- Bezprawnik -
- Energetyka -
- Gaz z Kataru za 37 euro, na giełdzie za 87. Dlaczego Orlen zerwał właśnie tę umowę
Gaz z Kataru za 37 euro, na giełdzie za 87. Dlaczego Orlen zerwał właśnie tę umowę
Orlen wypowiedział jedną z dwóch długoterminowych umów na katarski LNG. Według wyliczeń analityków akurat tę, która od lat była dla Polski wyraźnie korzystniejsza. Na pierwszy rzut oka wygląda to na rezygnację z okazji, ale logika jest prosta: najtańszy gaz na papierze nic nie daje, jeśli statki z nim nie płyną. Kaloryfery od tej decyzji nie wystygną. Dostaliśmy za to kolejny dowód, że czas taniego gazu się skończył.
Orlen wypowiada umowę z Katarem. Co dokładnie się kończy
Kontrakt podpisało jeszcze PGNiG 29 czerwca 2009 r. z Qatar Liquefied Gas Company, dziś QatarEnergy LNG. Gaz zaczął płynąć do Świnoujścia w 2016 r., a umowa miała obowiązywać do 2034 r. Chodziło o 1 mln ton LNG rocznie, czyli ok. 15,3 TWh. Orlen szacuje wartość dostaw na 2026 r. na ok. 570 mln euro (2,5 mld zł). Cena była liczona według formuły powiązanej z notowaniami ropy naftowej.
Wypowiedzenie złożono 10 listopada, a umowa obowiązuje jeszcze przez 60 dni. Spółka skorzystała z zapisu, który pozwala rozwiązać kontrakt „z uwagi na utrzymującą się siłę wyższą skutkującą brakiem dostaw”. Tło jest znane: QatarEnergy wstrzymała w marcu produkcję LNG i ogłosiła siłę wyższą wobec odbiorców po konflikcie USA z Iranem i blokadzie cieśniny Ormuz. Według PAP do Orlenu dotarły w tym roku z Kataru zaledwie cztery ładunki. Druga umowa, z ceną opartą na notowaniach gazu i wolumenem do 1 mln ton rocznie do 2034 r., zostaje w mocy.
Siła wyższa to nie wymówka, tylko zapis w umowie
Polski Kodeks cywilny posługuje się pojęciem siły wyższej, ale go nie definiuje. W wielkich kontraktach surowcowych strony same opisują, co się nią liczy, co wolno wtedy dostawcy i po jakim czasie odbiorca może odejść. Tu umowa przewidywała właśnie taką furtkę. Orlen nie musi więc udowadniać przed sądem, że Katar zawinił. Wystarczy, że brak dostaw trwa dłużej, niż przewiduje kontrakt.
Kontrakt ropny kontra gazowy. Który był tańszy
Ciekawe rzeczy policzył Michał Stajniak, analityk XTB. Jeśli podzielić 570 mln euro przez 15,3 TWh, wychodzi ok. 37 euro za MWh. Tymczasem gaz na holenderskiej giełdzie TTF kosztuje dziś mniej więcej 87-88 euro za MWh (w środę notowania spadły do ok. 87 euro, co potwierdzają dane z rynku). Według analityka obecna różnica między formułą ropną a rynkiem to ok. 49 euro na każdej MWh, czyli ponad 700 mln euro rocznie.
Nie zawsze tak było. W latach 2016-2020, gdy gaz w Europie był tani, katarski kontrakt uchodził za jeden z najdroższych w portfelu PGNiG i według szacunków XTB Polska przepłacała wtedy 80-220 mln euro rocznie. Kryzys energetyczny odwrócił role. W samym 2022 r. oszczędność miała sięgnąć ok. 1,3 mld euro, więcej niż suma wcześniejszych nadpłat. Rzeczywiste ceny w tych umowach są poufne, więc to raczej rząd wielkości niż księgowa precyzja.
Dlaczego zerwano korzystniejszą umowę
„Tańsza cena nic nie daje, jeśli gaz nie przypływa”, zauważa Stajniak. Jego zdaniem Katar w warunkach siły wyższej może w praktyce wybierać, które zobowiązania realizuje, a przy obecnych cenach bardziej opłaca mu się wysyłać LNG z umowy indeksowanej do gazu. Ładunki z kontraktu ropnego trafiałyby do Polski na samym końcu kolejki. Wypowiedzenie pozwala zastąpić dostawy istniejące tylko na papierze realnymi, choćby z USA, i daje Orlenowi lepszą pozycję w dalszych rozmowach z Katarczykami.
Moim zdaniem to rozsądny ruch, ale nie ma co udawać, że to sukces. Polska traci tani gaz z 2009 r., którego zresztą i tak nie dostawała. Zastępcze ładunki będą najpewniej droższe, a różnicę ktoś w końcu zapłaci.
Czy w Polsce zabraknie gazu zimą
Nic na to nie wskazuje. Fizycznie nic się nie zmienia, bo gaz z tej umowy i tak nie płynął. Według analityka XTB chodzi o ok. 1,4 mld m³ gazu rocznie, czyli 7-8 proc. krajowego zużycia szacowanego na 18-19 mld m³. Baltic Pipe może przesłać z Norwegii do 10 mld m³ rocznie, rozbudowany terminal w Świnoujściu ok. 8,3 mld m³, a krajowe wydobycie to kolejne 3,5-4 mld m³. Polskie magazyny wchodzą w zimę niemal pełne, co potwierdzają dane o ich napełnieniu publikowane jesienią. W kolejce czeka też gazoport w Zatoce Gdańskiej, o którym pisaliśmy przy okazji tekstu nowy terminal LNG coraz bliżej.
Stajniak ujmuje to tak: „Problemem nie jest dostępność gazu, tylko jego cena, która jest dyktowana przez rynek globalny”. Trudno o lepsze podsumowanie. A gazu będziemy potrzebować coraz więcej, skoro węgiel ma być zastępowany gazem w ciepłownictwie i energetyce.
Co to oznacza dla rachunków za gaz i akcjonariuszy Orlenu
Gospodarstwa domowe płacą według taryfy zatwierdzanej przez prezesa URE, więc jedna decyzja Orlenu nie podniesie rachunku z dnia na dzień. Taryfa ma jednak odzwierciedlać koszty zakupu paliwa, a te właśnie rosną. Według XTB gaz na TTF od początku roku zdrożał ponad trzykrotnie. Jesienią sygnalizowaliśmy, że Orlen może złożyć wniosek o podwyżkę taryfy na gaz, a o tym, co z ceną gazu tej zimy, decyduje dziś w dużej mierze Amsterdam. Utrata kontraktu ropnego nie pomaga w negocjacjach z regulatorem, raczej daje sprzedawcy dodatkowy argument.
Akcjonariusze Orlenu mają swoje zmartwienia. Analityk XTB wskazuje, że kurs spółki jest po sporej wyprzedaży, a ciążą mu podatek od zysków nadzwyczajnych i spadające globalnie marże rafineryjne, choć jego zdaniem wyniki za bieżący kwartał powinny pozostać bardzo dobre. Do tego dochodzą inne fronty, bo Niemcy chcą zablokować polską ropę na Bałtyku. To spółka mocno zależna od polityki i cen surowców, więc jej notowania potrafią gwałtownie się wahać, a prognozy analityków nie są żadną gwarancją.
Najważniejszy wniosek jest jednak mniej giełdowy. Polska zbudowała system, w którym utrata jednego dostawcy przestała być dramatem. Bezpieczeństwo dostaw mamy. Tani gaz to już inna historia.
zobacz więcej:
