest nikim.
Dostawcy przedstawiają to oczywiście inaczej. Współzałożyciel Apriory Aaron Wang przekonywał w rozmowie z Forbesem, że kandydaci w wielu przypadkach wolą rozmawiać z AI, bo to obniża stres. Może i tak jest, jeśli ktoś boi się ludzi. Tylko że rozmowa kwalifikacyjna działa w obie strony. Kandydat też sprawdza, do kogo idzie - czy przyszły szef jest normalny, czy zespół się uśmiecha, czy ktoś w tej firmie słucha, czy pani z HR jest socjopatką. Z botem nie dowie się niczego poza tym, że firmie nie chciało się przyjść.
Nie mam nic przeciwko AI w rekrutacji, kiedy pomaga rekruterowi: umawia terminy, robi notatki, porządkuje setki zgłoszeń, podsuwa pytania. Ale jeśli firma chce kogoś zatrudnić, niech ktoś z niej posadzi dupsko przed kamerą i porozmawia z drugim człowiekiem. 15 minut. Tyle wynosi minimum szacunku.
Dlaczego w Unii Europejskiej taka rekrutacja nie przejdzie?
Dobra wiadomość jest taka, że wersja z amerykańskich nagrań, czyli udawana pani z HR-u, która ocenia twarz kandydata i sama decyduje, kogo odrzucić, w Europie zderza się z przepisami. Czasami uwielbiam być Europejczykiem. Oczywiście sam bot na pewnym etapie rekrutacji zakazany nie jest. W praktyce prawo zostawia jednak niewiele miejsca na to, co widać na tych filmach.
Od 2 sierpnia 2026 r. obowiązują przepisy AI Act o przejrzystości: człowiek, który rozmawia z systemem AI, ma o tym wiedzieć, chyba że jest to oczywiste z okoliczności. Awatar z wymyślonym nazwiskiem i podpisem „Recruiter”, który udaje człowieka, wprost łamie ten wymóg. Firma może używać asystenta AI na wstępnym etapie, ale musi go przedstawić jako program.
Z kolei Art. 5 ust. 1 lit. f AI Act zakazuje używania systemów, które wnioskują o emocjach człowieka w miejscu pracy, z wyjątkiem celów medycznych i bezpieczeństwa. Komisja Europejska w wytycznych do zakazanych praktyk rozumie „miejsce pracy” szeroko i obejmuje nim także rekrutację, czyli kandydatów, którzy nie mają jeszcze żadnej umowy z firmą. Narzędzie, które na podstawie mimiki czy tonu głosu ocenia „entuzjazm” albo „pewność siebie”, jest więc w UE zakazane. To część obowiązków, których nie przesunięto. Opisywaliśmy to szerzej przy okazji tekstu o tym, jak wygląda AI Act w firmie.
O odrzuceniu kandydata nie może zdecydować sam algorytm
Art. 22 RODO wprowadzonego na długo przed popularyzacją współczesnej AI daje każdemu prawo, by nie podlegać decyzji opartej wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, jeśli wywołuje ona wobec niego istotne skutki. Kandydat ma prawo zażądać, żeby jego sprawą zajął się człowiek, i przedstawić swoje stanowisko.
Na to nakładają się obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z AI Act, do których należą narzędzia rekrutacyjne. Po przyjęciu pakietu Digital Omnibus zaczną obowiązywać 2 grudnia 2027 r., a nie w sierpniu 2026 r., jak pierwotnie planowano. Pracodawca będzie musiał zapewnić realny nadzór człowieka, który może podważyć albo zmienić rekomendację systemu, zamiast ją tylko zatwierdzać. To, że algorytm odrzuci twoje CV, nie zdejmie więc z firmy odpowiedzialności za to, kogo nie zatrudniła i dlaczego.
Od 28 października jest też gdzie się poskarżyć
W Polsce działa już ustawa o systemach sztucznej inteligencji. Od 28 października 2026 r. obowiązują jej przepisy o skargach, kontrolach i karach, a nadzór sprawuje Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Skargę na sposób, w jaki firma używa AI, może złożyć każdy, także kandydat do pracy. Trzeba pamiętać o ograniczeniu: komisja sprawdza, czy firma przestrzega przepisów, ale nie przywróci nikogo do procesu rekrutacji. W sprawie samej odmowy zatrudnienia zostają RODO, przepisy o równym traktowaniu i sąd pracy.
