Polska przegrała w TSUE siedem razy. Uważam, że kierowcy i palący węglem nie zapłacą przez to ani grosza więcej

Wyrok TSUE w sprawie Fit for 55: co dokładnie zaskarżyła Polska

Skargi złożył w 2023 r. rząd Mateusza Morawieckiego, gdy resortem klimatu kierowała Anna Moskwa. Gabinet Donalda Tuska ich nie wycofał. Z ogłoszeń skarg w Dzienniku Urzędowym UE oraz relacji EU Law Live i Agence Europe wynika, że Polska zaskarżyła siedem aktów:

Na liście brakuje Społecznego Funduszu Klimatycznego. Tego aktu, z którego Polska ma dostać najwięcej pieniędzy w całej Unii, Warszawa nie zaskarżyła.

Spór o tryb głosowania, a nie o ceny energii

Rdzeń polskiej argumentacji był proceduralny. Traktat o funkcjonowaniu UE w art. 192 ust. 2 wymaga jednomyślności w Radzie dla środków środowiskowych, które mają przede wszystkim charakter fiskalny albo znacząco wpływają na wybór źródeł energii przez państwo i ogólną strukturę jego zaopatrzenia w energię. Polska twierdziła, że właśnie z takimi aktami ma do czynienia, więc nie mogły przejść zwykłą większością kwalifikowaną, przy której dało się ją przegłosować.

Trybunał odpowiedział, że podstawę prawną aktu wyznacza jego cel i treść, a nie możliwe skutki gospodarcze. Sześć aktów uznał za politykę ochrony środowiska, siódmy, dyrektywę o efektywności energetycznej, za politykę energetyczną. Żaden z nich, jak to ujął TSUE w relacji PAP, „nie stawia sobie za główny cel znaczącego wpłynięcia na” wybory energetyczne państwa. Odpadły też zarzuty dotyczące cen energii, miejsc pracy, proporcjonalności i równego traktowania. Na argument o solidarności energetycznej sędziowie odpowiedzieli, że prawodawca przewidział „szczególne środki wyrównawcze, zwłaszcza w ramach Społecznego Funduszu Klimatycznego”.

Moim zdaniem te skargi od początku były bardziej gestem politycznym niż realną szansą. Wyrok wydany po ponad trzech latach w praktyce niczego nie mógł już cofnąć. Skarga o stwierdzenie nieważności z art. 263 TFUE nie wstrzymuje stosowania zaskarżonego aktu (art. 278 TFUE), więc firmy, urzędy i producenci aut i tak od 2023 r. dostosowywali się do nowych reguł. Gdyby Polska wygrała, Unia najpewniej przyjęłaby te same przepisy ponownie, tylko w innym trybie. Słychać to zresztą w słowach Krzysztofa Bolesty, wiceministra klimatu i środowiska, który w rozmowie z PAP powiedział: „Wyrok jest, jaki jest, natomiast cały czas pracujemy nad tym, żeby zmieniać te regulacje”.

Czy od teraz obowiązuje zakaz aut spalinowych

Nie. Rozporządzenie 2023/851 nie zakazuje jazdy samochodem spalinowym ani kupowania używanych aut. Wymaga, żeby od 2035 r. nowe samochody osobowe i dostawcze sprzedawane w UE miały zerową średnią emisję CO2 z rury wydechowej. Spalinówka kupiona w 2034 r. będzie mogła jeździć i być odsprzedawana dalej. Nagłówki o „zakazie od teraz” mijają się z prawdą.

Ciekawiej robi się poza salą sądową. Temat przesunięcia zakazu sprzedaży aut spalinowych wraca od lat, a dziś jest bliżej realizacji niż kiedykolwiek. Komisja Europejska zaproponowała obniżenie celu na 2035 r. ze 100 do 90 proc. redukcji. Jak podał portal moto.rp.pl, Niemcy i Francja chcą 90 proc. bez obowiązku kompensowania reszty, a komisja środowiska Parlamentu Europejskiego 4 listopada poparła wariant z efektywnym celem 95 proc., z czego do 7,5 pkt proc. można uzyskać dzięki niskoemisyjnej stali z UE. Plenarne głosowanie zaplanowano na grudzień, potem przyjdą negocjacje z państwami, a do tego czasu wiąże cel 100 proc. Zapowiadany w 2022 r. koniec samochodów spalinowych może więc okazać się końcem tylko na papierze, ale przesądzą o tym politycy, nie TSUE.

ETS2 od 2028 r.: co czeka ogrzewających węglem i gazem oraz kierowców

Dla domowego budżetu najważniejsza z zaskarżonych regulacji to ETS2, czyli system opłat za emisje z paliw spalanych w budynkach i w transporcie drogowym. Prasa nazywa go podatkiem od ogrzewania, choć formalnie podatkiem nie jest. Uprawnienia kupować będą dostawcy paliw, nie gospodarstwa domowe. Koszt i tak trafi jednak do ceny węgla, gazu, oleju opałowego, benzyny i diesla.

Start systemu przesunięto już z 2027 na 2028 r. Zmianę przyjęto razem z nowelizacją europejskiego prawa o klimacie i celem redukcji emisji o 90 proc. do 2040 r., a Rada UE ostatecznie zatwierdziła ją w marcu 2026 r. W październiku ministrowie przyjęli też zmiany w rezerwie stabilności ETS2. Jak podał Brussels Times, gdy cena uprawnienia przekroczy 45 euro za tonę (w cenach z 2020 r.), na rynek będzie mogło trafić 40 mln dodatkowych uprawnień zamiast 20 mln. To bezpiecznik ograniczający skoki cen, ale nie gwarancja, że paliwo nie zdrożeje. Kierowcy, którzy pamiętają, jak szybko ceny paliw na stacjach rosną przy każdym impulsie z rynku, mają powody do nieufności.

Na październikowym szczycie Polska razem z kilkoma państwami chciała odroczenia ETS2 co najmniej do 2030 r. Nie dostała go. Przywódcy poprosili jedynie Komisję o nową ocenę skutków systemu. To w tej grze rząd może jeszcze coś realnie ugrać.

Społeczny Fundusz Klimatyczny zdecyduje o rachunkach bardziej niż Luksemburg

Druga połowa tej historii rozegra się w kraju. Polska jest największym beneficjentem Społecznego Funduszu Klimatycznego. Według danych przytaczanych w 2025 r. przy projekcie Planu Społeczno-Klimatycznego przygotowanego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej chodzi o ok. 11,4 mld euro na lata 2026 do 2032. Pieniądze mają iść m.in. na wymianę źródeł ciepła, termomodernizację, transport publiczny i bony dla ubogich energetycznie.

I tu jest prawdziwy sprawdzian. Jeżeli te środki rozejdą się na zasiłki bez trwałego efektu albo ugrzęzną w biurokracji, opłata za emisje uderzy najmocniej w tych, których najmniej stać na nowy piec czy elektryka. Jeżeli trafią sprawnie do ludzi, którzy wciąż grzeją węglem, część z nich zdąży przed 2028 r. zmienić ogrzewanie. Zapowiadane korzystne zmiany dla beneficjentów w programie Czyste Powietrze dają nadzieję, że lekcja z wcześniejszych błędów została odrobiona. Wyrok TSUE zamknął spór, który i tak niczego nie blokował.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj